Kısaca
Ben alınması, deride bulunan bir benin (nevüs) lokal uyuşturma altında cerrahi olarak çıkarılmasıdır. En sık uygulanan yöntem olan eksizyonda ben, çevresindeki ince bir sağlıklı deri payıyla birlikte kesilerek alınır ve yara dikişle kapatılır. Alınan doku çoğunlukla mikroskop altında incelenir; bu yüzden işlem aynı zamanda bir "eksizyonel biyopsi"dir. Ben; şekil, renk ya da boyut değiştirdiğinde, kanser şüphesi olduğunda ya da sürekli tahriş olduğunda alınabilir. İşlem genellikle muayenehane ya da poliklinik koşullarında yapılır ve kişi aynı gün evine döner.
Ben alınması nedir?
Benler, deride çoğu zaman zararsız olan küçük renkli lekeler ya da kabarıklıklardır. NHS'e göre çoğu insanda ben bulunur ve benler değişmedikçe genellikle zararsızdır.
MedlinePlus'a göre deri lezyonları farklı yöntemlerle alınabilir; benler için en sık kullanılanlar şunlardır:
- Tam kat eksizyon: Ben, derinin altındaki yağ dokusuna kadar ve çevresinde sağlıklı deri payı bırakılarak alınır. MedlinePlus bu payın yaklaşık 3–4 milimetre ya da daha fazla olabileceğini belirtir. Yara dikişle kapatılır; çok geniş alanlarda deri nakli gerekebilir.
- Traş (tıraş) eksizyon: Küçük bir bıçakla derinin en üst katmanları kazınarak alınır. Genellikle dikiş gerekmez; yerinde hafif çökük bir alan kalabilir.
- Makasla eksizyon: Lezyon pensle kaldırılıp küçük kavisli bir makasla çevresinden kesilir. Nadiren dikiş gerekir.
Hangi yöntemin seçileceği; benin görünümüne, büyüklüğüne, yerine ve kanser şüphesi olup olmadığına göre hekim tarafından belirlenir. MedlinePlus'a göre melanom (bir tür deri kanseri) düşünüldüğünde benin tamamının alındığı eksizyonel biyopsi sık tercih edilir.
Ben neden alınır?
MedlinePlus, deri lezyonlarının görünümü iyileştirmek, tahrişi gidermek ya da tanı koymak için alınabileceğini belirtir. Ben alınmasının başlıca nedenleri şunlardır:
- Kanser şüphesi: Benin kanser olup olmadığını anlamak ya da kanserli bir beni tedavi etmek. NHS'e göre kanserli benler cerrahiyle alınır.
- Değişen benler: Boyutu, şekli ya da rengi değişen; kaşınan, ağrıyan, kanayan, kabuklanan ya da iltihaplanan benler.
- Tahriş: Giysi, kemer, sutyen askısı ya da tıraş sırasında sürekli tahriş olan benler.
- Görünüm: Kişinin görünümünden rahatsız olduğu zararsız benler. Bu durumda karar, olası iz ve renk değişiklikleri göz önünde bulundurularak hekimle birlikte verilir.
Benlerde hangi değişikliklerin önemli olduğunu öğrenmek için bkz. Ben değişiklikleri
İşlem öncesi hazırlık
İşlemden önce hekim beni muayene eder, ne zamandan beri var olduğunu ve değişip değişmediğini sorar ve hangi yöntemin uygun olduğunu açıklar. MedlinePlus'a göre işlem öncesinde şu bilgileri hekiminizle paylaşmanız önemlidir:
- Kullandığınız tüm ilaçlar, bitkisel ürünler ve takviyeler; özellikle kan sulandırıcı ilaçlar
- İlaç alerjileriniz, özellikle uyuşturucu ilaçlara (lokal anestezik) alerjiniz olup olmadığı
- Kanama bozukluğunuz olup olmadığı
- Gebelik olasılığı
Bunlara ek olarak şunları da hekiminize sorabilirsiniz:
- Kullandığınız bir ilacı işlemden önce bırakmanız gerekip gerekmediği (bunu asla kendi başınıza yapmayın)
- Benin tamamen mi alınacağı, alınan dokunun incelemeye gönderilip gönderilmeyeceği
- Dikiş atılıp atılmayacağı ve dikişlerin ne zaman alınacağı
- Olası iz ve renk değişiklikleri
İşlem nasıl yapılır?
MedlinePlus'a göre ben alınması gibi deri işlemleri çoğu zaman muayenehane ya da poliklinikte yapılır. Eksizyonda genel olarak şu adımlar izlenir:
- Bölge temizlenir ve mikroptan arındırılır.
- Alınacak alan çevresine iğneyle uyuşturucu ilaç (lokal anestezi) yapılır. İğne sırasında kısa süreli batma ve yanma hissedilebilir; sonrasında bölge uyuşur.
- Ben, çevresindeki sağlıklı deri payıyla birlikte, derinin altındaki yağ dokusuna kadar kesilerek çıkarılır.
- Kanama durdurulur.
