Tüberkülin deri testi (PPD) nedir, nasıl yorumlanır?

Tüberkülin deri testi nedir?

Tüberküloz, çoğunlukla akciğerleri etkileyen ve havayolu ile bulaşabilen bir bakteri enfeksiyonudur. Mikrobu alan herkes hasta olmaz: Bazı kişilerde bakteri vücutta sessiz kalır; bu duruma latent (gizli, etkin olmayan) tüberküloz enfeksiyonu denir. CDC'ye göre latent tüberkülozu olan kişilerde belirti olmaz, kendilerini hasta hissetmezler ve hastalığı başkalarına bulaştıramazlar. Ancak CDC, tedavi edilmezse bu kişilerde her an aktif tüberküloz hastalığının gelişebileceğini belirtir. Bkz. Tüberküloz (verem) nedir?

MedlinePlus PPD testini, sessiz (latent) tüberküloz enfeksiyonunu tanımak için kullanılan bir yöntem olarak tanımlar. MedlinePlus'a göre test, kişinin tüberküloza yol açan bakteriyle daha önce karşılaşıp karşılaşmadığını belirlemek için yapılır. "PPD", testte kullanılan ve tüberküloz bakterisinden elde edilen arıtılmış protein türevi maddeyi ifade eder. Daha önce bu bakteriyle karşılaşmış kişilerin bağışıklık sistemi, deriye verilen bu maddeye karşı bir tepki oluşturur ve test bölgesinde sertlik gelişir.

Kimlere yapılır?

CDC'ye göre tüberküloz mikrobuyla karşılaşma riski yüksek olan kişilerin test yaptırması önerilir. CDC'nin saydığı risk grupları şunlardır:

Mikrobuyla karşılaşma riski yüksek olanlar:

• Tüberkülozun sık görüldüğü ülkelerde doğmuş ya da bu ülkelere sık seyahat eden kişiler
• Cezaevleri, barınaklar gibi tüberkülozun daha sık görüldüğü kalabalık ortamlarda yaşayan ya da yaşamış olanlar
• Aktif tüberkülozu olan biriyle yakın temasta bulunanlar

Enfeksiyon varsa hastalığa ilerleme riski yüksek olanlar:

• Bağışıklık sistemi zayıf olan kişiler
• Son iki yıl içinde tüberküloz mikrobuyla enfekte olmuş kişiler

MedlinePlus, sağlık çalışanlarını, diyabeti olanları ve organ nakli yapılmış ya da HIV enfeksiyonu olan kişileri, sonuç yorumlanırken dikkate alınan gruplar arasında sayar. Bunun yanı sıra bazı ilaç tedavilerinden (örneğin bağışıklık sistemini baskılayan tedaviler) önce de tüberküloz enfeksiyonu araştırılabilir. Bkz. Silikozis nedir?

Teste hazırlık

MedlinePlus'a göre test için özel bir hazırlık gerekmez; ancak şu bilgileri sağlık çalışanına söylemeniz önemlidir:

• Daha önce PPD testinizin pozitif çıkıp çıkmadığı; daha önce pozitif çıkan kişilerde test tekrarlanmayabilir.
• Bağışıklık sisteminizi zayıflatan bir hastalığınızın olup olmadığı
• Kortizon (steroid) gibi bağışıklığı baskılayabilen ilaçlar kullanıp kullanmadığınız
• BCG (verem aşısı) olup olmadığınız. Bkz. Bebek aşı takvimi

Bu bilgiler, test sonucunun doğru yorumlanması için gereklidir.

Test nasıl yapılır?

MedlinePlus'ın anlattığı şekliyle test iki aşamadan oluşur:

1. Uygulama günü

• Sağlık çalışanı genellikle ön kolun iç yüzündeki deriyi temizler.
• İnce bir iğneyle, derinin hemen altına az miktarda PPD maddesi enjekte edilir.
• Enjeksiyon yerinde küçük bir kabarcık oluşur; bu kabarcık genellikle birkaç saat içinde kaybolur.
• MedlinePlus'a göre iğne deri altına girerken kısa süreli bir batma hissedilir.

2. Okuma günü

• MedlinePlus'a göre 48 ila 72 saat sonra yeniden sağlık kuruluşuna gidilir. CDC de deri testinden iki-üç gün sonra tepkinin kontrol edilmesi için yeniden başvurulması gerektiğini belirtir.
• Sağlık çalışanı test bölgesindeki tepkiyi değerlendirir ve şişliğin (sertliğin) çapını milimetre olarak ölçer.
• Sonucun güvenilir olması için okumanın belirtilen süre içinde yapılması önemlidir; randevunuzu kaçırmamaya çalışın.

