El titremesi neden olur? Esansiyel tremor ve diğer nedenler

Titreme nedir?

Titreme (tremor), vücudun bir bölümünde, en sık da ellerde görülen, istem dışı ve ritmik kasılmalarla oluşan sallanma hareketidir. Başta, seste, çenede, gövdede ya da bacaklarda da görülebilir.

NHS, hafif bir titremenin normal olduğunu vurgular. Kollar öne uzatıldığında parmaklarda çok ince bir titreşim pek çok kişide fark edilebilir. Bu "fizyolojik" titreme, bazı durumlarda daha belirgin hâle gelir:

• Yaşın ilerlemesi
• Stres, yorgunluk, kaygı ya da öfke
• Kafein, alkol ve sigara
• Çok sıcak ya da çok soğuk ortamlar
• Bazı ilaçlar ve bazı hastalıklar

Önemli olan titremenin ne zaman ortaya çıktığı, nasıl seyrettiği ve başka belirtilerin eşlik edip etmediğidir.

Titreme türleri: ne zaman ortaya çıkıyor?

Hekimler titremeyi, ortaya çıktığı duruma göre sınıflandırır. Bu ayrım nedeni anlamada önemli bir ipucudur.

Hareket ve duruş titremesi

El bir işi yaparken (bardak tutarken, yazı yazarken, çay bardağını ağza götürürken) ya da kollar öne uzatılmış bir pozisyonda tutulurken ortaya çıkar. MedlinePlus'a göre esansiyel tremor bu şekilde, bir nesneye uzanırken ya da yazı yazarken görülen küçük ve hızlı hareketlerle kendini gösterir.

İstirahat titremesi

El dinlenirken, örneğin kucakta dururken ortaya çıkar ve el kullanılmaya başlanınca azalır. MedlinePlus, dinlenirken kötüleşip hareketle azalan titremenin hekime danışılması gereken durumlar arasında olduğunu belirtir. Bu tür titreme Parkinson hastalığının tipik özelliğidir.

Niyet titremesi

El bir hedefe yaklaşırken, örneğin parmakla burnun ucuna dokunmaya çalışırken artan titremedir. Beyincik adı verilen ve hareketlerin koordinasyonunu sağlayan beyin bölümünü etkileyen durumlarda görülebilir.

Esansiyel tremor: en sık neden

MedlinePlus'a göre esansiyel tremor, titremelerin en sık görülen türüdür. Genellikle her iki elde, kollar öne uzatıldığında ya da el bir iş yaparken ortaya çıkar. Zamanla baş ("evet-hayır" hareketi şeklinde) ve ses de etkilenebilir.

Esansiyel tremorun bazı özellikleri şunlardır:

• Ailede benzer titreme öyküsü sık bulunur.
• Yıllar içinde yavaş yavaş artabilir.
• Stres, yorgunluk ve kafein titremeyi belirginleştirir.
• Bazı kişiler az miktarda alkolün titremeyi geçici olarak azalttığını fark eder; ancak bu bir tedavi yöntemi değildir ve alkol kullanımı önerilmez.
• Titreme dışında genellikle başka nörolojik belirti yoktur.

Esansiyel tremor tehlikeli bir hastalık değildir; ancak yazı yazmak, yemek yemek, içecek içmek, düğme iliklemek gibi günlük işleri zorlaştırabilir ve sosyal ortamlarda kişiyi rahatsız edebilir. Bazı kişiler titremeleri fark edilir diye toplum içinde yemek yemekten ya da imza atmaktan kaçınmaya başlar. Bu durum kaygıyı artırabilir, kaygı da titremeyi belirginleştirerek bir kısır döngü oluşturabilir. Titremenin yaşamınızı kısıtladığını hissediyorsanız, tedavi seçeneklerinin yanı sıra pratik çözümleri de hekiminizle konuşmanız yararlı olur.

Diğer nedenler

MedlinePlus'ın sıraladığı titreme nedenleri şunlardır:

Hastalıklar

• Tiroid bezinin fazla çalışması (hipertiroidi): İnce ve hızlı bir el titremesine ek olarak çarpıntı, terleme, sıcağa dayanamama ve kilo kaybı görülebilir.
• Parkinson hastalığı: Tipik olarak dinlenirken ortaya çıkan, sıklıkla tek elde başlayan bir titreme; hareketlerde yavaşlama ve kas sertliği eşlik edebilir.
• Multipl skleroz: Koordinasyonu etkileyen titremelere yol açabilir.
• İnme ve beyin tümörü: Daha seyrek de olsa titremeye neden olabilir.
• Distoni ve diğer hareket bozuklukları: Kaslarda istemsiz kasılmalarla birlikte titreme görülebilir.

