Esansiyel tremor nedir? Belirtileri, nedenleri ve tedavisi

Esansiyel tremor nedir?

NHS titremeyi (tremor), vücudun bir bölümündeki sallanma ya da titremeyi kontrol edememek olarak tanımlar. MedlinePlus'a göre titreme bazı ilaçlar, Parkinson hastalığı gibi beyin, sinir ya da hareket bozuklukları, beyin tümörü, alkol kullanımı ya da alkol yoksunluğu, multipl skleroz, kas yorgunluğu ya da güçsüzlüğü, normal yaşlanma, tiroid bezinin fazla çalışması, stres, kaygı, yorgunluk, inme ve fazla kafein gibi pek çok nedene bağlı olabilir. Titremenin genel nedenleri için bkz. El titremesi neden olur?

MedlinePlus Genetics esansiyel tremoru, özellikle ellerde istemsiz, ritmik sallanmaya yol açan bir hareket bozukluğu olarak tanımlar ve Parkinson hastalığı ya da kafa travması gibi başka hastalıklara veya bilinen nedenlere bağlı titremeden ayırır. Esansiyel tremor genellikle başka nörolojik belirti olmadan tek başına görülür; bazı uzmanlar hafif denge sorunları gibi ek özelliklerin de eşlik edebileceğini düşünmektedir. MedlinePlus'a göre esansiyel tremor en sık görülen titreme türüdür; genellikle bir nesneye uzanmak ya da yazı yazmak gibi bir şey yapmaya çalışırken küçük, hızlı hareketler şeklinde ortaya çıkar.

MedlinePlus Genetics'e göre esansiyel tremor yaşam süresini kısaltmaz. Ancak çatal-kaşık kullanmak, yazı yazmak, tıraş olmak ya da makyaj yapmak gibi ince el becerisi gerektiren işleri zorlaştırabilir; bazı durumlarda bu ve benzeri günlük işler belirgin biçimde etkilenebilir.

Belirtileri nelerdir?

MedlinePlus Genetics'in tanımladığı başlıca özellikler şunlardır:

• Hareketle ortaya çıkan titreme: Titreme genellikle dinlenirken belirgin değildir; yemek yemek, içmek ya da yazı yazmak gibi pek çok etkinlik sırasında ortaya çıkar. Eller öne uzatıldığında olduğu gibi kaslar yer çekimine karşı çalışırken de görülebilir.
• Etkilenen bölgeler: Eller ve kolların yanı sıra gövde, yüz, baş ve boyun kasları da titreyebilir; bacaklar ve ayaklar daha seyrek etkilenir.
• Baş titremesi: Kişi otururken ya da ayaktayken baş "evet-evet" ya da "hayır-hayır" der gibi sallanabilir.
• Ses titremesi: Bazı kişilerde titreme sesi etkiler.

MedlinePlus Genetics'e göre esansiyel tremor belirtilerini artırabilen durumlar şunlardır:

• Duygusal stres ve kaygı
• Yorgunluk
• Açlık
• Kafein
• Sigara içmek
• Aşırı sıcak veya soğuk

NHS de herkeste hafif bir titreme olabileceğini, yaş ilerledikçe, stres, yorgunluk, kaygı ya da öfke anında, kafein, alkol ya da sigaradan sonra ve çok sıcak veya soğuk ortamlarda titremenin daha belirgin hâle gelebileceğini belirtir.

Parkinson hastalığından farkı

MedlinePlus Genetics'e göre esansiyel tremor, Parkinson hastalığına bağlı titremeden ayrı bir durumdur; ancak ağır esansiyel tremor vakalarına sıklıkla yanlışlıkla Parkinson hastalığı tanısı konur. MedlinePlus, dinlenirken kötüleşen ve bir şeye uzanmak gibi hareketlerle azalan titremede hekime başvurulmasını önerir. Esansiyel tremorda ise titreme tipik olarak hareket sırasında belirginleşir. Bkz. Parkinson hastalığı belirtileri

MedlinePlus Genetics, bazı çalışmaların esansiyel tremoru olan kişilerde Parkinson hastalığı gibi nörolojik hastalıkların ve işitme kaybı gibi duyu sorunlarının görülme riskinin ortalamadan yüksek olabileceğini, bunun özellikle titremesi 65 yaşından sonra başlayanlarda geçerli olabileceğini öne sürdüğünü belirtir. Ayrımı ve izlemi nöroloji uzmanı yapar.

Nedenleri nelerdir?

MedlinePlus Genetics'e göre esansiyel tremorun nedeni bilinmemektedir. Araştırmacılar esansiyel tremorla bağlantılı olabilecek bazı kromozom bölgelerini incelemektedir; ancak doğrulanmış belirli bir genetik ilişki yoktur. Birkaç genin ve çevresel etkenlerin kişinin riskini birlikte belirlediği düşünülmektedir.

Aynı kaynağa göre esansiyel tremor kuşaktan kuşağa geçebilir, ancak kalıtım örüntüsü aileden aileye farklıdır. Etkilenen ailelerin çoğunda otozomal dominant bir örüntü görülür; yani bozukluğun ortaya çıkması için değişmiş genin tek bir kopyası yeterli olabilir, ancak esansiyel tremora yol açan bir gen henüz tanımlanmamıştır. Bazı ailelerde kalıtım örüntüsü belirsizdir ve esansiyel tremor ailesinde öykü olmayan kişilerde de görülebilir. Bazı ailelerde bazı bireylerde esansiyel tremor, bazılarında ise istemsiz kas kasılmaları (distoni) gibi başka hareket bozuklukları görülebilir.

