Ateşli havale nedir, nöbet sırasında ne yapılmalı?

Ateşli havale nedir?

Ateşli havale, beyni ilgilendiren bir enfeksiyon ya da başka bir neden olmadan, yalnız ateşin tetiklediği bir nöbettir. NHS'ye göre genellikle 6 ay ile 6 yaş arasındaki çocukları etkiler; MedlinePlus ise en sık 6 ay ile 5 yaş arasındaki, başka açılardan sağlıklı çocuklarda görüldüğünü belirtir. En sık küçük çocukluk döneminde rastlanır.

MedlinePlus'a göre 38°C ve üzerindeki ateş havaleyi tetikleyebilir. Nöbet çoğu zaman hastalığın ilk 24 saatinde, ateş yeni yükselirken ortaya çıkar ve sıklıkla soğuk algınlığı gibi viral enfeksiyonlar sırasında görülür. Ateşli havale bazı ailelerde daha sık görülür.

RCH, ateşli havalenin vücut ısısındaki ani bir yükselmeyle tetiklenebildiğini belirtir; bu nedenle nöbet, ailenin çocuğun ateşlendiğini fark etmesinden önce ilk belirti olarak da ortaya çıkabilir. Ateşin ölçülmesi ve evde bakımı için Bebek ve çocuklarda ateş yazısına bakabilirsiniz.

Belirtileri nelerdir?

NHS ve MedlinePlus'ın sıraladığı belirtiler şunlardır:

• Vücudun kasılıp katılaşması
• Kol ve bacaklarda ritmik sarsılma veya seğirme
• Gözlerin yukarı kayması
• Bilinç kaybı, seslenmeye ve dokunmaya yanıt vermeme
• Kusma, idrar kaçırma
• Nöbetten sonra uykuya dalma; NHS'ye göre bu uykululuk bir saate kadar sürebilir

NHS'ye göre ateşli havaleler genellikle 2–3 dakika sürer; 10 dakikadan uzun sürmesi nadirdir.

Basit ve karmaşık ateşli havale

Çoğu ateşli havale "basit" türdendir: tüm vücudu etkiler, kısa sürer ve aynı hastalık sırasında tekrarlamaz. MedlinePlus, 15 dakikadan uzun süren ya da vücudun yalnız bir bölümünü etkileyen nöbetleri olağan dışı (karmaşık) olarak tanımlar. NHS de nöbetin vücudun yalnız bir tarafında sarsılmayla seyretmesini ve 24 saat içinde birden fazla nöbet olmasını acil başvuru nedenleri arasında sayar. Bu tür nöbetler daha ayrıntılı değerlendirme gerektirir.

Nöbet sırasında ne yapılmalı?

Sakin kalmaya çalışın ve şu adımları izleyin:

1. Saati not edin. NHS, nöbetin başladığı ve bittiği zamanı kaydetmeyi önerir. Süre, sağlık ekibi için önemli bir bilgidir.
2. Çocuğu güvenli bir yere yatırın. MedlinePlus'a göre çocuğu yere, güvenli bir alana yatırın; çevresindeki sert ve keskin eşyaları uzaklaştırın.
3. Başını koruyun. Başının altına yumuşak bir şey koyun ya da ellerinizle başını yere çarpmayacak şekilde koruyun.
4. Sıkı giysileri gevşetin. Özellikle boyun çevresindeki giysileri açın.
5. Kusarsa yan çevirin. Çocuk kusarsa ağzındaki içeriğin dışarı akabilmesi için yan yatırın.
6. Nöbet bittikten sonra çocuğu yan yatış pozisyonuna (derlenme pozisyonu) getirin, ağzında ve boğazında bir şey olmadığından emin olun ve nefesini izleyin.

Mümkünse yanınızdaki bir kişi 112'yi ararken siz çocuğun yanında kalın.

Nöbet bittikten sonra

Melbourne Kraliyet Çocuk Hastanesi'nin (RCH) aile bilgilendirme sayfası, nöbetten sonra çocuğun yumuşak bir yüzeyde yan yatırılmasını, nöbetin ne kadar sürdüğünün ve nasıl göründüğünün not edilmesini önerir. Ağızdan ilaç ancak çocuk tamamen kendine geldikten ve yutabildiğinden emin olduktan sonra verilmelidir. Çocuk nöbetten sonra yorgun ve uykulu olabilir; bu sırada nefes alışını ve genel durumunu izleyin, yalnız bırakmayın.

