Skolyoz korsesi ve egzersiz programı: kimlere, nasıl uygulanır?

Skolyoz nedir, kimlerde görülür?

NIAMS'e göre skolyoz, omurganın yana doğru eğrilmesidir; arkadan bakıldığında omurga "S" ya da "C" harfine benzer bir görünüm alır. NHS'e göre vakaların yaklaşık 10'da 8'inde neden bilinmez; buna "idiyopatik skolyoz" denir. NIAMS'e göre skolyoz her yaşta görülebilir; ancak en sık 11 yaş ve üzerindeki çocuklarda ortaya çıkar, kızlarda daha sık görülür ve ailede skolyoz bulunması riski artırır.

OrthoInfo, idiyopatik skolyozun belirli davranışlar ya da etkinliklerle ilişkili olmadığını vurgular. Yani çantayı tek omuzda taşımak ya da kötü oturma alışkanlıkları skolyoza yol açmaz.

NIAMS'e göre hafif skolyozu olan çocuk ve gençlerin çoğunda belirti ya da ağrı olmaz. NIAMS ve NHS'e göre görülebilecek bulgular şunlardır:

• Omuzların aynı hizada olmaması
• Bir kürek kemiğinin daha belirgin olması
• Bir kalçanın diğerinden yüksek durması
• Öne eğilince kaburga kafesinin bir tarafının diğerinden yüksek görünmesi
• Giysilerin vücuda düzgün oturmaması

Skolyozun belirtileri, tanısı ve genel tedavisi hakkında ayrıntılı bilgi için bkz. Skolyoz nedir?

Büyüme döneminin önemi

Uluslararası bir uzmanlık derneği olan Skolyoz Araştırma Derneği'ne (Scoliosis Research Society, SRS) göre ergenlik çağı idiyopatik skolyozu, 10–18 yaş arasındaki her 100 gençten 4'ünde görülebilir ve etkilenenlerin yaklaşık yüzde 30'unda ailede de skolyoz vardır. Eğriliğin en çok ilerleyebildiği dönem hızlı büyüme dönemidir. SRS'ye göre kızlar genellikle 14 yaş civarına, erkekler ise 16 yaş civarına kadar büyümeyi sürdürür. Korse tedavisinin zamanlaması da bu nedenle önemlidir: Korse, büyüme devam ederken eğriliğin artışını sınırlamaya yöneliktir.

SRS ayrıca 60 dereceyi aşan eğriliklerin erişkinlikte de ilerleme eğiliminde olduğunu belirtir. Bu nedenle büyüme döneminde eğriliği daha düşük derecelerde tutabilmek, uzun dönemde önemlidir. SRS'ye göre korse ya da alçı programları, büyümeye izin verirken skolyozdaki artışı en aza indirmeye yardımcı olabilir.

Tedavi seçimi: izlem, korse ya da ameliyat

NHS'e göre tedavi; kişinin yaşına ve eğriliğin derecesine göre belirlenir. NHS, birçok kişinin tedaviye ihtiyaç duymadığını ve yalnızca küçük bir kısmının ameliyat gerektirdiğini belirtir. Eğrilik çoğunlukla büyüme tamamlandıktan sonra durağan hâle gelir.

OrthoInfo'ya göre genel yaklaşım şöyledir:

• İzlem: 25 dereceden küçük eğriliklerde ya da büyümesi tamamlanmak üzere olan gençlerde düzenli kontrol önerilir. OrthoInfo'ya göre kontroller yaklaşık 6–12 ayda bir yapılır ve büyüme tamamlanana kadar aralıklı röntgenler çekilir. NIAMS de hafif eğriliklerde birkaç ayda bir kontrolden söz eder.
• Korse: Büyümesi süren çocuklarda 25–45 derece arasındaki eğriliklerde düşünülür.
• Ameliyat: OrthoInfo'ya göre 45–50 dereceyi aşan eğriliklerde gündeme gelir.

Eğriliğin derecesi röntgen üzerinde ölçülür. NIAMS'e göre röntgen, eğriliğin yerini ve büyüklüğünü değerlendirmeye ve tedavi kararına yön vermeye yardımcı olur.

Skolyoz korsesi nasıl etki eder?

Korse, çocuğun ya da gencin vücuduna göre hazırlanıp gövdeye giyilen bir destek aracıdır. NIAMS'e göre korsenin amacı eğriliğin artmasını yavaşlatmak ya da durdurmaktır; OrthoInfo da korsenin var olan eğriliği düzeltmediğini belirtir. OrthoInfo'ya göre korsenin hedefi, eğriliğin ameliyat gerektirecek düzeye ulaşmasını önlemektir.

Korse, omurganın büyümeye devam ettiği dönemde etkilidir. NIAMS'e göre korseler, çocuk ya da genç hâlâ büyüyorsa ve önerildiği şekilde giyiliyorsa iyi sonuç verebilir. NIAMS'e göre büyüme tamamlandığında hekim korseye artık gerek olmadığına karar verebilir. NHS de korsenin, eğriliğin büyüme bitene kadar kötüleşmesini önlemek amacıyla daha büyük çocuklarda kullanılabileceğini belirtir.

