Dış kulak yolu iltihabı (otitis eksterna): belirtiler ve tedavi

Dış kulak yolu iltihabı nedir?

Dış kulak yolu, kulak kepçesinden kulak zarına kadar uzanan ve içi deriyle kaplı kısa bir kanaldır. Bu derideki kulak kiri, kanalı su ve mikroplara karşı korur. Kulak yolu derisi sürekli ıslak kaldığında, çizildiğinde ya da tahriş olduğunda bu koruyucu tabaka bozulur; bakteri ve mantarlar kolayca çoğalabilir.

NHS dış kulak yolu iltihabını, kulak zarı ile dış kulak arasındaki kanalı etkileyen bir enfeksiyon olarak tanımlar. MedlinePlus ise durumu dış kulağın ve kulak yolunun iltihabı, tahrişi ya da enfeksiyonu olarak tanımlar.

Bu durum, kulak zarının arkasındaki boşlukta gelişen ve özellikle çocuklarda sık görülen orta kulak iltihabından farklıdır. Orta kulak iltihabı çoğunlukla soğuk algınlığı sonrasında ortaya çıkarken, dış kulak yolu iltihabı daha çok kulağa su kaçması ya da kulak yolunun tahrişiyle ilişkilidir. Tedavileri de farklı olduğu için ayrımı hekim muayeneyle yapar.

Belirtileri nelerdir?

NHS ve MedlinePlus'ın sıraladığı belirtiler şunlardır:

• Kulak ağrısı: MedlinePlus'a göre kulak kepçesi çekildiğinde artabilir.
• Kaşıntı ve tahriş: Kulak yolunda ve kulak çevresinde
• Kulaktan akıntı: MedlinePlus'a göre sarı, sarı-yeşil, irin benzeri ya da kötü kokulu olabilir.
• Kulakta basınç ya da dolgunluk hissi
• İşitmede azalma: Kulak yolu şiştiğinde ya da akıntıyla dolduğunda sesler boğuk duyulabilir.
• Ateş: NHS'e göre yüksek ateş görülebilir.

Belirtiler genellikle tek kulakta ortaya çıkar. Kulak ağrısının diğer nedenleri için bkz. Kulak ağrısı neden olur?

Dış kulak yolu iltihabı neden olur?

NHS'e göre bu durum kulak yolunu tahriş eden etkenlerden kaynaklanır. NHS ve MedlinePlus'ın sıraladığı başlıca nedenler ve risk etkenleri şunlardır:

• Su: Yüzmek, özellikle temiz olmayan suda yüzmek kulak yolunu ıslak bırakır ve mikropların çoğalmasını kolaylaştırır. MedlinePlus temiz olmayan suda yüzmenin kulağı bakterilere maruz bıraktığını belirtir.
• Kulak yolunun çizilmesi: Pamuklu çubuk, saç tokası ya da tırnakla kulağı kaşımak ya da temizlemeye çalışmak kulak yolu derisini zedeler.
• Kulak tıkacı ve kulak içi kulaklıklar: NHS kulak tıkacı kullanımını tahriş edici etkenler arasında sayar.
• Deri hastalıkları: NHS egzamayı, MedlinePlus egzama ve sedef hastalığı gibi süregen deri hastalıklarını risk etkenleri arasında sayar.
• Bakteri ya da mantar enfeksiyonları

MedlinePlus'a göre bağışıklık sistemi zayıflamış kişilerde ve ileri yaştaki kişilerde enfeksiyon daha ciddi seyredebilir.

Kimler daha fazla risk altında?

NHS ve MedlinePlus'ın sıraladığı nedenlerden yola çıkarak şu kişilerde dış kulak yolu iltihabı daha sık görülebilir:

• Düzenli yüzenler ve su sporu yapanlar
• Kulak tıkacı, kulak içi kulaklık ya da işitme cihazı gibi kulak yoluna yerleşen araçları sık kullananlar
• Kulaklarını pamuklu çubukla temizleme alışkanlığı olanlar
• Egzama ya da sedef gibi deri hastalıkları kulak yolunu da etkileyenler

Kulak yolundaki kaşıntı her zaman enfeksiyon anlamına gelmez; egzama gibi deri hastalıkları da kaşıntı ve pullanmaya yol açabilir. Ancak kaşıntıyla birlikte ağrı, akıntı ya da işitme azalması varsa hekime başvurmak gerekir.

Nasıl teşhis edilir?

