Kısaca
EEG (elektroensefalografi), beyin hücrelerinin ürettiği çok küçük elektrik sinyallerini kafa derisine yapıştırılan elektrotlar aracılığıyla kaydeden bir tetkiktir. Halk arasında "beyin dalgaları testi" ya da "beyin elektrosu" olarak da bilinir. NHS'e göre en sık epilepsinin tanısında ve izleminde kullanılır; uyku bozuklukları ve beyin iltihabı gibi durumların değerlendirilmesine de yardımcı olabilir. Standart bir EEG genellikle yaklaşık bir saat sürer, iğne ya da kesi gerektirmez ve kişi işlemden hemen sonra günlük yaşamına dönebilir.
EEG nedir, neyi ölçer?
Beyin hücreleri (nöronlar) birbirleriyle elektrik sinyalleri aracılığıyla haberleşir. Bu sinyaller kafa derisinin üzerinden ölçülebilecek kadar düzenli dalgalar oluşturur. MedlinePlus'a göre EEG cihazı, elektrotlardan gelen bu sinyalleri ekranda ya da kâğıt üzerinde dalga şeklinde çizgilere dönüştürür.
EEG beynin yapısını değil, işleyişini gösterir. Bu yönüyle beyin MR'ı veya tomografi gibi görüntüleme yöntemlerinden farklıdır: Görüntüleme yöntemleri beynin şeklini ve dokularını gösterirken EEG, kayıt sırasında beynin elektriksel olarak nasıl çalıştığını ortaya koyar. Bu nedenle hekimler bazı durumlarda iki tür tetkiki birlikte isteyebilir.
EEG hangi durumlarda istenir?
NHS, EEG'nin en çok epilepsi tanısında ve epilepsi hastalarının izleminde kullanıldığını belirtir. Nöbet benzeri belirtiler yaşayan bir kişide EEG, nöbetin türü ve nöbetin beynin hangi bölgesinden kaynaklandığı hakkında bilgi verebilir. Bkz. Epilepsi (sara) nedir?
MedlinePlus ve NHS'in saydığı diğer kullanım alanları şunlardır:
- Bayılma, bilinç bulanıklığı ya da açıklanamayan bilinç değişikliklerinin araştırılması
- Beyin iltihabı (ensefalit) gibi beyin enfeksiyonlarının değerlendirilmesi
- Kafa travması sonrası beyin işlevlerinin incelenmesi. Bkz. Kafa travması belirtileri
- Beyin tümörlerinde elektriksel etkinlikte değişikliklerin izlenmesi
- Uyku bozukluklarının değerlendirilmesi
- Koma durumundaki hastalarda beyin etkinliğinin takibi
MedlinePlus, EEG'nin beyin ölümü değerlendirmesinde de bilgi sağlayabileceğini belirtir. Çocuklarda ateşle ilişkili nöbetlerden sonra EEG'nin gerekip gerekmediğine hekim karar verir. Bkz. Ateşli havale
EEG türleri
NHS, farklı amaçlara yönelik birkaç EEG türü tanımlar:
- Standart (rutin) EEG: Kişi uyanıkken, genellikle yaklaşık bir saat süren kayıttır.
- Uyku EEG'si: Kayıt kişi hastanede uyurken yapılır. Bazı beyin dalgası değişiklikleri yalnız uykuda ortaya çıkabildiği için istenebilir.
- Uyku yoksunluğu EEG'si (uykusuz EEG): Kişiden test öncesi gece daha az uyuması ya da hiç uyumaması istenir. Bu durum, uyanıkken yapılan kayıtta görülmeyen değişikliklerin yakalanmasına yardım edebilir.
- Ambulatuvar (taşınabilir) EEG: Elektrotlar küçük, taşınabilir bir kayıt cihazına bağlanır ve kişi günlük işlerini yaparken kayıt devam eder. MedlinePlus, taşınabilir kayıt cihazlarının 3 güne kadar takılabileceğini belirtir.
- Video telemetri (video EEG): EEG kaydı ile eş zamanlı görüntü kaydı yapılır. NHS'e göre bu tür izlem genellikle birkaç gün hastanede kalmayı gerektirir. Amaç, bir atak sırasında hem beynin elektriksel etkinliğini hem de vücutta görülen hareketleri birlikte kaydetmektir.
Hangi türün uygun olduğuna, belirtilerin özelliğine ve sıklığına göre hekim karar verir.
Uzun süreli kayıtta dikkat edilecekler
Cambridge Üniversite Hastaneleri'nin (NHS) hasta bilgilendirmesine göre evde yapılan taşınabilir EEG kaydı çoğunlukla 24 ya da 48 saat sürer. Bu sırada:
- Elektrotlar file ve bantla sabitlenir; kalp atışını izlemek için omuz ve kollara da yapışkan kayıt noktaları konabilir.