İlaçlar ve maddeler

• Bazı ilaçlar: Astım ilaçları, bazı psikiyatrik ilaçlar ve tiroid hormonu gibi çeşitli ilaçlar titremeye yol açabilir. MedlinePlus, ilaçla ilişkili titremede dozları kendi başınıza değiştirmeden önce hekiminize danışmanızı önerir.
• Aşırı kafein: Kahve, çay ve enerji içeceklerinin fazla tüketimi titremeyi artırır.
• Alkol ve alkol yoksunluğu: Düzenli ve yoğun alkol kullanan kişilerde alkolün aniden kesilmesi belirgin titremeye yol açabilir. Bu durum terleme, huzursuzluk ve kafa karışıklığıyla birlikteyse acil değerlendirme gerektirir.

Diğer durumlar

• Stres, kaygı ve yorgunluk: MedlinePlus bunları da titreme nedenleri arasında sayar.
• Kas yorgunluğu ve güçsüzlüğü: Ağır bir yük taşıdıktan sonra ellerde geçici titreme olabilir.
• Kan şekeri düşmesi: Diyabet ilaçları kullanan kişilerde titreme, terleme, açlık hissi ve çarpıntıyla birlikte görülen titreme kan şekeri düşüklüğünün işareti olabilir.

Hekim nasıl değerlendirir?

Değerlendirme genellikle ayrıntılı bir öyküyle başlar. Hekim titremenin ne zaman başladığını, hangi durumlarda arttığını, ailede benzer titreme olup olmadığını, kafein ve alkol tüketimini ve kullanılan tüm ilaçları sorar. Ardından titremenin dinlenirken mi, duruş sırasında mı yoksa hareketle mi ortaya çıktığına bakılır. Hekim sizden yazı yazmanızı, spiral çizmenizi ya da bir bardağı ağzınıza götürmenizi isteyebilir.

MedlinePlus'a göre değerlendirme sırasında şu testler istenebilir:

• Kan testleri: Tam kan sayımı, tiroid hormonları, kan şekeri
• İdrar testleri
• EMG ve sinir iletim çalışmaları: Kas ve sinir işlevlerini değerlendirmek için
• Beyin tomografisi ya da MR: Beyinde yapısal bir neden düşünüldüğünde

Esansiyel tremor çoğu zaman öykü ve muayeneyle tanınır; testler genellikle diğer nedenleri dışlamak için yapılır.

Tedavi seçenekleri

MedlinePlus'a göre tedavi titremenin nedenine bağlıdır: Altta yatan hastalığın tedavi edilmesi, titremeye yol açan ilaçların hekim tarafından düzenlenmesi, belirtileri hafifleten ilaçlar ve bazı durumlarda cerrahi seçenekler arasında yer alır.

Hafif titremede

NHS, hafif titremelerin çoğu zaman tedavi gerektirmediğini ve izlemle yetinilebileceğini belirtir. Bu durumda yaşam tarzı düzenlemeleri ön plandadır.

Günlük yaşamı etkileyen titremede

NHS'ye göre titreme belirginse hekim titremeyi azaltmaya yönelik bir ilaç önerebilir. Bu ilaçlar her gün düzenli olarak ya da yalnızca stresli durumlardan önce kullanılabilir; hangi yöntemin uygun olduğuna hekim karar verir. NHS, baş ve ses titremesinde sinirleri bloke eden iğne tedavilerinin değerlendirilebileceğini de belirtir.

İlaçlara yanıt vermeyen ağır titremede

NHS, ağır ve tedaviye dirençli titremede nadiren beyin cerrahisinin gündeme gelebileceğini belirtir. Bu yöntemler arasında derin beyin stimülasyonu ve bazı merkezlerde MR kılavuzluğunda odaklanmış ultrason gibi uygulamalar bulunur. Bu tedavilere uygunluk, nöroloji ve beyin cerrahisi ekipleri tarafından ayrıntılı olarak değerlendirilir.

Evde yapılabilecekler

MedlinePlus ve NHS'nin önerileri doğrultusunda şu adımlar titremeyi hafifletmeye yardımcı olabilir:

• Kafeini azaltmak: Kahve, çay, kola ve enerji içeceklerini sınırlamak
• Yeterli uyumak: Yorgunluk titremeyi artırır.
• Stresi yönetmek: Gevşeme teknikleri, nefes egzersizleri ve düzenli fiziksel aktivite
• Alkolü sınırlamak: Alkolün titremeyi geçici olarak azaltması, ardından artırması ve bağımlılık riski nedeniyle titremeyi alkolle kontrol etmeye çalışmayın.
• Yardımcı araçlar: MedlinePlus, ağır titremesi olan kişilerin kalın saplı çatal-kaşık, ağırlıklı bileklik, cırt cırtlı giysiler ve bağcıksız ayakkabılar gibi araçlardan yararlanabileceğini belirtir.
• Pratik düzenlemeler: Bardakları ağzına kadar doldurmamak, kapaklı bardak ya da pipet kullanmak, yazarken dirseği masaya dayamak