Hiperemezis gravidarum nedir? Belirtileri, nedenleri ve tedavisi

Hiperemezis gravidarum nedir?

Gebeliğin ilk aylarında bulantı ve kusma çok yaygındır. NHS'e göre her 10 gebeden yaklaşık 8'i bulantı ya da kusma yaşar ve bu yakınmalar çoğu zaman 12. ile 20. haftalar arasında hafifler. Hiperemezis gravidarum ise bu tablonun ağır ve uzun süren biçimidir.

MedlinePlus hiperemezis gravidarumu "gebelikte aşırı ve sürekli bulantı ve kusma" olarak tanımlar ve hafif sabah bulantısından ayırır. Aradaki temel fark, bulantı ve kusmanın kişinin yeterince yiyip içmesini engelleyecek düzeye ulaşması ve vücutta sıvı kaybı, kilo kaybı ve elektrolit (sodyum, potasyum gibi kandaki tuzlar) dengesizliği gibi sonuçlar doğurmasıdır.

Gebelikte bulantı ve kusmanın olağan seyri, rahatlatıcı öneriler ve beslenme ipuçları için Gebelikte bulantı ve kusma yazımıza da göz atabilirsiniz.

Belirtileri nelerdir?

NHS ve MedlinePlus'ın tarif ettiği belirtiler şunlardır:

• Şiddetli ve geçmeyen bulantı, gün içinde defalarca kusma
• Yiyecek ve içecekleri midede tutamama
• Ağızda aşırı tükürük birikmesi
• Kilo kaybı (MedlinePlus, gebelik öncesi vücut ağırlığının yüzde 5'inden fazla kaybı ağır tablonun işaretleri arasında sayar)
• Sıvı kaybı belirtileri: susuzluk, koyu renkli ve az idrar, ağız ve cilt kuruluğu, halsizlik
• Baş dönmesi, ayağa kalkınca sersemlik ya da bayılma
• Kabızlık
• Günlük işlerini yapamama, çalışamama ve kendine bakmakta güçlük

Olağan gebelik bulantısında kişi genellikle az da olsa yiyip içebilir ve kilo kaybı belirgin değildir. Hiperemezis gravidarumda ise yorgunluk ve sıvı kaybı günlük yaşamı ciddi biçimde kısıtlar.

Ne zaman başlar, ne kadar sürer?

Hiperemezis gravidarum genellikle gebeliğin ilk haftalarında, olağan bulantıyla aynı dönemde başlar. MedlinePlus'a göre olağan sabah bulantısı çoğunlukla 16–18. haftalarda geçer; ağır olgularda ise yakınmalar sıklıkla 14–16. haftalar civarında hafifler. Ancak bazı kadınlarda belirtiler gebelik boyunca sürebilir.

NHS de hiperemezis gravidarumun olağan bulantıdan farklı olarak 16–20. haftalardan sonra da devam edebildiğini ve bazen bebek doğana kadar tamamen geçmeyebileceğini belirtir. Belirtilerin seyri kişiden kişiye değiştiği için takipte düzenli kontroller önemlidir.

Neden olur, kimlerde daha sık görülür?

Hiperemezis gravidarumun nedeni tam olarak aydınlatılamamıştır. NHS, gebelikteki hormon değişikliklerinin rol oynadığını gösteren kanıtlar olduğunu belirtir. MedlinePlus ise plasentadan salgılanan GDF15 adlı bir hormonun, gebelik öncesinde bu hormona daha az maruz kalmış kişilerde belirtileri tetikleyebileceğine dikkat çeker.

NHS ve MedlinePlus'ın saydığı risk etkenleri şunlardır:

• Daha önceki bir gebelikte hiperemezis gravidarum geçirmiş olmak
• Annede veya kız kardeşte hiperemezis gravidarum öyküsü bulunması
• İkiz ya da daha fazla bebekle gebelik (çoğul gebelik)
• Mol gebelik (üzüm gebeliği) olarak bilinen ve plasenta dokusunun anormal büyüdüğü durum
• Taşıt tutmasına yatkınlık

Bu etkenlerden birinin bulunması hiperemezis gravidarum geçireceğiniz anlamına gelmez; ancak daha önce yaşadıysanız, yeni bir gebelik planlarken bunu hekiminizle konuşmanız yararlı olur.

Nasıl teşhis edilir?

Tanı, belirtilerin ağırlığı ve muayene bulgularıyla konur. MedlinePlus'a göre hekim şu değerlendirmeleri yapabilir:

• Fizik muayene, tansiyon ve nabız ölçümü
• Kilo takibi
• Kan sayımı ve kandaki tuz-mineral düzeylerini (elektrolitler) gösteren kan testleri
• İdrarda keton bakılması: Vücut yeterli besin alamadığında yağ yakmaya başlar ve idrarda keton denen maddeler artar. Bu, yetersiz beslenme ve sıvı kaybının bir göstergesidir. Ayrıntı için Tam idrar tahlili yazımıza bakabilirsiniz.
• Gerekirse karaciğer ve sindirim sistemine yönelik testler
• Gebelik ultrasonu: Çoğul gebelik ya da mol gebelik olup olmadığını anlamak için yapılır.