- Size bir günlük (olay kâğıdı) verilir; yaşadığınız belirtileri ve saatlerini bu kâğıda yazmanız istenir. Yanınızda olaylara tanık olup not almanıza yardım edecek birinin bulunması yararlıdır.
- Kayıt cihazı ıslanmamalıdır; bu süre içinde duş alınmaz, yüzülmez. Saç taranmaz, yıkanmaz ve saça ürün sürülmez; sakız çiğnemekten de kaçınılır.
- Başınızdan geçirmeniz gerekmeyen, önden düğmeli rahat giysiler tercih edilmesi önerilir.
Kayıt bittiğinde cihaz ve elektrotlar sağlık çalışanları tarafından çıkarılır.
EEG öncesi hazırlık
EEG için genellikle özel bir diyet ya da açlık gerekmez; NHS normal şekilde yiyip içilebileceğini belirtir. Önemli olan, elektrotların kafa derisine iyi temas edebilmesidir. Kaynakların önerileri şunlardır:
- Saçlar temiz ve kuru olmalı. Test öncesi saçınızı yıkayın; NHS jöle ve wax gibi şekillendiricilerin kullanılmamasını, MedlinePlus ise saç kremi, yağ ve sprey kullanılmamasını önerir.
- Takma saç, örgü ve saç eklentileri mümkünse önceden çıkarılmalıdır.
- Kafein: MedlinePlus, testten önceki 8 saat boyunca kahve, çay, kola ve enerji içecekleri gibi kafein içeren içeceklerden kaçınılmasını önerir.
- İlaçlar: Kullandığınız tüm ilaçları hekiminizle konuşun. MedlinePlus, ilaçların testten önce hekime danışılmasını önerir; ilacınızı kendi başınıza bırakmayın, değiştirmeyin.
- Uyku: Uykulu ya da uyku yoksunluğu EEG'si planlanmışsa, test öncesi gece ne kadar uyumanız gerektiği size ayrıca söylenir.
- Sonrası için hazırlık: NHS, test sonrası saçı toplamak için tarak ya da fırça getirilmesini önerir.
NHS, uyku yoksunluğu EEG'sinden sonra araç kullanılmamasını önerir; bu durumda yanınızda bir refakatçi bulunması ya da dönüş için başka bir ulaşım planlanması yararlı olur.
Bu konuda
Bu konuyu bir hekimle konuşmak isterseniz
İlgili branşlardaki doktor profillerini şehir ve ilçeye göre inceleyebilir, çalışma yerlerini ve randevu seçeneklerini görebilirsiniz.
EEG nasıl yapılır?
Standart bir EEG çekimi genellikle şu adımlarla ilerler:
- Kişi rahat bir koltuğa oturur ya da sedyeye uzanır.
- Teknisyen başı ölçer ve elektrotların yerleştirileceği noktaları işaretler.
- Küçük metal diskler (elektrotlar) özel bir yapışkan macun ya da jel ile kafa derisine tutturulur. Bazı merkezlerde elektrotlar bir başlık içine yerleştirilmiş olabilir.
- Elektrotlar kablolarla kayıt cihazına bağlanır ve kayıt başlar.
- Kayıt sırasında genellikle gözler kapalı, hareketsiz ve sakin şekilde durulması istenir.
MedlinePlus ve NHS'e göre kayıt sırasında kişiden bazı basit şeyler yapması istenebilir:
- Gözleri açıp kapamak
- Birkaç dakika boyunca derin ve hızlı nefes almak (hiperventilasyon)
- Yanıp sönen bir ışığa bakmak (fotik uyarım)
Bu uyarılar, beyindeki bazı elektriksel değişikliklerin kayıt sırasında ortaya çıkmasına yardımcı olabilir.
EEG çekilirken ne hissedilir?
NHS'e göre EEG acı veren bir işlem değildir. MedlinePlus, elektrotların yapışkan hissettirebileceğini ancak test sırasında rahatsızlık yaratmadığını belirtir. Cihaz beyne elektrik vermez; yalnızca beynin kendi ürettiği sinyalleri kaydeder.
EEG sonrası ve sonuçlar
Test bittiğinde elektrotlar çıkarılır ve kafa derisi temizlenir. NHS'e göre kişi hemen normal etkinliklerine dönebilir; yalnızca saçlar yıkanana kadar yapışkan kalabilir.