Hekime anlatmak için şu bilgileri not etmek yararlıdır: nöbetin başladığı ve bittiği saat, sarsılmanın tüm vücutta mı yoksa tek tarafta mı olduğu, çocuğun ne kadar sürede kendine geldiği, ateşin kaç derece olduğu ve son günlerde hangi hastalık belirtilerinin bulunduğu.

Nöbet sırasında neler yapılmamalı?

NHS ve MedlinePlus'ın uyarıları:

• Çocuğu tutup hareketlerini durdurmaya çalışmayın. Sarsılmaları bastırmak nöbeti durdurmaz ve yaralanmaya yol açabilir.
• Ağzına hiçbir şey koymayın. Parmak, kaşık, bez ya da ilaç koymak boğulmaya veya yaralanmaya neden olabilir. Dilini yutacağı endişesiyle ağzını açmaya çalışmayın.
• Nöbet sırasında ağızdan su, yiyecek veya ilaç vermeyin.
• Ateşi düşürmek için soyup soğuk suyla silmeye çalışmayın. NHS bu uygulamaları önermez.
• Çocuğu sallamayın, üzerine su dökmeyin, kendine getirmek için sert uyaranlar kullanmayın.

Ateşli havale tehlikeli mi, epilepsiye dönüşür mü?

MedlinePlus'a göre basit ateşli havalelerin zararsız olduğu, ölüme, beyin hasarına, epilepsiye veya öğrenme sorunlarına yol açtığına dair bir kanıt bulunmadığı belirtilir. NHS de ateşli havale geçiren çocukların ileride epilepsi geliştirme olasılığının biraz arttığını, ancak bunun nadir olduğunu ifade eder.

MedlinePlus'a göre çocukların çoğu 5 yaşına kadar ateşli havaleden kurtulur ve çok az çocuk yaşamı boyunca üçten fazla ateşli havale geçirir. RCH de pek çok çocuğun yaşamı boyunca yalnız bir kez ateşli havale geçirdiğini, ancak sonraki ateşli hastalıklarda yeniden görülebileceğini belirtir. RCH'ye göre ateşli havale beyin hasarına yol açmaz; birden fazla ateşli havale geçirmek de çocuğun epilepsi hastası olduğu anlamına gelmez.

Epilepsi hakkında genel bilgi için Epilepsi nedir? yazısına bakabilirsiniz.

Doktor nasıl değerlendirir?

İlk kez ateşli havale geçiren çocuk genellikle bir sağlık kuruluşunda değerlendirilir. NHS'ye göre ilk nöbetten sonra çocuk çoğu zaman hastanede gözlem ve inceleme altına alınır. Hekim ateşin nedenini (örneğin kulak, boğaz veya idrar yolu enfeksiyonu) araştırır.

MedlinePlus, tipik bir ateşli havalede muayenenin genellikle olağan olduğunu belirtir. Çocuk 9 aydan küçükse ya da 5 yaşından büyükse, muayenede olağan dışı bulgular varsa veya nöbet karmaşık türdeyse; beyin dalgalarının kaydedildiği EEG, beyin görüntülemesi ya da beyin-omurilik sıvısının incelenmesi gibi ek tetkikler gerekebilir. Bu tetkiklerin amacı, menenjit gibi beyni ilgilendiren ciddi enfeksiyonları ve başka nöbet nedenlerini dışlamaktır.

Tedavi ve önleme

Basit ateşli havale çoğu zaman özel bir tedavi gerektirmez; tedavi ateşin nedenine yöneliktir. NHS, ateşli havalenin önlenemeyeceğini belirtir. MedlinePlus da ateş düşürücü ilaçların çocuğu rahatlatabileceğini, ancak gelecekteki ateşli havaleleri önlemediğini vurgular. Bu nedenle ateşi "havale olmasın" diye sürekli ve yüksek dozda ilaçla bastırmaya çalışmak doğru değildir; ateş düşürücüleri yaşa ve kiloya uygun şekilde, hekimin veya eczacının önerdiği gibi kullanın.

Tekrarlayan veya uzun süren nöbetleri olan bazı çocuklarda hekim, nöbet sırasında kullanılmak üzere ilaç reçete edebilir ve ailelere nasıl kullanılacağını öğretebilir. Bu kararı yalnız çocuğunuzun hekimi verir.

Hangi doktora gidilir?

Nöbet sırasında ya da hemen sonrasında acil değerlendirme için 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun. Sonraki izlem için çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanı (çocuk doktoru) çocuğunuzu değerlendirir. Karmaşık nöbet, tekrarlayan nöbetler veya ateş olmadan nöbet geçirme durumunda çocuk nörolojisi uzmanına yönlendirme yapılabilir.