Rinoplasti (burun ameliyatı) nedir? İyileşme süreci ve riskler

Rinoplasti nedir, neden yapılır?

MedlinePlus rinoplastiyi burnu onarmak ya da yeniden şekillendirmek için yapılan bir ameliyat olarak tanımlar. İngiliz Plastik, Rekonstrüktif ve Estetik Cerrahlar Derneği (BAPRAS) de ameliyatın burnun boyutunu, biçimini veya işlevini iyileştirmek amacıyla yapıldığını belirtir.

MedlinePlus'ın ve BAPRAS'ın sıraladığı başlıca nedenler şunlardır:

• Burnun küçültülmesi ya da büyütülmesi
• Burun ucunun veya burun sırtındaki kemerin şeklinin değiştirilmesi
• Burun deliklerinin daraltılması
• Burun ile üst dudak arasındaki açının değiştirilmesi
• Doğuştan gelen bir şekil bozukluğunun ya da yaralanma sonrası oluşan değişikliklerin düzeltilmesi
• Nefes alma sorunlarının giderilmesi

Burun içindeki orta duvarın (septum) eğriliği de nefes almayı zorlaştırıyorsa, şekil düzeltmesiyle birlikte septum da düzeltilebilir; buna septorinoplasti denir. Yalnızca nefes sorununa yönelik septum ameliyatı için bkz. Septoplasti.

Burnun yapısı ve ameliyatın kapsamı

Burnun üst üçte birlik bölümü kemikten, alt bölümü ve ucu ise esnek kıkırdaklardan oluşur. Burun boşluğunu sağ ve sol olarak ikiye ayıran orta duvar (septum) da arka kısımda kemik, ön kısımda kıkırdaktır. Burun içinde ayrıca havayı ısıtıp nemlendiren konkalar bulunur.

Rinoplasti bu yapılardan bir ya da birkaçına yönelik olabilir. Örneğin yalnızca burun sırtındaki kemer düzeltilebilir, yalnızca burun ucu şekillendirilebilir ya da kırık sonrası yamulmuş bir burunda kemik ve kıkırdak birlikte yeniden düzenlenebilir. Nefes alma sorunu da varsa aynı ameliyatta septum düzeltmesi veya konka küçültme gibi işlemler eklenebilir; bkz. Konka küçültme. Ameliyatın kapsamı genişledikçe süre ve iyileşme dönemi de değişebilir. Bu nedenle ameliyat öncesinde hem dış görünüm hem de burun içi ayrıntılı olarak muayene edilir; gerekirse burun endoskopisi yapılır.

Karar vermeden önce

NHS, burun ameliyatının karmaşık bir işlem olduğunu, sonucun önceden bilinemeyeceğini ve risklerinin bulunduğunu hatırlatır; karar için zaman ayırmayı önerir. BAPRAS'a göre ameliyat öncesi görüşmede burnun ayrıntılı muayenesi yapılır ve ameliyatın beklentileri gerçekçi biçimde karşılayıp karşılayamayacağı değerlendirilir. Aynı kaynak, gerekli görüldüğünde görünümle ilgili kaygıların psikolojik ve sosyal yönlerinin bir klinik psikologla konuşulabileceğini belirtir.

Görüşmede şu konuları sormanız yararlı olabilir:

• Hangi tekniğin (açık ya da kapalı) neden önerildiği
• Ameliyatın hangi kurumda ve hangi anestezi yöntemiyle yapılacağı
• İyileşme sürecinin ve kontrol randevularının nasıl planlanacağı
• Olası riskler ve sonuçtan memnun kalınmazsa izlenecek yol
• Burun solunumunun ameliyattan nasıl etkilenebileceği

Cerrahın ve kurumun yetkili, ruhsatlı ve bu alanda eğitim almış olduğundan emin olun. Sosyal medyadaki görsellere dayanarak karar vermek yerine kendi burun yapınıza özgü değerlendirmeyi esas alın.

Ameliyata hazırlık

Ameliyattan önce genel sağlık durumunuz değerlendirilir ve genel anestezi uygulanacaksa anestezi öncesi muayene yapılır. Şu noktalar önemlidir:

• Kullandığınız tüm ilaçları ve bitkisel ürünleri bildirin; kanamayı artırabilecek ilaçların bırakılıp bırakılmayacağına hekim karar verir.
• Sigara içiyorsanız bırakmak ya da ara vermek için hekiminizle konuşun.
• Ameliyattan sonraki ilk günlerde size yardım edecek birini ayarlayın.
• İşten ve okuldan uzak kalacağınız süreyi önceden planlayın. NHS ve BAPRAS, iki haftaya kadar işten uzak kalınabileceğini belirtir.

Rinoplasti nasıl yapılır?