Kayıt, nörolojide bu alanda deneyimli bir uzman tarafından değerlendirilir. NHS'e göre sonuçların hazırlanması birkaç gün ile birkaç hafta arasında sürebilir ve sonuçlar genellikle sizi tetkike yönlendiren hekimle birlikte konuşulur.
Sonuçlar ne anlama gelir?
MedlinePlus'a göre normal bir EEG'de, kişinin uyanıklık düzeyine uygun sıklıkta beyin dalgaları görülür. Olağan dışı bir kayıt ise şu durumlarla ilişkili olabilir:
- Nöbetlere yol açan durumlar ve epilepsi
- Beyinde kanama, inme ya da tümör
- Beyin enfeksiyonları
- Metabolik hastalıklar
- Kafa travmaları
EEG sonucu tek başına bir tanı anlamına gelmez. Hekim sonucu belirtilerinizle, muayene bulgularıyla ve gerekirse beyin MR'ı gibi diğer tetkiklerle birlikte değerlendirir. NHS'in de belirttiği gibi sonuçlar için ek görüşmeler gerekebilir; hekim gerekirse uykulu ya da uzun süreli bir kayıt gibi farklı bir EEG türü isteyebilir.
EEG'nin riskleri var mı?
MedlinePlus'a göre EEG genel olarak oldukça güvenli bir tetkiktir. Yalnızca nöbet geçirmeye yatkın kişilerde, kayıt sırasında kullanılan yanıp sönen ışık ya da hızlı nefes alma bir nöbeti tetikleyebilir. Bu ihtimale karşı EEG laboratuvarındaki sağlık çalışanları nöbet sırasında yapılacaklar konusunda eğitimlidir.
Elektrotları tutturan macun bazı kişilerde kafa derisinde hafif tahrişe yol açabilir; bu genellikle saç yıkandıktan sonra geçer. Daha önce bu tür ürünlere karşı cilt tepkisi yaşadıysanız teknisyene söyleyin.
Bulunduğunuz yerdeki nöroloji uzmanlarını EEG konu sayfasından veya nöroloji branş sayfasından görebilirsiniz.
Ne zaman doktora başvurmalı?
Beklemeden 112'yi arayın (NHS'in epilepsi sayfasındaki ölçütler):
- Bir kişi ilk kez nöbet geçiriyorsa
- Nöbet o kişi için olağandan uzun sürüyorsa ya da süresi bilinmiyor ve 5 dakikayı geçtiyse
- Nöbet sonrası kişi her zamanki gibi kendine gelmiyorsa ya da kendine gelmeden yeni bir nöbet başlıyorsa
- 24 saat içinde 3 ya da daha fazla nöbet geçirdiyse
- Yüzde kayma, kolda-bacakta ani güçsüzlük, konuşma bozukluğu gibi ani nörolojik belirtiler varsa
Hekime başvurun:
- İlk nöbetten sonra hastaneye gidilmediyse; NHS bu durumda kısa sürede hekim değerlendirmesi önerir
- Uzun süre nöbetsiz kaldıktan sonra yeniden nöbet geçirdiyseniz
- Açıklanamayan bayılma ya da kısa süreli "dalma" atakları yaşıyorsanız
- Epilepsi tanınız varsa ve nöbetlerinizin sıklığı ya da şekli değiştiyse
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
EEG çekimi acıtır mı?
NHS'e göre EEG acı veren bir işlem değildir. Elektrotlar kafa derisine yapıştırılır, deri delinmez ve cihaz beyne elektrik vermez; yalnızca beynin kendi sinyallerini kaydeder.
EEG ne kadar sürer?
NHS'e göre standart bir EEG genellikle yaklaşık bir saat sürer. Uyku EEG'si daha uzun sürebilir; taşınabilir kayıt günlerce, video telemetri ise hastanede birkaç gün sürebilir.
EEG öncesi aç kalmak gerekir mi?
NHS normal şekilde yiyip içilebileceğini belirtir. Ancak MedlinePlus, testten önceki 8 saat boyunca kafeinli içeceklerden kaçınılmasını önerir. Size özel bir talimat verildiyse ona uyun.
EEG'den önce ilaçlarımı bırakmalı mıyım?
Kendi başınıza bırakmayın. MedlinePlus ilaçların test öncesinde hekimle konuşulmasını önerir; hangi ilacın sürdürüleceğine hekiminiz karar verir.
Normal EEG epilepsi olmadığı anlamına mı gelir?
Her zaman değil. EEG yalnızca kayıt sırasındaki beyin etkinliğini gösterir. Hekim sonucu belirtilerle ve diğer tetkiklerle birlikte değerlendirir; gerekirse uykulu ya da uzun süreli kayıt isteyebilir.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlgili konu sayfaları
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun. Acil durum bilgisi
