İnsülin pompası ve sürekli glukoz izlemi (CGM) nedir?

İnsülin pompası nedir, nasıl çalışır?

NHS insülin pompasını, deriye takılan ve sürekli taşınan, gün ve gece boyunca küçük miktarlarda insülin veren küçük bir cihaz olarak tanımlar. ABD Ulusal Diyabet, Sindirim ve Böbrek Hastalıkları Enstitüsü (NIDDK), pompanın kişinin ihtiyacına göre daha fazla ya da daha az insülin verecek şekilde programlanabildiğini ve yemek zamanlarında ek insülin verilmesine olanak tanıdığını belirtir.

NIDDK'nin tarif ettiği iki ana pompa türü vardır:

• Hortumlu pompalar: Kemere ya da cebe takılan pompa, ince bir plastik hortum ve deri altına yerleştirilen çok küçük bir iğne (kanül) aracılığıyla insülin verir. İğne birkaç gün yerinde kalır, sonra değiştirilir.
• Hortumsuz (yama) pompalar: Doğrudan deriye yapışkan bir pedle tutturulur ve elde taşınan bir cihazla kontrol edilir; NIDDK'ye göre birkaç günde bir değiştirilir.

İnsülin pompaları, birden fazla günlük insülin iğnesine alternatif bir uygulama yöntemidir. NIDDK'ye göre diyabeti olan bazı kişiler iğneyle günde 2–4 kez insülin yapmak zorunda kalabilir; pompa bu iğnelerin yerini alabilir.

Sürekli glukoz izlemi (CGM) nedir?

NIDDK'ye göre CGM, kan şekerini gece gündüz otomatik olarak tahmin eden bir cihazdır. Şeker düzeyindeki eğilimleri görmeyi ve beslenme, hareket ve ilaçlarla ilgili kararları daha bilinçli vermeyi sağlar.

CGM'nin parçaları

NIDDK'ye göre bir CGM sistemi üç parçadan oluşur:

1. Sensör: Genellikle karın ya da kol derisinin altına yerleştirilen ve yapışkan bir bantla tutturulan çok küçük bir sensör.
2. Verici: Sensörden aldığı bilgileri kablosuz olarak gönderir.
3. Yazılım: Akıllı telefon, insülin pompası ya da ayrı bir okuyucu cihaz üzerinde sonuçları gösterir.

NIDDK'ye göre sensör, kandaki şekeri değil, hücreler arasındaki sıvıdaki (interstisyel sıvı) şekeri ölçer; bu değer kan şekerine yakındır. CGM şeker düzeyini birkaç dakikada bir tahmin eder. Böylece tek bir ölçüm yerine gün içindeki dalgalanmalar, gece değerleri ve yemek ya da egzersiz sonrası değişiklikler bir arada görülebilir; bu bilgiler hekiminizle tedavinizi düzenlerken de kullanılabilir.

Sensör ne sıklıkla değiştirilir?

NIDDK'ye göre tek kullanımlık sensörler modele göre 7–14 günde bir değiştirilir; deri altına yerleştirilen bazı sensörler ise 180 güne kadar kullanılabilir.

Alarmlar ve diğer özellikler

NIDDK'ye göre CGM cihazları, şeker tehlikeli derecede yükseldiğinde ya da düştüğünde alarm verir; şekerin yükselip düştüğünü ve ne hızla değiştiğini gösterebilir. Bazı modeller, bakım veren kişilerin telefonlarına da uyarı gönderebilir. Düşük kan şekeri hakkında bilgi için bkz. Hipoglisemi

Hibrit kapalı döngü sistemler (yapay pankreas)

NIDDK'ye göre "yapay pankreas" ya da otomatik insülin verme sistemi; bir CGM, bir insülin pompası ve insülin ihtiyacını hesaplayan bir yazılımdan oluşur. CGM şeker düzeyini birkaç dakikada bir ölçer, yazılım gereken insülini hesaplar ve pompa, şekeri hedef aralıkta tutmaya yardımcı olmak için insülin miktarını dakika dakika ayarlar.

NHS'e göre bu sistemler, düşük şeker ataklarını azaltabilir, şeker kontrolünü iyileştirebilir ve diyabetin günlük yükünü hafifletebilir. NIDDK'ye göre yapay pankreas başlıca tip 1 diyabeti olan kişilerde kullanılır. Sistemin nasıl kullanılacağı ve nelere dikkat edileceği, başlamadan önce diyabet ekibi tarafından öğretilir.