Bulantı ve kusmanın gebelik dışı başka nedenleri de olabileceğinden (örneğin mide-bağırsak enfeksiyonları), hekim bunları da göz önünde bulundurur.

Kontrole giderken neleri not etmeli?

Hekiminizin durumu doğru değerlendirebilmesi için şu bilgileri kısa notlar hâlinde yanınızda götürmeniz işinizi kolaylaştırır:

• Günde kaç kez kustuğunuz ve bulantının günün hangi saatlerinde arttığı
• Son 24 saatte ne kadar sıvı içebildiğiniz ve midenizde tutabildiğiniz
• Ne sıklıkla idrara çıktığınız ve idrarınızın rengi
• Gebelik öncesi kilonuz ve şu anki kilonuz
• Kullandığınız tüm ilaç, vitamin ve bitkisel ürünler
• Daha önceki gebeliklerde benzer yakınmalar yaşayıp yaşamadığınız

Tedavi nasıl yapılır?

Tedavi, belirtilerin ağırlığına göre kişiye özel planlanır. Kaynakların sıraladığı başlıca yaklaşımlar şunlardır:

Bulantı önleyici ilaçlar

NHS'e göre gebelikte kullanılabilen bulantı önleyici ilaçlar, bazı durumlarda kortizon grubu (steroid) ilaçlar ya da bunların birlikte kullanımı önerilebilir. MedlinePlus, B6 vitamini ve bazı antihistaminik ilaçların da tedavide yer alabildiğini belirtir. Gebelikte hangi ilacın, hangi miktarda kullanılacağına mutlaka hekim karar vermelidir; ilaç ya da takviyeleri kendi başınıza başlamayın. Konuyla ilgili genel bilgi için Gebelikte ilaç kullanımı yazımıza bakabilirsiniz.

Hastanede tedavi

Sıvı kaybı belirginse ya da ağız yoluyla hiçbir şey alınamıyorsa hastaneye yatış gerekebilir. NHS ve MedlinePlus'a göre hastanede damar yoluyla sıvı (serum) verilir ve bulantı önleyici ilaçlar iğne şeklinde uygulanabilir. MedlinePlus'a göre çok ağır olgularda beslenme desteği damar yoluyla ya da mideye uzanan ince bir tüple sağlanabilir.

Günlük yaşamda yapılabilecekler

MedlinePlus'ın önerileri arasında şunlar yer alır:

• Bulantıyı tetikleyen kokulardan ve ortamlardan uzak durmak
• Az ve sık aralıklarla yemek
• Sıvıları küçük yudumlarla ve gün içine yayarak almak
• Hekimin uygun görmesi hâlinde zencefil gibi destekleyici yöntemler

Bu öneriler ilaç tedavisinin yerine geçmez; hiperemezis gravidarum çoğu zaman yalnızca ev önlemleriyle kontrol altına alınamaz.

Bebeği etkiler mi?

NHS'e göre hiperemezis gravidarum etkili biçimde tedavi edildiğinde bebeğe zarar vermesi olası değildir. Ancak NHS, gebelikte ciddi kilo kaybının bebeğin düşük doğum ağırlığıyla doğma riskini artırabileceğini belirtir. Bu nedenle kilo ve sıvı durumunun izlenmesi ve gerekirse erken tedaviye başlanması önemlidir.

MedlinePlus, düzenli takip yapıldığında ciddi komplikasyonların seyrek olduğunu belirtir. Olası sorunlar arasında sıvı kaybı, gebelikte yetersiz kilo alımı ve nadiren sık kusmaya bağlı yemek borusunda kanama sayılır. Gebelik boyunca yapılan kontroller için Gebelik takibi yazımıza bakabilirsiniz.

Ruhsal etkileri ve destek

Hiperemezis gravidarum yalnızca bedensel bir yük değildir. NHS, bu durumu yaşayan kadınların kaygı, yalnızlık, aşırı yorgunluk ve depresyon yaşayabildiğini belirtir. MedlinePlus da iş hayatını ve öz bakımı sürdürmede güçlük, kaygı ve depresyonu olası etkiler arasında sayar.

Bu süreçte şunlar yardımcı olabilir:

• Duygularınızı ve zorlandığınız noktaları hekiminize ve ebenize açıkça anlatmak
• Ev işleri, yemek hazırlığı ve varsa diğer çocukların bakımı için yakınlardan destek istemek
• Gerekirse çalışma düzeninizi işvereninizle konuşmak
• Kendinizi sürekli mutsuz, umutsuz ya da çaresiz hissediyorsanız bunu sağlık ekibinize söylemek; ruh sağlığı desteği tedavinin bir parçası olabilir