Kısaca
Arpacık (tıbbi adıyla hordeolum, halk arasında "itdirseği"), göz kapağının kenarında, kirpiğin kapakla birleştiği yerdeki küçük yağ bezlerinden birinin ya da kirpik kökünün iltihaplanmasıyla ortaya çıkan, ağrılı, kızarık bir şişliktir. NHS'e göre arpacıklar sık görülür ve genellikle bir hafta içinde kendiliğinden geçer. Çoğunlukla bakteriler sorumludur. Evde günde birkaç kez uygulanan ılık kompres iyileşmeyi destekleyebilir. Arpacığı sıkmak ya da patlatmak enfeksiyonun yayılmasına yol açabileceği için önerilmez. Arpacık çok ağrılı ya da şişse, görmeyi etkiliyorsa ya da kızarıklık göz çevresine yayılıyorsa gecikmeden hekime başvurun.
Arpacık nedir?
Göz kapaklarının kenarında, kirpiklerin hemen dibinde, gözün yüzeyini nemli tutan gözyaşının bir parçasını oluşturan yağı salgılayan küçük bezler bulunur. MedlinePlus'a göre göz kapağındaki şişliklerin çoğu arpacıktır. MedlinePlus arpacığı, göz kapağı kenarında, kirpiğin kapakla birleştiği yerdeki bir yağ bezinin iltihaplanması olarak tanımlar.
NHS de arpacığı göz kapağının üzerinde, iç yüzünde ya da göz çevresinde çıkan küçük ve ağrılı bir yumru olarak tarif eder. Arpacık göz kapağının dış yüzünde, kirpik dibinde çıkabileceği gibi kapağın iç yüzünde de gelişebilir.
Arpacık herkeste görülebilir ve çoğu zaman ciddi bir sorun değildir. Ancak ağrılı olduğu ve görünümü rahatsız ettiği için kişiyi tedirgin edebilir.
Belirtileri nelerdir?
NHS'e göre arpacığın başlıca belirtileri şunlardır:
- Göz kapağının üzerinde, iç yüzünde ya da göz çevresinde küçük, ağrılı bir yumru
- Yumru çevresindeki derinin şişmesi ve kızarması
- Yumrunun içinde sarı renkli iltihap (irin) görülmesi
- Gözde kızarıklık ve sulanma
NHS, arpacıkta görmenin etkilenmemesi gerektiğini vurgular. Görmede bulanıklık ya da azalma varsa bu durum farklı bir soruna işaret edebilir ve hekime başvurmayı gerektirir.
Arpacık genellikle tek bir noktada başlar; birkaç gün içinde şişlik belirginleşir, ardından çoğu zaman kendiliğinden açılarak boşalır ve iyileşir.
Arpacık neden çıkar?
NHS'e göre arpacıklara çoğunlukla bir kirpik kökünü ya da göz kapağındaki bir bezi enfekte eden bakteriler yol açar. MedlinePlus'a göre arpacık, göz kapağındaki yağ bezlerinden birinin tıkanmasıyla oluşur; tıkanma, bakterilerin bez içinde çoğalmasına olanak tanır.
Arpacık riskini artırabilecek durumlar arasında şunlar sayılabilir:
- Gözlere yıkanmamış ellerle dokunmak ya da gözleri ovuşturmak
- Kontakt lensleri temiz olmayan ellerle takıp çıkarmak
- Göz çevresinin ve göz kapaklarının temizliğine dikkat edilmemesi
- Havlu gibi kişisel eşyaların ortak kullanılması
NHS, korunma önerileri arasında bu davranışlardan kaçınmayı sayar.
Arpacık ile şalazyon arasındaki fark
Arpacık ve şalazyon sık karıştırılır:
- Arpacık: Ağrılı, kızarık, sıcak ve çoğu zaman içinde iltihap bulunan bir şişliktir. Genellikle bakteriyel bir enfeksiyonla ilişkilidir.
- Şalazyon: MedlinePlus'a göre göz kapağındaki küçük bir yağ bezinin tıkanmasıyla oluşan bir şişliktir. Çoğu zaman kapağın iç yüzündeki bir arpacığın ardından gelişir; iltihap geçtikten sonra bez, göz kapağında sert ve hassas olmayan bir yumru oluşturur. NHS de şalazyonun sert ama çok ağrılı olmadığını belirtir.
