Hemoroid tedavi yöntemleri: bant, lazer ve ameliyat

Tedavi seçimini neler belirler?

Hemoroidler, makatın içinde kalan iç hemoroidler ve makat çevresindeki derinin altında oluşan dış hemoroidler olarak ikiye ayrılır. Tedavi kararında şu noktalar önemlidir:

• İç mi dış mı? Bant ligasyonu ve skleroterapi gibi işlemler iç hemoroidler için kullanılır. Dış hemoroidde ani ve şiddetli ağrı, çoğu zaman içinde pıhtı oluşmasıyla (tromboze hemoroid) ilişkilidir ve ayrı değerlendirilir.
• Sarkmanın derecesi: İç hemoroidler genellikle dört derecede sınıflandırılır. Birinci derecede kanama olur ama sarkma yoktur; ikinci derecede ıkınınca dışarı çıkar ve kendiliğinden geri girer; üçüncü derecede ancak elle geri itilebilir; dördüncü derecede dışarıda kalır.
• Yakınmalar: Kanama, kaşıntı, akıntı, sarkma ve ağrının günlük yaşamı ne kadar etkilediği.
• Önceki tedaviler: Daha basit yöntemlerin denenip denenmediği ve hemoroidin tekrarlayıp tekrarlamadığı.
• Genel sağlık: Kan sulandırıcı kullanımı, kanama bozuklukları, bağışıklığı baskılayan durumlar veya iltihabi bağırsak hastalığı gibi etkenler bazı yöntemleri uygunsuz kılabilir.

Makattan kanamanın tek nedeni hemoroid değildir. Bu nedenle hekim, yaşınıza ve yakınmalarınıza göre tedaviden önce kolonoskopi gibi ek incelemeler isteyebilir.

İlk basamak: yaşam düzenlemesi ve ilaçlar

NHS ve ABD Ulusal Diyabet, Sindirim ve Böbrek Hastalıkları Enstitüsü (NIDDK), hemoroid tedavisinin temelinin dışkıyı yumuşak tutmak ve ıkınmayı azaltmak olduğunu vurgular. Bu önlemler hem yakınmaları hafifletir hem de diğer tedavilerden sonra hemoroidin tekrarlamasını önlemeye yardımcı olur:

• Lifli besinleri (sebze, meyve, tam tahıl, baklagil) artırmak ve gün içinde yeterli sıvı içmek.
• Tuvalete gitme isteğini ertelememek, ıkınmamak ve tuvalette uzun süre oturmamak.
• Makat bölgesini temiz ve kuru tutmak; kurularken ovalamak yerine hafifçe bastırmak.
• Ilık su banyosu (oturma banyosu) yapmak ve havluya sarılı soğuk uygulamayla şişliği azaltmak.
• Ağır kaldırmaktan kaçınmak.

Eczaneden alınabilen kremler, merhemler ve fitiller kaşıntı, ağrı ve şişliği geçici olarak hafifletebilir. NIDDK, bu ürünlerin genellikle bir hafta kullanılmasının önerildiğini; yakınmalar bir haftada geçmezse ya da yan etki gelişirse doktora başvurulması gerektiğini belirtir. Kabızlık için lif takviyeleri veya dışkı yumuşatıcılar, ağrı için basit ağrı kesiciler kullanılabilir. NHS, kanama varsa bazı ağrı kesici türlerinden kaçınılmasını önerir; hangi ilacın size uygun olduğunu eczacınıza veya hekiminize danışın.

Poliklinikte yapılan işlemler

Yaşam düzenlemesine rağmen kanama veya sarkma süren iç hemoroidlerde, ameliyathaneye gerek kalmadan yapılabilen işlemler vardır. NHS'ye göre bu işlemlerde genellikle uyanık olursunuz, bölge gerekirse uyuşturulur ve çoğu kişi aynı gün evine döner.

Bant ligasyonu

Hemoroidin tabanına küçük ve sıkı bir lastik bant takılır. Bant kan akışını keser; NIDDK'ye göre bantlanan doku büzüşür ve çoğunlukla bir hafta içinde düşer. Daha sonra bu bölgede iyileşen dokuda skar (iz) oluşur. İşlemden sonra birkaç gün dolgunluk, rahatsızlık ve hafif kanama görülebilir.

Skleroterapi

Hemoroidin içine, dokuda skar oluşturarak kan akışını azaltan bir sıvı enjekte edilir. Hemoroid zamanla küçülür. Daha küçük iç hemoroidlerde tercih edilebilir.

Kızılötesi ve elektrikle pıhtılaştırma (koagülasyon)

Kızılötesi ışık ya da hafif elektrik akımı hemoroidin bulunduğu alana uygulanır. Oluşan skar dokusu hemoroidi besleyen kan akışını azaltır ve hemoroid küçülür.

Bu işlemler hemoroidin yeniden oluşmasını her zaman önlemez; lifli beslenme ve tuvalet alışkanlıklarının sürdürülmesi önemlidir. Bazen birden fazla seans gerekebilir.

Lazer hemoroid tedavisi

Lazer hemoroidoplasti, lazer enerjisinin hemoroid dokusunun içine verilerek dokuyu küçültmeyi ve hemoroidi bağırsak duvarına sabitlemeyi amaçlayan, kesi gerektiren klasik ameliyata göre daha sınırlı bir yöntemdir. Makat kenarındaki küçük bir açıklıktan ince bir lazer probu hemoroidin içine ilerletilir.