Korse türleri

OrthoInfo'ya göre en sık kullanılan korseler, kişinin vücut ölçülerine göre özel olarak üretilen ve koltuk altı hizasına kadar uzanan korselerdir. Bu korseler giysilerin altında, bol kıyafetlerle büyük ölçüde gizlenebilir. NIAMS'e göre korsenin türü eğriliğin şiddetine bağlıdır; OrthoInfo'ya göre hekim, çocuğun ihtiyacına en uygun türü önerir.

Korse nasıl kullanılır?

NIAMS'e göre korse her gün, hekimin önerdiği saat boyunca giyilmelidir. NIAMS, araştırmaların korselerin çocuk ya da genç hâlâ büyürken ve önerildiği gibi giyildiğinde iyi sonuç verdiğini gösterdiğini belirtir. OrthoInfo'ya göre korsenin günde ne kadar süre giyileceğini hekim belirler.

Kullanımla ilgili pratik noktalar:

• Spor ve etkinlikler: OrthoInfo'ya göre korse spor sırasında çıkarılabilir. Hangi etkinliklerde çıkarılabileceğini hekiminize sorun.
• Giysiler: SRS'ye göre korsenin altına genellikle bir tişört giyilir; OrthoInfo'ya göre bol kesimli giysiler korseyi kolayca örter.
• Cilt bakımı: Korsenin temas ettiği bölgelerde kızarıklık, tahriş ya da yara olup olmadığını düzenli kontrol edin.
• Uyum sorunları: NIAMS'e göre çocuğunuz ya da genciniz korsesini giymeyi reddediyorsa, başka korse ya da tedavi seçeneklerini hekiminizle konuşun.
• Kontroller: SRS'ye göre eğriliğin seyri tekrarlanan muayene ve röntgenlerle izlenir; skolyoz kliniğinde izlenen çocukların kalan büyüme potansiyelini değerlendirmek için her kontrolde boyları ölçülür.

Gençlerde duygusal destek

NHS'e göre skolyozla yaşamak ya da korse giymek, özellikle çocuk ve gençlerde beden algısı ve özgüvenle ilgili sorunlara yol açabilir. NIAMS de korse giyen gençlerin kendilerini utangaç ya da mahcup hissedebileceğini, ancak korsenin önerildiği gibi giyilmesinin önemli olduğunu belirtir. NIAMS'e göre destek grupları, ailelerin ve gençlerin skolyoz ve tedavisiyle başa çıkmasına yardımcı olabilir.

Egzersiz programının yeri

Skolyozda egzersiz konusu sık merak edilir. Kaynakların bu konudaki görüşleri şöyledir:

• NHS: Sırt egzersizlerinin skolyozu düzeltip düzeltmediği net değildir; ancak genel egzersiz genel sağlık için yararlıdır ve hekim aksini söylemedikçe bırakılmamalıdır.
• NIAMS: Hekim kasları güçlendirmek için fizik tedavi önerebilir. Egzersiz programları iyi araştırılmamıştır, ancak skolyozun kötüleşmesini önlemeye yardımcı olabilir. Yürüme, koşma ya da futbol gibi vücut ağırlığı taşınan egzersizler kemiklerin güçlü kalmasına yardımcı olur.

Bu nedenle egzersizler, uygun olduğunda korse ya da izlem planının yerine değil, onunla birlikte düşünülmelidir. NIAMS'e göre fizyoterapistler kas gücünü artırma yollarını öğretir; egzersiz programı için hekiminize danışın. Bkz. Fizik tedavi nedir?

Skolyozu olan çocukların genel fiziksel etkinlikten kaçınması gerekmez. NIAMS'e göre uygun tedavi ve izlemle çocuk ve gençlerin çoğu normal ve hareketli bir yaşam sürer.

Korse yeterli olmazsa: ameliyat

NIAMS'e göre büyümeye devam eden çocuklarda giderek artan skolyozda ameliyat gerekebilir. Başlıca yöntemler şunlardır:

• Omurga füzyonu (spinal füzyon): NIAMS'e göre iki ya da daha fazla omur birbirine kaynatılır; omurga iyileşirken düz kalmasına yardımcı olmak için metal çubuk ve vidalar kullanılabilir. OrthoInfo'ya göre bu ameliyat eğriliği belirgin ölçüde düzeltir ve büyümesini durdurur; ancak omurganın kaynatılan bölümünde büyüme de tamamen durur.
• Uzatılabilir çubuk: NIAMS'e göre çocuk ya da genç hâlâ büyüyorsa önerilebilir; çubuk, çocuk büyüdükçe belirli aralıklarla cerrah tarafından uzatılır.

NIAMS, her ameliyatın komplikasyon riski taşıdığını ve risklerle yararların cerrahla konuşulması gerektiğini vurgular. OrthoInfo'ya göre füzyon ameliyatından sonra çoğu çocuk yaklaşık 4 hafta içinde okula, 6–9 ay içinde spora dönebilir; ancak ameliyat omurganın bazı hareketlerini kalıcı olarak sınırladığı için temas sporları önerilmeyebilir.