Bkz. Şalazyon nedir?
Evde bakım: arpacığa ne iyi gelir?
NHS ve MedlinePlus'ın önerdiği evde bakım yöntemleri şunlardır:
- Ilık kompres: NHS'e göre temiz bir bezi ılık suya batırıp sıkın ve kapalı gözünüzün üzerinde 5–10 dakika tutun; bunu günde 2–4 kez tekrarlayın. MedlinePlus da ılık, nemli bir bezin bölgeye 10 dakika, günde 4 kez uygulanmasını önerir. Kompresin yakmayacak sıcaklıkta olmasına dikkat edin.
- Sıkmayın, patlatmayın: NHS'e göre arpacığı kendiniz patlatmaya ya da kirpiği koparmaya çalışmayın; bu, enfeksiyonun yayılmasına yol açabilir. MedlinePlus da arpacığın kendiliğinden boşalmasının beklenmesini önerir.
- Kontakt lens ve makyaja ara verin: NHS ve MedlinePlus, arpacık açılıp iyileşene kadar kontakt lens takılmamasını ve göz makyajı yapılmamasını önerir.
- Ağrı kesici: NHS'e göre ağrıyı hafifletmek için reçetesiz ağrı kesiciler kullanılabilir. Çocuklarda, gebelikte ve başka ilaç kullananlarda ilaç seçimini eczacınıza ya da hekiminize danışın.
Kompres için kullandığınız bezi her kullanımdan sonra yıkayın ve başkalarıyla paylaşmayın; NHS de havluların ortak kullanılmamasını önerir.
Bu konuda
Arpacık (hordeolum) konusunda bir hekime danışın
Konu sayfasında ilgili branşları, tetkikleri ve bu alanda profili bulunan doktorları bir arada görebilirsiniz. Bu yazı muayenenin yerine geçmez.
Hekim nasıl tedavi eder?
Arpacıkların çoğu evde bakımla iyileşir. İyileşmeyen ya da büyüyen arpacıklarda hekim muayene yapar. MedlinePlus'a göre hekim antibiyotikli göz merhemi önerebilir ya da arpacığı boşaltmak için küçük bir kesi yapabilir. Bu işlemin hekim tarafından, uygun koşullarda yapılması gerekir; evde iğne ya da benzeri aletlerle müdahale etmek tehlikelidir.
NHS'e göre enfeksiyon göz kapağına ya da göze yayılırsa daha ayrıntılı değerlendirme ve tedavi gerekir.
Arpacıktan korunmak için
NHS ve MedlinePlus'ın önerileri şunlardır:
- Her gece yüzünüzü yıkayın ve göz makyajını yatmadan önce temizleyin.
- Göz kapaklarınızı temiz tutun. MedlinePlus, göz kapağı temizliği için ılık su ve göz yakmayan bebek şampuanının kullanılabileceğini belirtir.
- MedlinePlus'a göre göz çevresine dokunmadan önce ellerinizi çok iyi yıkayın. Bkz. El yıkama nasıl yapılmalı?
- NHS'e göre kontakt lenslerinize dokunmadan önce ellerinizi yıkayın.
- Havlularınızı başkalarıyla paylaşmayın.
- Gözlerinizi yıkanmamış ellerle ovuşturmayın.
Tekrarlayan arpacık ve blefarit
Bazı kişilerde arpacıklar sık sık tekrarlayabilir. MedlinePlus, arpacıkların tekrarlaması durumunda bir sağlık profesyoneline başvurulmasını önerir.
Tekrarlayan arpacıklarda göz kapağı kenarının iltihabı olan blefarit akla gelebilir. MedlinePlus'a göre blefaritte göz kapakları kızarık, tahriş olmuş ve kaşıntılıdır; kirpik diplerinde yapışık kabuklar, yanma hissi, kabuklanma ve şişlik görülebilir. MedlinePlus, blefariti olan kişilerde arpacık ve şalazyonun daha sık görüldüğünü belirtir.
MedlinePlus'ın blefarit için önerdiği göz kapağı temizliği şöyledir:
- Gözlerinize günde en az 2 kez, 5'er dakika ılık kompres uygulayın.
- Ilık su ile göz yakmayan bebek şampuanından hazırlanan bir karışımı, bir pamuklu çubukla göz kapağı kenarı boyunca nazikçe sürün.