MedlinePlus'a göre hekim kulak yolunu bir ışıklı aletle (otoskop) inceler; kulak yolunda kızarıklık, şişlik ve akıntı görülebilir. Kulak yolu çok şişmişse kulak zarı görülemeyebilir.

Gerekirse kulaktan akıntı örneği alınarak bakteri ya da mantar açısından laboratuvarda incelenir. MedlinePlus'a göre bu inceleme, tedaviye yanıt vermeyen ya da tekrarlayan enfeksiyonlarda hangi mikrobun sorumlu olduğunu anlamaya yardımcı olabilir.

Tedavi nasıl yapılır?

NHS'e göre hekim duruma göre şu tedavileri önerebilir:

• Antibiyotikli kulak damlaları: En sık kullanılan tedavidir. MedlinePlus'a göre çoğu durumda antibiyotikli kulak damlası belirli bir süre boyunca kullanılır.
• Mantar ilacı ya da kortizon içeren kulak damlaları: Mantar enfeksiyonunda ya da iltihabı azaltmak için
• Ağrı kesici kulak damlaları
• Ağızdan antibiyotik: Enfeksiyon kulak yolunun dışına yayılmışsa ya da ağır seyrediyorsa

Damlaların ne kadar süre ve nasıl kullanılacağını hekiminiz belirler. Belirtiler düzelse bile önerilen süre boyunca kullanmaya devam edin.

Kulak damlası nasıl damlatılır?

Damlaların kulak yoluna ulaşması tedavinin etkisi için önemlidir:

• Damlaları hekiminizin ya da eczacınızın gösterdiği şekilde ve önerilen sıklıkta kullanın.
• Damlatırken başınızı tedavi edilecek kulak yukarıda olacak şekilde yana yatırın ya da bu tarafa uzanın.
• Damlaları damlattıktan sonra birkaç dakika bu pozisyonda kalın; böylece damla kulak yoluna ulaşabilir.
• Kulak yolu çok şişmişse ya da damla içeri ilerlemiyorsa bunu hekiminize söyleyin; kulak yolunun temizlenmesi ya da farklı bir uygulama gerekebilir.

Evde bakım (NHS)

• Ağrı ve ateş için eczaneden alınabilen ağrı kesiciler kullanılabilir; ilaç seçimini eczacınıza danışın.
• Kulaktan gelen akıntıyı yalnızca dış kısımdan, pamukla nazikçe silin.
• Kulağınıza pamuklu çubuk ya da başka bir şey sokmayın.
• İyileşene kadar kulağınızı ıslatmayın; yüzmeye ara verin. Duşta kulağınıza su kaçmamasına dikkat edin.

Ne kadar sürer, olası komplikasyonlar nelerdir?

NHS'e göre çoğu kulak enfeksiyonu üç gün içinde düzelir; bazen belirtiler bir haftaya kadar sürebilir. MedlinePlus'a göre dış kulak yolu iltihabı uygun tedaviyle çoğunlukla iyileşir.

MedlinePlus, nadir ama ciddi bir komplikasyon olan malign (nekrotizan) otitis eksternadan söz eder. Bu durumda enfeksiyon kulak yolundan çevredeki kemiklere yayılır. MedlinePlus'a göre özellikle ileri yaştaki kişilerde ve bağışıklık sistemi zayıflamış olanlarda görülür. Şiddetli ve giderek artan ağrı, baş ağrısı, tedaviye rağmen süren akıntı ve ateş bu komplikasyonun uyarı işaretleri olabilir.

Korunma

NHS ve MedlinePlus'ın önerileri şunlardır:

• Yüzerken kulaklarınızı koruyun: Kulak tıkacı ya da kulakları örten bir bone kullanın.
• Kulaklarınızı kuru tutun: Yüzme ve banyodan sonra başınızı yana eğerek suyun akmasını sağlayın ve kulağın dış kısmını havluyla nazikçe kurulayın.
• Pamuklu çubuk kullanmayın: Kulak yolunun içini temizlemeye çalışmayın; kulak kiri kulağı korur ve çoğu zaman kendiliğinden dışarı atılır.
• Kulak yolunu çizmeyin: Tırnak, toka ya da başka cisimlerle kulağınızı kaşımayın.
• Deri hastalıklarınızı tedavi ettirin: NHS, egzama gibi altta yatan durumların tedavi edilmesini önerir.

Kulak kiri hakkında bilgi için bkz. Kulak kiri tıkacı (buşon)