Kriyoterapi (dondurma tedavisi) nedir, nasıl yapılır?

Kriyoterapi nedir?

MedlinePlus kriyoterapiyi, bir dokuyu yok etmek amacıyla aşırı derecede dondurma yöntemi olarak tanımlar. Kingston ve Richmond NHS Vakfı'nın hasta bilgilendirmesine göre kriyoterapi "düşük sıcaklıkla tedavi" anlamına gelir ve hasarlı ya da anormal deri alanlarının sıvı azotla dondurularak alınması için kullanılır.

Sıvı azot son derece soğuk bir maddedir. Lezyona uygulandığında dokudaki hücreler donar ve hasar görür. Ardından bölgede kabarcık ve kabuk oluşur. AAD'ye göre örneğin seboreik keratoz, dondurulduktan sonra genellikle birkaç gün içinde düşer.

Hangi durumlarda kullanılır?

MedlinePlus'ın saydığı başlıca kullanım alanları şunlardır:

• Siğiller: NHS'e göre siğiller çoğu zaman kendiliğinden geçer, ancak bu aylar hatta yıllar sürebilir. Hekim siğili dondurma yoluyla tedavi edebilir; NHS'e göre bazen birkaç seans gerekir. Bkz. Siğil nedir?
• Aktinik (güneş) keratoz: Güneşe bağlı gelişen, kanser öncesi kabul edilen pürüzlü deri lezyonları.
• Seboreik keratoz: Amerikan Dermatoloji Akademisi'ne (AAD) göre bu iyi huylu büyümeler sıvı azotla dondurulup alınabilir. Bkz. Seboreik keratoz
• Bazı deri kanserleri: MedlinePlus'a göre nadir durumlarda bazı deri kanserlerinin tedavisinde de kullanılabilir.

Kriyoterapi lezyonu yok ettiği için alınan bir doku örneği kalmaz. Bu nedenle ne olduğundan emin olunamayan, kanser şüphesi taşıyan lezyonlarda hekim önce biyopsiyle tanıyı netleştirmeyi tercih edebilir. Bkz. Deri biyopsisi

İşlem öncesi

Kriyoterapi genellikle özel bir hazırlık gerektirmez. Yine de muayenede hekiminize şunları söylemeniz yararlı olur:

• Kullandığınız ilaçlar, özellikle kan sulandırıcılar
• Soğuğa karşı aşırı duyarlılığınız olup olmadığı
• Daha önce dondurma tedavisi gördüyseniz bu tedavinin nasıl sonuçlandığı
• Tedavi edilecek bölgede daha önce iz ya da renk değişikliği gelişip gelişmediği
• Kabarık iz (keloid) eğiliminiz olup olmadığı

Ayrıca işlemden sonra oluşabilecek kabarcık ve renk değişikliklerini, özellikle yüz gibi görünür bölgelerde, işlem öncesinde hekiminizle konuşun. İşlemden sonra tedavi edilen bölgede kabarcık oluşabileceği için, o bölgeye sürtünmeyecek rahat giysiler tercih etmek günlük yaşamınızı kolaylaştırabilir.

İşlem nasıl yapılır?

MedlinePlus'a göre kriyoterapi sağlık kuruluşunda, muayene odasında yapılır:

1. Gerekirse bölgeye önceden uyuşturucu bir ilaç uygulanır.
2. Hekim, sıvı azota batırılmış bir pamuklu çubuk ya da içinden sıvı azot akan bir uç (prob) kullanır.
3. Sıvı azot lezyona uygulanır ve doku donar.
4. İşlemin tamamı genellikle bir dakikadan kısa sürer; ardından kişi aynı gün evine döner.

Nasıl bir his olur?

MedlinePlus'a göre dondurma işlemi rahatsızlık hissi verebilir; hekim gerekirse bölgeye önceden uyuşturucu bir ilaç uygulayabilir. Kingston ve Richmond NHS Vakfı da işlemin rahatsızlık yaratabildiğini ve bu rahatsızlığın basit ağrı kesicilerle hafifletilebileceğini belirtir. Ağrı kesici kullanmadan önce size uygun olup olmadığını hekiminize ya da eczacınıza danışın.

İşlem sonrasında ne olur?

MedlinePlus ve Kingston ve Richmond NHS Vakfı'nın anlattığı iyileşme süreci şöyledir:

• Hemen sonra: Tedavi edilen bölge kızarır.
• Birkaç saat içinde: Çoğu zaman bir kabarcık (su toplaması) oluşur. Kingston ve Richmond NHS Vakfı'na göre kabarcık büyük olabilir ve kırmızı ya da siyah görünebilir; bu olağandır.
• İlk günler: MedlinePlus'a göre hafif sızlama ve ağrı 3 güne kadar sürebilir.
• 1–3 hafta: Kabarcık kuruyup kabuk bağlar; kabuk, tedavi edilen bölgeye göre genellikle 1–3 hafta içinde kendiliğinden düşer. Kingston ve Richmond NHS Vakfı'na göre bacakların alt kısmında iyileşme daha uzun sürebilir.