Kimler için uygundur?

İnsülin pompası

NHS'e göre şu durumlarda insülin pompası düşünülebilir:

• Ciddi düşük şeker atakları yaşamadan hedef ortalama şeker düzeyine ulaşılamıyorsa
• Dikkatli yönetime rağmen şeker düzeyleri yüksek kalıyorsa
• 12 yaşından küçük ve günde birden çok iğneyle insülin uygulamasında zorlanan çocuklarda

CGM

NIDDK'ye göre hekimler CGM'yi yetişkinler ve 2 yaşından itibaren çocuklar için reçete edebilir; özellikle tip 1 ya da tip 2 diyabet nedeniyle insülin kullanan kişiler için uygundur.

Hibrit kapalı döngü sistemler

NHS'e göre 18 yaşından küçükler, gebe olan ya da gebelik planlayanlar ve yalnız pompa ya da CGM ile şekeri yönetmekte ya da ciddi düşük şeker ataklarını önlemekte zorlanan kişiler için düşünülebilir.

Hangi cihazın sizin için uygun olduğuna, diyabetinizin türü, yaşınız, günlük yaşamınız, düşük şeker öykünüz ve cihazı kullanma isteğiniz değerlendirilerek diyabet ekibinizle birlikte karar verilir. Tip 1 diyabet hakkında bilgi için bkz. Tip 1 diyabet

Başlamadan önce: eğitim ve hazırlık

İnsülin pompası ya da CGM kullanmaya başlamadan önce kapsamlı eğitim gerekir. Eğitimde genellikle şu konular ele alınır:

• Cihazın takılması, sensörün ya da kanülün değiştirilmesi
• Pompanın programlanması ve öğün insülininin hesaplanması
• CGM verilerinin okunması ve eğilim oklarının yorumlanması
• Alarmlara nasıl yanıt verileceği
• Cihaz arızalandığında ya da sensör çalışmadığında yapılacaklar
• Egzersiz, hastalık günleri ve seyahatte cihaz kullanımı

Diyabet eğitimi hakkında bilgi için bkz. Diyabet eğitimi ve izlemi

Olası sorunlar ve sınırlılıklar

NIDDK'nin CGM için saydığı sınırlılıklar şunlardır:

• Doğruluğun kontrolü: Bazı cihazlarda sonuçların doğruluğunu kontrol etmek için zaman zaman parmaktan kan şekeri ölçümü gerekir.
• Deri tahrişi: Yapışkan bantlar deride tahrişe yol açabilir.
• Maliyet: CGM, standart ölçüm cihazlarından daha pahalıdır.

İnsülin pompası kullananların, pompa ya da kanülle ilgili bir sorun olduğunda insülin verilmesinin kesintiye uğrayabileceğini bilmesi önemlidir. Bu nedenle pompa sorunlarında ne yapılacağını, yedek insülin ve enjeksiyon malzemesi bulundurmayı ve şeker beklenmedik biçimde yükseldiğinde izlenecek adımları diyabet ekibinizle önceden konuşun.

NIDDK'ye göre CGM kullananlar, standart ölçüm cihazı kullananlara kıyasla daha az düşük şeker acil durumu yaşar ve daha az parmak ölçümüne ihtiyaç duyar. Ancak hiçbir cihaz, düzenli izlemin, sağlıklı beslenmenin, hareketin ve hekim kontrollerinin yerini tutmaz.

Diyabet ekibinize sorabileceğiniz sorular

Bir cihaz kullanmaya karar vermeden önce diyabet ekibinizle şu soruları konuşmanız yararlı olabilir:

• Benim durumumda pompa, CGM ya da kapalı döngü sistemlerden hangisi uygun ve neden?
• Cihazı kullanmayı öğrenmek için nasıl bir eğitim alacağım?
• Sensörü ya da kanülü ne sıklıkla değiştirmem gerekecek?
• Alarm aldığımda ya da cihaz çalışmadığında ne yapmalıyım?
• Egzersiz, yüzme, seyahat ve hastalık günlerinde nelere dikkat etmeliyim?
• Cihaz verilerimi kontrollerde nasıl paylaşacağım?
• Yedek olarak hangi malzemeleri yanımda bulundurmalıyım?