Düzenli kapak temizliği, kapak kenarındaki bakteri ve yağ birikimini azaltmaya yardımcı olur. Bu önlemlere rağmen yakınmalar birkaç gün içinde düzelmez ya da kötüleşirse hekime başvurun. Hekim, arpacıkların neden tekrarladığını araştırmak için göz kapaklarınızı muayene eder; düzenli göz kapağı temizliği gibi korunma önlemlerini sizinle birlikte planlayabilir.
MedlinePlus, göz kapağındaki şişliğe kirpik kaybının eşlik etmesi ya da tedaviye rağmen şişliğin büyümeye devam etmesi durumunda da hekime başvurulmasını önerir. Göz kapağında uzun süre geçmeyen, büyüyen ya da kanayan her şişlik hekim tarafından değerlendirilmelidir.
Göz kapağı şişliğinde dikkat edilmesi gereken belirtiler
Göz kapağındaki her şişlik arpacık değildir. NHS'e göre göz kapağında şişlik ya da yumru arpacık veya şalazyona bağlı olabilirken; kaşıntılı, pullanan, yapışkan ya da şiş bir göz kapağı alerji, blefarit ya da konjonktivite bağlı olabilir. NHS, sıcak, ağrılı ve şiş bir göz kapağının ise selülit adı verilen ve deri ile deri altı dokunun bakteriyel enfeksiyonu olan bir duruma işaret edebileceğini belirtir. Göz kapağı selüliti daha ciddi bir durumdur ve hızla değerlendirilmesi gerekir. Bkz. Konjonktivit (göz nezlesi) belirtileri ve bulaşıcılığı
Ne zaman doktora başvurmalı?
Beklemeden 112'yi arayın ya da acil servise gidin:
- Göz çevresinde hızla yayılan kızarıklık ve şişlikle birlikte yüksek ateş, gözü açamama ya da göz hareketlerinde ağrı
- Ani görme kaybı
Aynı gün hekime ulaşın ya da acil servise başvurun (NHS):
- Şişmiş göz kapağı kırmızı, sıcak, ağrılı, hassas ya da su toplamışsa
- Gözünüzü açamıyor ya da açık tutamıyorsanız
- Arpacık çok ağrılı ya da çok şişse
- Görmenizi etkiliyorsa
- Gözünüzden iltihaplı akıntı geliyorsa
- Enfeksiyon gözünüze ya da göz kapağının geneline yayıldıysa
Hekiminize başvurun:
- NHS'e göre arpacık birkaç hafta içinde düzelmiyorsa
- MedlinePlus'a göre şişlik kötüleşiyorsa, bir-iki hafta içinde iyileşmiyorsa, çok büyük ya da ağrılı hâle geliyorsa, kanıyorsa ya da arpacıklar tekrar tekrar çıkıyorsa
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
Arpacık kaç günde geçer?
NHS'e göre arpacıklar genellikle bir hafta içinde geçer. Birkaç hafta içinde düzelmeyen arpacıklar için hekime başvurulmalıdır.
Arpacık bulaşıcı mı?
Arpacığa çoğunlukla bakteriler yol açar. NHS'e göre arpacığı patlatmak enfeksiyonun yayılmasına neden olabilir. Havlu gibi kişisel eşyaları paylaşmamak ve elleri sık yıkamak korunmaya yardımcı olur.
Arpacık patlatılır mı?
Hayır. NHS ve MedlinePlus, arpacığın sıkılmamasını ve patlatılmamasını, kendiliğinden boşalmasının beklenmesini önerir. Gerekirse boşaltma işlemi hekim tarafından yapılır.
Arpacığa sıcak mı soğuk mu uygulanır?
NHS ve MedlinePlus ılık kompres önerir. Temiz bir bez ılık suya batırılıp kapalı göz üzerine 5–10 dakika konur ve günde birkaç kez tekrarlanır.
Arpacık varken lens takılır mı?
NHS'e göre arpacık açılıp iyileşene kadar kontakt lens takılmamalı ve göz makyajı yapılmamalıdır.
Arpacık için hangi doktora gidilir?
İlk değerlendirme için aile hekiminize başvurabilirsiniz. Geçmeyen, büyüyen ya da sık tekrarlayan arpacıklar için göz hastalıkları uzmanı değerlendirme yapar.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlgili konu sayfaları
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun. Acil durum bilgisi
