Kısaca
Genital herpes, herpes simpleks virüsünün (HSV) genital bölgede, anüs çevresinde, uyluklarda ya da kalçalarda su dolu kabarcıklara ve ağrılı yaralara yol açtığı, cinsel yolla bulaşan bir enfeksiyondur. Halk arasında "genital uçuk" olarak da bilinir. NHS'e göre virüs bir kez vücuda girdikten sonra sinirlerde yerleşip kalır ve zaman zaman yeniden etkinleşerek aynı bölgede yeni ataklara yol açabilir. CDC'ye göre enfekte kişilerin çoğunda belirti hiç olmaz ya da çok hafiftir; bu nedenle virüs, görünür yara olmadığında da bulaşabilir. Genital herpesin tedavisi yoktur; ancak antiviral ilaçlar atakları kısaltabilir, hafifletebilir ve bulaşma riskini azaltabilir.
Genital herpes nedir?
CDC'ye göre genital herpese iki tür virüs yol açabilir: herpes simpleks virüsü tip 1 (HSV-1) ve tip 2 (HSV-2). HSV-1 genellikle dudaklarda görülen uçuğa neden olur; ancak oral seks yoluyla genital bölgeye de geçebilir. HSV-2 ise daha çok genital herpesle ilişkilidir. Bkz. Uçuk nedir?
NHS'e göre virüs ilk enfeksiyondan sonra vücuttan atılmaz; bölgedeki sinirlerde "uyku" hâlinde kalır. Zaman zaman yeniden etkinleşerek aynı bölgede tekrarlayan ataklara neden olabilir. Bazı kişiler ise hiç tekrarlayan atak yaşamaz.
CDC, Amerika Birleşik Devletleri'nde 2018 yılında 14–49 yaş arasındaki kişilerde 572.000 yeni genital herpes enfeksiyonu geliştiğini tahmin etmiştir. Bu rakam enfeksiyonun ne kadar yaygın olduğunu gösterir.
Belirtileri
İlk atak
NHS'e göre ilk atakta şu belirtiler görülebilir:
- Genital bölgede, anüs çevresinde, uyluklarda ya da kalçalarda küçük, su dolu kabarcıklar
- Kabarcıkların patlayarak ağrılı, açık yaralara dönüşmesi
- Bölgede karıncalanma, yanma ya da kaşıntı
- İdrar yaparken ağrı ya da yanma
CDC'ye göre ilk atakta grip benzeri belirtiler de olabilir. Kişi kendini halsiz ve hasta hissedebilir.
Tekrarlayan ataklar
NHS ve CDC'ye göre sonraki ataklar genellikle ilk ataktan daha kısa ve daha hafif geçer; zamanla seyrekleşebilir. Pek çok kişi atak başlamadan önce bölgede karıncalanma, yanma ya da kaşıntı hisseder.
Belirti olmaması
CDC'ye göre genital herpes taşıyan kişilerin çoğunda belirti yoktur ya da belirtiler çok hafiftir ve fark edilmez. Bu durum, kişinin enfeksiyonu olduğunu bilmeden başkalarına bulaştırabilmesi anlamına gelir.
Nasıl bulaşır?
NHS ve CDC'ye göre genital herpes şu yollarla bulaşır:
- Vajinal, anal ya da oral seks sırasında deri teması
- Herpes yaraları, tükürük, genital salgılar ya da etkilenen bölgedeki deriyle temas
- Dudakta uçuğu olan birinin oral seks yapması
- CDC'ye göre görünür yara olmadan da bulaşma olabilir
NHS'e göre bulaşma riski enfeksiyonun ilk 6 ayında en yüksektir ve 2 yıldan sonra seyrekleşir. CDC'ye göre genital herpes tuvalet oturağı, nevresim, havuz ya da ortak eşyalar yoluyla bulaşmaz.
Atakları tetikleyen durumlar
NHS'e göre tekrarlayan atakları tetikleyebilecek durumlar şunlardır:
- Güneş ışığı (ultraviyole ışınlar)
- Sürtünme, örneğin sıkı giysiler ya da cinsel ilişki
- Sigara ve alkol
- Stres
- Hastalık ya da yorgunluk
- Adet dönemi
Tetikleyicileri fark etmek ve mümkün olduğunca azaltmak bazı kişilerde atakların seyrekleşmesine yardımcı olabilir.