MedlinePlus'a göre rinoplasti lokal anestezi ve hafif sedasyonla ya da genel anestezi altında yapılabilir; NHS sayfasında genel anestezi altında yapıldığı belirtilir. NHS ve BAPRAS'a göre ameliyat yaklaşık 1,5–3 saat sürer.

İki temel yaklaşım vardır:

• Kapalı rinoplasti: Kesiler burun deliklerinin içinden yapılır. NHS'e göre bu yöntemde dışarıdan görünür iz kalmaz.
• Açık rinoplasti: Burun delikleri arasındaki deri köprüsünde (kolumella) küçük bir kesi yapılır. MedlinePlus'a göre bu yöntem daha çok burun ucunda yapılacak işlemlerde ve daha önce ameliyat olmuş burunlarda tercih edilir.

NHS'e göre cerrah burnu küçültmek için kıkırdak ve kemik dokusunun bir kısmını alabilir; büyütmek için kulak ya da başka bir bölgeden alınan kıkırdak veya kemik parçalarını (greft) kullanabilir; şekli değiştirmek için burun kemiklerini kırıp kıkırdağı yeniden düzenleyebilir. MedlinePlus, ameliyatın sonunda burnun dışına metal ya da plastik bir atel, içine de septumu desteklemek için yumuşak ateller veya tampon yerleştirilebileceğini belirtir.

Ameliyat sonrası iyileşme

MedlinePlus'a göre kişi çoğu zaman ameliyat günü evine dönebilir; NHS ve BAPRAS ise hastanede 1–2 gece kalınabileceğini belirtir. Bu süre kuruma ve yapılan işleme göre değişir.

Kaynaklarda yer alan iyileşme takvimi kabaca şöyledir:

• İlk günler: MedlinePlus'a göre burun içindeki tampon kullanıldıysa genellikle 3–5 gün içinde çıkarılır. NHS'e göre ilk hafta boyunca burundan nefes almak zor olabilir.
• Bir hafta: NHS ve BAPRAS'a göre dış atel ve pansuman yaklaşık 7 gün kalır; dikişler bu dönemde alınır. MedlinePlus, atelin 1–2 hafta içinde çıkarıldığını belirtir.
• İlk haftalar: BAPRAS'a göre gözlerin çevresindeki morluklar 7–10 günde azalır. NHS, göz çevresindeki şişliğin yaklaşık üç hafta sürebileceğini belirtir.
• Üç hafta: NHS ve BAPRAS'a göre yüzmeye en erken bu dönemde dönülebilir.
• 4–6 hafta: Ağır egzersizlerden bu süre boyunca kaçınılması önerilir.
• Aylar: MedlinePlus'a göre şişliğin belirgin biçimde azalması 2–3 ay sürer; burun ucundaki uyuşukluk ve şişliğin tamamen geçmesi ve tam iyileşme bir yılı bulabilir. NHS de son sonucun ortaya çıkmasının aylar alabileceğini belirtir.

NHS'in sıraladığı, iyileşme döneminde sık görülen durumlar arasında burunda sertlik ve uyuşukluk, hassasiyet, göz çevresinde şişlik ve hafif burun kanamaları vardır. Bu dönemde burnu sert sümkürmemek, burnu darbelerden korumak ve hekimin önerdiği bakımı sürdürmek önemlidir.

Olası riskler

MedlinePlus, her ameliyatta olduğu gibi ilaçlara tepki, kanama ve enfeksiyon risklerinin bulunduğunu belirtir. Rinoplastiye özgü olarak kaynakların sıraladığı riskler şunlardır:

• Nefes almada güçlük: NHS kalıcı nefes sorunlarını olası komplikasyonlar arasında sayar; MedlinePlus da nefes almanın kötüleşebileceğini belirtir.
• Burun desteğinin zayıflaması ve şekil düzensizlikleri: MedlinePlus'a göre burunda çökme veya yüzeyde düzensizlikler görülebilir.
• Koku almada değişiklik: NHS ve BAPRAS bunu olası riskler arasında sayar.
• Kanama: Hafif burun kanaması sık görülür; NHS ağır burun kanamasını da olası komplikasyonlar arasında sayar.
• Ciltte kırmızı noktalar: MedlinePlus'a göre deri yüzeyinde patlayan küçük damarlar minik kırmızı noktalar olarak görünebilir ve bunlar kalıcı olabilir.
• Sonuçtan memnun kalmama ve yeniden ameliyat ihtiyacı: MedlinePlus ve BAPRAS, düzeltme ameliyatı gerekebileceğini belirtir. BAPRAS, tekrarlanan ameliyatların burnun yapısal desteğini zayıflatabileceği konusunda uyarır.
• Kan pıhtısı, anesteziye bağlı tepkiler ve uzun süren ağrı.