Evde bakım

• MedlinePlus'a göre bölgeyi günde bir-iki kez nazikçe yıkamak ve temiz tutmak çoğu zaman yeterlidir.
• Bölge giysiye sürtünmüyorsa bant gerekmez; sürtünüyorsa üzerini örtebilirsiniz.
• Kabuğu koparmayın; MedlinePlus kabuğun kendiliğinden düşmesinin beklenmesini önerir.
• Kingston ve Richmond NHS Vakfı'na göre kabarcık çok büyür ve rahatsız ederse, sağlık personeli steril bir iğneyle boşaltabilir. Kabarcığı evde kendiniz delmeyin.
• Hekiminiz önerirse enfeksiyon riskini azaltmak için antiseptik bir krem kullanabilirsiniz.

Olası riskler ve yan etkiler

MedlinePlus ve Kingston ve Richmond NHS Vakfı'nın sıraladığı olası riskler şunlardır:

• Kabarcık: Beklenen bir sonuçtur.
• Ağrı ve yara: Kabarcık ya da yara (ülser) gelişebilir; bu da ağrıya ve enfeksiyona yol açabilir.
• İz: Özellikle dondurma uzun sürdüyse ya da derin katmanlar etkilendiyse iz kalabilir. Kingston ve Richmond NHS Vakfı'na göre seyrek görülür ve derin lezyonlarda daha olasıdır.
• Renk değişikliği: Deri tedavi edilen yerde açılabilir ya da koyulaşabilir. AAD'ye göre seboreik keratoz alındıktan sonra derinin açık renkte kalması çoğunlukla zamanla solar, bazen ise kalıcı olabilir.
• Uyuşukluk: Kingston ve Richmond NHS Vakfı'na göre sinirlerin donmasına bağlı his kaybı olabilir ve genellikle aylar içinde düzelir.
• Lezyonun geçmemesi ya da yeniden çıkması: MedlinePlus'a göre özellikle siğillerde lezyonun tamamen geçmesi için birden fazla tedavi gerekebilir.

Siğillerde kriyoterapi

Siğiller kriyoterapinin en sık kullanıldığı alanlardan biridir. NHS'in siğillerle ilgili önerileri şunlardır:

• Siğiller genellikle zararsızdır ve kendiliğinden geçebilir; ancak bu aylar ya da yıllar alabilir.
• Eczanede satılan krem, bant ve spreylerin tamamlanması 3 aya kadar sürebilir; bu ürünler deriyi tahriş edebilir ve her zaman işe yaramaz. NHS bu ürünlerin yüzde kullanılmamasını önerir.
• Hekim siğili dondurabilir; bazen birkaç seans gerekir.
• Yüzde ya da genital bölgede çıkan siğiller hekim tarafından değerlendirilmelidir.

Seanslar arasında ne kadar beklenmesi gerektiğini ve kaç seans planlandığını hekiminize sorun. NHS ayrıca siğil sizi endişelendiriyorsa, sık tekrarlıyorsa, büyük ve ağrılıysa, kanıyorsa ya da görünümü değişiyorsa hekime başvurulmasını önerir.

Kriyoterapiye alternatif yöntemler

Kriyoterapi, deri lezyonlarının tedavisinde kullanılan yöntemlerden yalnız biridir. MedlinePlus, deri lezyonlarının alınmasında şu yöntemlerin de kullanılabildiğini belirtir:

• Traş eksizyon: Lezyon, uyuşturma sonrasında küçük bir bıçakla derinin en üst katmanlarıyla birlikte kazınarak alınır; genellikle dikiş gerekmez.
• Makasla eksizyon: Lezyon pensle kaldırılıp küçük bir makasla kesilir.
• Tam kat eksizyon: Lezyon, çevresindeki sağlıklı deri payıyla birlikte alınır ve yara dikişle kapatılır.
• Küretaj ve elektrodesikasyon: Yüzeysel lezyonlar kazınır ve bölge elektrik akımıyla kurutulur.
• Lazer: Odaklanmış ışık demetiyle bazı iyi huylu ve kanser öncesi lezyonlar tedavi edilebilir.

AAD de seboreik keratozların dondurmanın yanı sıra elektrocerrahi ve küretajla ya da traşlanarak alınabileceğini belirtir. Lezyon deri kanserine benziyorsa traş ya da kazıma yöntemi, alınan dokunun mikroskop altında incelenebilmesi açısından tercih edilir.

Hangi yöntemin seçileceği; lezyonun türüne, büyüklüğüne, yerine, sayısına ve tanının netleşip netleşmediğine göre değişir. Her yöntemin iz, renk değişikliği ve iyileşme süresi açısından farklı özellikleri vardır; bunları hekiminizle konuşarak karar verebilirsiniz.