Tanı nasıl konur?
NHS'e göre test, cinsel sağlık polikliniklerinde ya da hekim tarafından yapılır. Kabarcık ya da yara varken, küçük bir pamuklu çubukla yaradan sıvı örneği alınarak virüs araştırılır. Bu nedenle yaralar iyileşmeden hekime başvurmak tanıyı kolaylaştırır.
CDC'ye göre hekimler genital herpesi muayeneyle, yaradan alınan örneğin incelenmesiyle ya da kanda herpes virüsüne karşı oluşan antikorları ölçen testlerle saptayabilir. CDC, kan testlerinin enfeksiyonun ne zaman ve kimden bulaştığını gösteremeyeceğini belirtir.
Genital bölgedeki yaralar frengi gibi başka enfeksiyonlardan da kaynaklanabileceği için hekim diğer cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar için de test önerebilir. Bkz. Frengi (sifiliz) nedir? ve Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar
Bu konuda
Genital herpes konusunda bir hekime danışın
Konu sayfasında ilgili branşları, tetkikleri ve bu alanda profili bulunan doktorları bir arada görebilirsiniz. Bu yazı muayenenin yerine geçmez.
Tedavi
NHS ve CDC'ye göre genital herpesin tedavisi yoktur; virüs vücuttan tamamen atılamaz. Ancak tedavi belirtileri hafifletebilir ve bulaşma riskini azaltabilir.
Antiviral ilaçlar
- Atak tedavisi: NHS'e göre antiviral ilaçlar, atak başladıktan sonraki 5 gün içinde başlanırsa belirtilerin şiddetini azaltabilir.
- Baskılayıcı (supresif) tedavi: CDC'ye göre her gün düzenli olarak alınan antiviral ilaçlar, sık atak yaşayan kişilerde atakları önlemeye ya da kısaltmaya yardımcı olur ve virüsü eşe bulaştırma riskini azaltır.
İlacın türü, süresi ve sürekli tedaviye gerek olup olmadığı hekim tarafından belirlenir.
Evde rahatlatıcı önlemler
NHS'in önerdiği öz bakım yöntemleri şunlardır:
- Bölgeyi ılık suyla nazikçe temiz tutun.
- Ağrıyı hafifletmek için bir beze sarılmış buz torbası uygulayın; buzu doğrudan deriye koymayın.
- Yaraların üzerine vazelin sürerek tahrişi azaltın; idrar yaparken yanmayı azaltmaya yardımcı olabilir.
- Bol ve pamuklu giysiler giyin; sıkı giysilerden kaçının.
- Yaralara dokunduktan sonra ellerinizi yıkayın; virüsü göz gibi başka bölgelere taşımamaya özen gösterin.
- Gerekirse eczaneden alınan ağrı kesicileri kullanın; uygunluğunu eczacınıza danışın.
Gebelik ve genital herpes
CDC'ye göre genital herpes gebelikte düşük ya da erken doğum riskini artırabilir. En önemli risk, virüsün doğum sırasında bebeğe geçmesidir. Yenidoğan herpesi bebek için hayatı tehdit edebilen ciddi bir enfeksiyondur.
NHS'e göre risk, özellikle gebeliğin son döneminde, doğuma yakın zamanda ilk kez enfekte olan annelerde daha yüksektir. NHS, gebeliğin 32. haftasından itibaren başlanan antiviral tedavinin bu riski azaltabileceğini belirtir. CDC'ye göre doğuma yakın dönemde kullanılan antiviral ilaçlar ve doğum sırasında aktif yara varsa sezaryen, bebeğe bulaşma riskini azaltabilir.
Gebeyseniz ve sizde ya da eşinizde genital herpes öyküsü varsa bunu doğum hekiminize ve ebenize mutlaka bildirin. Gebeliğin herhangi bir döneminde genital bölgede kabarcık ya da yara fark ederseniz beklemeden başvurun. Bkz. Gebelik takibi
Genital herpes ve HIV
CDC'ye göre herpes yaraları deride açıklıklar oluşturarak HIV'in vücuda girmesini kolaylaştırabilir ve genital bölgede HIV'in hedef aldığı bağışıklık hücrelerini artırabilir. Bu nedenle genital herpesi olan kişilerde HIV bulaşma riski artar. Düzenli test yaptırmak ve korunma yöntemlerini kullanmak önemlidir.