MedlinePlus Genetics, esansiyel tremorun yaygın bir bozukluk olduğunu ve her yaşta başlayabildiğini, ancak en sık ileri yaştaki yetişkinlerde görüldüğünü belirtir. Benzer titremelere yol açan başka durumlar bulunduğu ve hafif olgular çoğu zaman hekime getirilmediği için ne kadar sık görüldüğüne dair tahminler büyük farklılık gösterir.

Nasıl teşhis edilir?

MedlinePlus'a göre hekim ayrıntılı bir beyin ve sinir sistemi (nörolojik) muayenesini de içeren bir fizik muayene yapar ve titremenin nedenini bulmaya yardımcı sorular sorar. NHS'e göre hekim başka belirtileriniz olup olmadığını, ilaç kullanıp kullanmadığınızı ve kendinizin ve ailenizin sağlık geçmişini sorar; çünkü bazı titreme türleri ailede görülür. NHS'e göre hekim, titremenin başka bir hastalıktan kaynaklanmadığından emin olmak ister; titreme Parkinson hastalığı ya da multipl skleroz gibi bir hastalığın belirtisi olabilecekse ileri tetkikler için uzmana yönlendirilebilirsiniz.

MedlinePlus'a göre şu testler istenebilir:

• Kan testleri: Tam kan sayımı, lökosit formülü, tiroid fonksiyon testleri ve kan şekeri. Tiroid bezinin fazla çalışması titremeye yol açabilir; bkz. Hipertiroidi belirtileri
• İdrar testleri
• Beyin görüntülemesi: Başın bilgisayarlı tomografisi veya MR'ı
• Elektromiyografi (EMG) ya da sinir iletim testleri: Kasların ve sinirlerin işlevini değerlendirmek için

MedlinePlus Genetics'e göre hafif olgular, titremenin ortaya çıktığı özel durumları içermeyen muayenelerde fark edilmeyebilir. Bu nedenle titremenin hangi durumlarda ortaya çıktığını hekiminize anlatmanız değerlendirmeye yardımcı olur.

Tedavi nasıl yapılır?

NHS'e göre başka bir hastalıktan kaynaklanmayan hafif bir titreme genellikle tedavi gerektirmez; hekim kötüleşip kötüleşmediğini görmek için sizi izlemek isteyebilir. MedlinePlus'a göre titreme günlük işlerinizi engellemiyorsa ya da utanç yaratmıyorsa tedaviye gerek olmayabilir. Titreme yaşamınızı etkiliyorsa şu seçenekler değerlendirilir:

• İlaçlar: NHS'e göre ilaç titremeyi ortadan kaldırmaz, ancak çoğu zaman titremenin azalmasına yardım eder. İlaç sürekli ya da yalnızca gerektiğinde, örneğin titremeyi artıran stresli bir durumdan önce kullanılabilir. MedlinePlus'a göre ilaçların ne kadar işe yarayacağı kişinin genel sağlığına ve titremenin nedenine bağlıdır. İlacın türüne hekiminiz karar verir.
• Enjeksiyonlar: NHS'e göre baş ya da sesi etkileyen titremelerde sinirleri engelleyip kasları gevşeten enjeksiyonlar önerilebilir.
• Beyin cerrahisi: NHS'e göre ilaçla düzelmeyen ağır titremelerde seyrek olarak beyin ameliyatı bir seçenek olabilir. MedlinePlus da bazı durumlarda titremeyi hafifletmek için ameliyat yapıldığını belirtir.

NHS'e göre titreme alkolden sonra daha belirgin hâle gelebilir; MedlinePlus da alkol kullanımını ve alkol yoksunluğunu titreme nedenleri arasında sayar. Alkolü fazla kullanmaya bağlı titremede MedlinePlus, alkolü bırakmak için tedavi alınmasını önerir.

Evde neler yapılabilir?

MedlinePlus'a göre hekiminiz büyük olasılıkla günlük yaşamı kolaylaştıracak öz bakım önlemleri önerecektir:

• Kafeinden kaçının: NHS'e göre çay, kahve ya da kola gibi kafeinli içecekler titremeyi belirginleştirebilir.
• Yeterli uyuyun.
• Gevşemeyi deneyin: Strese bağlı titremelerde meditasyon ya da nefes egzersizleri gibi gevşeme yöntemleri yardımcı olabilir.
• İlaçlarınızı kendi başınıza değiştirmeyin: Titreme bir ilaçtan kaynaklanıyorsa ilacın bırakılmasını, dozunun azaltılmasını ya da değiştirilmesini hekiminizle konuşun.

MedlinePlus'a göre ağır titremeler günlük işleri zorlaştırabilir ve yardım gerekebilir. Şu araçlar ve yöntemler işleri kolaylaştırabilir:

• Düğme ya da kanca yerine cırt cırtlı giysiler
• Kavraması daha kolay, sapı kalın mutfak ve yemek gereçleri
• Dökülmeyi önlemek için yarıya kadar doldurulmuş bardaklar ya da kapaklı bardaklar
• Bardağı kaldırmamak için pipet kullanmak
• Bağcıksız ayakkabılar ve ayakkabı çekeceği
• Daha ağır bir bilezik ya da saat takmak; MedlinePlus'a göre bu, el ya da koldaki titremeyi azaltabilir

Günlük ve sosyal yaşamda titreme

Titreme bazı kişilerde başkalarının önünde utanç yaratabilir. MedlinePlus Genetics'e göre duygusal stres ve kaygı titremeyi artırabilir. MedlinePlus, titreme günlük işlerinizi engelliyor ya da utanç yaratıyorsa bunun tedavi için bir neden olabileceğini belirtir. Titreme nedeniyle sosyal ortamlardan kaçındığınızı ya da ruh hâlinizin etkilendiğini fark ederseniz bunu hekiminizle konuşun.