Sonuçlar nasıl yorumlanır?

MedlinePlus'a göre negatif bir tepki, genellikle kişinin tüberküloz bakterisiyle hiç enfekte olmadığı anlamına gelir. Pozitif kabul edilen sertlik çapı ise kişinin risk durumuna göre değişir:

• 5 milimetre ve üzeri: HIV enfeksiyonu olanlar, organ nakli yapılmış kişiler ve aktif tüberkülozu olan biriyle yakın temaslılar gibi yüksek riskli kişilerde pozitif kabul edilir.
• 10 milimetre ve üzeri: Sağlık çalışanları, diyabeti olanlar, tüberkülozun sık görüldüğü ülkelerden göç edenler ve 4 yaşından küçük çocuklar gibi gruplarda pozitif kabul edilir.
• 15 milimetre ve üzeri: Bilinen bir risk etkeni olmayan kişilerde pozitif kabul edilir.

Sonucun yorumlanması kişinin öyküsüyle birlikte hekim tarafından yapılır. Aynı ölçüm, farklı risk durumundaki iki kişide farklı anlam taşıyabilir. Bkz. Tahlil sonuçları nasıl okunur?

BCG aşısı ve yanıltıcı sonuçlar

MedlinePlus'a göre BCG aşısı olmuş kişilerde PPD testi, gerçekte enfeksiyon olmadığı hâlde pozitif sonuç verebilir (yanlış pozitif). Bu nedenle BCG aşısı olduğunuzu mutlaka belirtmeniz gerekir.

Öte yandan bağışıklık sistemi zayıf olan kişilerde, enfeksiyon olduğu hâlde test negatif çıkabilir (yanlış negatif). Bu nedenle test sonucu her zaman kişinin genel durumu ve risk etkenleriyle birlikte değerlendirilir.

Deri testi ile kan testi (IGRA) arasındaki fark

CDC'ye göre tüberküloz enfeksiyonunu araştırmak için iki tür test kullanılır:

• Tüberkülin deri testi: Deriye test maddesi verilir; sonuç için iki-üç gün sonra yeniden başvurmak gerekir.
• Tüberküloz kan testi (IGRA): CDC'ye göre interferon gama salınım testleri, kişinin tüberküloz mikrobuyla enfekte olup olmadığını bir kan örneği kullanarak araştırır. Halk arasında "quantiferon testi" olarak da bilinir.

CDC, BCG aşısı olmuş kişilerde kan testlerinin tercih edildiğini belirtir; çünkü deri testinden farklı olarak tüberküloz kan testleri BCG aşısından etkilenmez. Hangi testin uygun olduğuna hekiminiz karar verir.

Test pozitif çıkarsa ne olur?

CDC'ye göre pozitif bir test sonucu, vücutta tüberküloz mikrobu bulunduğu anlamına gelir. Ancak test, enfeksiyonun sessiz (latent) mi yoksa aktif hastalık mı olduğunu ayırt etmez. CDC'ye göre bunu anlamak için hekim ek tetkikler ister; bunlar arasında göğüs filmi ve öksürükle çıkarılan balgamın incelenmesi bulunur.

• Latent tüberküloz enfeksiyonu: CDC'ye göre belirti yoktur ve kişi hastalığı bulaştıramaz; ancak tedavi edilmezse ileride aktif hastalık gelişebilir. Bu nedenle hekim, aktif hastalığa ilerlemeyi önlemeye yönelik tedavi önerebilir.
• Aktif tüberküloz hastalığı: CDC'ye göre üç hafta ya da daha uzun süren öksürük, göğüs ağrısı, kanlı balgam, halsizlik, kilo kaybı, iştahsızlık, titreme, ateş ve gece terlemesi gibi belirtilerle seyredebilir ve tedavi gerektirir.

CDC, pozitif test sonucunuzun yazılı bir kaydını istemenizi önerir; bu kayıt ileride yeniden test yapılması gerektiğinde işe yarar. CDC'ye göre negatif bir sonuç, sessiz ya da aktif tüberküloz olasılığının düşük olduğunu gösterir.

Olası yan etkiler

Tüberkülin deri testi genellikle güvenli bir testtir. MedlinePlus'a göre daha önce pozitif test sonucu olan kişilerde test tekrarlandığında kolda belirgin kızarıklık ve şişlik gelişme riski çok düşük de olsa vardır.