Bulaşmayı önlemek için neler yapılabilir?
NHS ve CDC'nin önerileri şunlardır:
- Atak sırasında ve atak öncesi karıncalanma, kaşıntı hissedildiğinde cinsel ilişkiden kaçının.
- Kondom kullanın. CDC'ye göre kondom riski azaltır; ancak virüs kondomun kapatmadığı bölgelerden de bulaşabildiği için tamamen koruyamayabilir.
- Dudakta uçuk varken oral seksten kaçının.
- CDC'ye göre test edilmiş ve enfeksiyonu olmadığı bilinen tek bir eşle karşılıklı tek eşli ilişki riski azaltır.
- Sık atak yaşıyorsanız baskılayıcı tedavinin size uygun olup olmadığını hekiminize sorun; CDC'ye göre bu tedavi eşe bulaştırma riskini azaltır.
- Havlu ve kişisel eşyalarınızı atak sırasında ayrı tutmak ve yaralara dokunduktan sonra elleri yıkamak, virüsün vücudun başka bölgelerine taşınmasını önlemeye yardımcı olur.
Ne zaman doktora başvurmalı?
Şu durumlarda hekiminize ya da cinsel sağlık hizmeti veren bir merkeze başvurun:
- Genital bölgede, anüs çevresinde ya da uyluklarda kabarcık ya da yara fark ettiyseniz
- İdrar yaparken belirgin ağrı ya da yanma varsa
- Ataklar sık tekrarlıyor ya da şiddetli geçiyorsa
- Gebeyseniz ve genital bölgede kabarcık ya da yara varsa
- Bağışıklık sisteminiz zayıflamışsa ve ataklar uzun sürüyorsa
- Cinsel eşiniz genital herpes ya da başka bir cinsel yolla bulaşan enfeksiyon tanısı aldıysa
Beklemeden 112'yi arayın ya da acile başvurun: Hiç idrar yapamıyorsanız; şiddetli baş ağrısı, ense sertliği, bilinç bulanıklığı ya da nöbet gelişirse; yenidoğan bir bebekte ateş, halsizlik, emmeme ya da deride kabarcıklar görülürse.
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
Genital herpes tamamen geçer mi?
Hayır. NHS ve CDC'ye göre virüs vücutta kalır ve tedavisi yoktur. Ancak antiviral ilaçlar atakları hafifletebilir, kısaltabilir ve bulaşma riskini azaltabilir. Ataklar genellikle zamanla seyrekleşir.
Yara yokken herpes bulaşır mı?
Evet. CDC'ye göre görünür yara olmadığında ve kişi enfekte olduğunu bilmediğinde de bulaşma olabilir. NHS'e göre risk ilk 6 ayda en yüksektir.
Genital herpes ile uçuk aynı virüs mü?
Uçuğa genellikle HSV-1, genital herpese daha çok HSV-2 neden olur. Ancak CDC'ye göre HSV-1 de oral seks yoluyla genital herpese yol açabilir.
Herpes tuvaletten ya da havludan bulaşır mı?
CDC'ye göre genital herpes tuvalet oturağı, nevresim ya da ortak eşyalar yoluyla bulaşmaz. Bulaşma deri teması ve cinsel ilişkiyle olur.
Genital herpesle ilişki yaşamak mümkün mü?
Evet. Genital herpes yaygın bir enfeksiyondur ve tanı almak ilişki kuramayacağınız anlamına gelmez. Eşinizle açık konuşmak, atak dönemlerinde cinsel ilişkiden kaçınmak, kondom kullanmak ve gerekirse hekiminizin önerdiği baskılayıcı tedaviyi kullanmak bulaşma riskini azaltır. Tanının yarattığı kaygıyla baş etmekte zorlanırsanız hekiminizden destek isteyebilirsiniz.
Genital herpes için hangi doktora gidilir?
Deri ve zührevi hastalıkları, enfeksiyon hastalıkları ya da kadın hastalıkları ve doğum uzmanlarına başvurabilirsiniz. Erkeklerde üroloji uzmanı da değerlendirme yapabilir.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlgili konu sayfaları
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun. Acil durum bilgisi