2024'te Techniques in Coloproctology dergisinde yayımlanan bir uzman uzlaşı raporu, bu yöntemin standart kullanım alanının yakınma yaratan ikinci ve üçüncü derece hemoroidler olduğunu bildirmiştir. İşlem lokal, bölgesel veya genel anestezi ile yapılabilir. Aynı rapor, bazı konularda yüksek kaliteli kanıtın az olduğunu ve uzun dönem izlem verilerinin sınırlı kaldığını açıkça belirtir. Yani lazer yöntemi seçenekler arasındadır, ancak her hemoroide uygun değildir ve kanama, pıhtı oluşumu ya da hemoroidin tekrarlaması gibi riskleri vardır.

Lazerin sizin için uygun olup olmadığını, alternatiflerini ve olası risklerini işlemi yapacak cerrahla ayrıntılı konuşmanız önerilir.

Hemoroid ameliyatı seçenekleri

Ameliyat genellikle büyük, dışarı sarkan (üçüncü ve dördüncü derece) hemoroidlerde, diğer yöntemlerden sonra tekrarlayan hemoroidlerde veya bazı acil durumlarda (sıkışma, yoğun pıhtılaşma) gündeme gelir. NHS ve NIDDK'nin sıraladığı başlıca ameliyatlar şunlardır:

• Hemoroidektomi: Hemoroid dokusunun cerrahi olarak çıkarılmasıdır. Cleveland Clinic'e göre doku bistüriyle ya da kesme ve damar mühürlemeyi aynı anda yapan elektrikli cihazlarla çıkarılabilir; yara dikişle kapatılabilir veya açık bırakılabilir.
• Staplerli hemoroidopeksi: Özel bir zımba aleti kullanılarak sarkan hemoroid dokusu yukarı, yerine sabitlenir ve kan akımı azaltılır.
• Hemoroid arter bağlanması: Hemoroidi besleyen damarlar dikişlerle bağlanarak hemoroidin küçülmesi sağlanır. Cleveland Clinic bu yöntemi transanal hemoroidal dearterizasyon (THD) adıyla da anar.

Bu ameliyatlarda çoğunlukla genel anestezi kullanılır. NHS'ye göre kişi aynı gün ya da ertesi gün evine dönebilir.

Hemoroid ameliyatı sonrası iyileşme

Cleveland Clinic'e göre hemoroidektominin kendisi kısa bir işlem olsa da iyileşme dönemi zorlayıcı olabilir. Kurumun aktardığı bilgilere göre ortalama iyileşme süresi iki ila dört hafta arasındadır; çoğu kişi ağrının iki hafta içinde geçtiğini ifade eder; ağır fiziksel etkinliklere dönüş ise altı ila sekiz haftayı bulabilir. Ameliyattan sonraki ilk dışkılama genellikle en rahatsız edici an olarak tarif edilir.

İyileşmeyi kolaylaştıran genel önlemler:

• Hekimin önerdiği ağrı kesicileri düzenli kullanmak.
• Günde birkaç kez ılık oturma banyosu yapmak.
• Kabızlığı önlemek için bol sıvı içmek, lifli beslenmek ve hekim önerirse dışkı yumuşatıcı kullanmak.
• Bölgeyi nazikçe temizlemek, sert silmekten kaçınmak.
• Etkinliklere kademeli dönmek ve kontrol randevusunu kaçırmamak.

Size özgü talimatlar (ne zaman banyo yapılacağı, hangi ilaçların kullanılacağı, işe ne zaman dönüleceği) ameliyatı yapan ekip tarafından verilir.

Riskler ve olası sorunlar

Her işlemde olduğu gibi hemoroid tedavilerinin de riskleri vardır. Cleveland Clinic ameliyatla ilgili olarak şunları sıralar:

• Kanama ve yara enfeksiyonu
• İdrar yapmada güçlük (idrar retansiyonu) ve kabızlık
• Yaranın geç iyileşmesi
• Uzun dönemde nadiren makat kanalında daralma (anal stenoz) veya gaz ve dışkı kontrolünde sorun

Bant ligasyonu ve benzeri işlemlerden sonra da kanama, ağrı ve nadiren enfeksiyon görülebilir. Hangi yöntem seçilirse seçilsin hemoroid zaman içinde yeniden oluşabilir; bu nedenle tedavi sonrasında da beslenme ve tuvalet alışkanlıklarına dikkat etmek önemlidir.

Hangi doktora gidilir?

Hemoroid tedavisi için genellikle genel cerrahi uzmanına başvurulur. İlk değerlendirmeyi aile hekiminiz de yapabilir ve gerekirse sizi yönlendirir. Makattan kanamanın başka bir nedenden kaynaklanıp kaynaklanmadığını anlamak için kolonoskopi gerekiyorsa gastroenteroloji uzmanı da sürece dahil olabilir.

Muayeneye giderken yakınmalarınızın ne zamandır sürdüğünü, kanamanın sıklığını, kabızlık veya ishal olup olmadığını ve kullandığınız ilaçları (özellikle kan sulandırıcıları) not etmeniz görüşmeyi kolaylaştırır.