- Yara kenarları dikişle kapatılır ve üzeri pansumanla örtülür.
- Alınan doku, patoloji laboratuvarına gönderilir.
Traş eksizyonda ise ben derinin yüzeyinden kazınarak alınır ve çoğu zaman dikiş atılmaz; yara kendiliğinden iyileşmeye bırakılır.
Patoloji sonucu
Alınan dokunun mikroskop altında incelenmesine patolojik inceleme denir. MedlinePlus'a göre biyopsi sonuçları birkaç gün ile bir hafta ya da daha uzun sürede çıkar. Sonuç, benin iyi huylu olup olmadığını ve kanser varsa tamamen alınıp alınmadığını gösterir. Bazı durumlarda ek bir işlem gerekebilir; sonucu mutlaka hekiminizle değerlendirin.
Bu konuda
Ben (nevüs) konusunda bir hekime danışın
Konu sayfasında ilgili branşları, tetkikleri ve bu alanda profili bulunan doktorları bir arada görebilirsiniz. Bu yazı muayenenin yerine geçmez.
İşlem sonrası bakım ve iyileşme
MedlinePlus'ın deri lezyonu alınması sonrası bakım önerileri şunlardır:
- İlk 24–48 saat: Yarayı kapalı ve kuru tutun.
- Sonrasında: Yarayı günde bir-iki kez soğuk su ve sabunla nazikçe yıkayın, bastırarak kurulayın. Hekiminiz önerirse vazelin ya da merhem sürün.
- Kaçınılması gerekenler: MedlinePlus, alkol, oksijenli su, iyot ve antibakteriyel sabunların iyileşmeyi yavaşlatabileceğini belirtir; hekiminiz farklı bir öneride bulunmadıkça bunları kullanmayın.
- Pansumanın yapışması: Yaraya yapışan pansumanı çıkarmadan önce ıslatın.
- Hareket: Yaranın açılmaması için ağır ve zorlayıcı etkinlikleri sınırlayın.
- Ağrı: MedlinePlus, ağrı kesici seçimini cerrahınızla konuşmanızı önerir; bazı ağrı kesiciler kanamayı artırabilir.
- Dikişler: MedlinePlus'a göre dikişler bölgeye göre yaklaşık 3–14 gün içinde alınır; ne zaman alınacağını işlemi yapan hekim bildirir.
İz kalır mı?
Kesi yapılan her işlemde bir miktar iz kalır. MedlinePlus, olası riskler arasında iz (bazen kabarık iz ya da keloid) ve deride renk değişikliğini sayar. İzin görünümü vücut bölgesine, yaranın büyüklüğüne ve kişinin deri yapısına göre farklılık gösterir. Kabarık iz eğiliminiz varsa bunu işlemden önce hekiminize söyleyin.
Olası riskler
MedlinePlus'ın deri lezyonu alınması için sıraladığı olası riskler şunlardır:
- Enfeksiyon
- Kanama
- İz ya da kabarık iz (keloid)
- Deride renk değişikliği
- Yaranın yavaş ya da kötü iyileşmesi
- Sinir hasarı
- Lezyonun yeniden çıkması
- Kabarcık oluşması
Benleri evde kesmek, bağlamak ya da yakmak gibi yöntemlerle almaya çalışmayın. Bu girişimler enfeksiyon, kanama ve iz riskini artırır; daha önemlisi, alınan doku incelenemediği için olası bir deri kanseri gözden kaçabilir.
Benler dışındaki deri lezyonlarında kullanılan diğer yöntemler
MedlinePlus, deri lezyonlarının alınmasında eksizyon dışında başka yöntemlerin de kullanıldığını belirtir. Bu yöntemler çoğunlukla benlerden farklı lezyonlarda tercih edilir; hangisinin uygun olduğuna lezyonun türüne göre hekim karar verir:
- Küretaj ve elektrodesikasyon: Yüzeysel lezyonlar kazınarak alınır ve yüksek frekanslı elektrik akımıyla bölge kurutulur.
- Lazer: Odaklanmış ışık demetiyle bazı iyi huylu ve kanser öncesi lezyonlar, siğiller ve damar genişlemeleri tedavi edilebilir.
- Kriyoterapi (dondurma): Sıvı azotla doku dondurulur. MedlinePlus'a göre işlem genellikle bir dakikadan kısa sürer. Dondurma sonrası birkaç saat içinde kızarıklık ve kabarcık oluşabilir; MedlinePlus'a göre kabuk 1–3 hafta içinde kendiliğinden düşer ve koparılmamalıdır.
- Mohs cerrahisi: Bazı deri kanserlerinde, sağlıklı deriyi olabildiğince koruyarak katman katman doku alınan özel bir cerrahi tekniktir.
Kanser şüphesi taşıyan bir bende, dokunun incelenebilmesi önemli olduğundan lezyonu yok eden ama örnek bırakmayan yöntemler yerine genellikle eksizyon tercih edilir.
Benlerinizi izlemek ve korumak
NHS, çok sayıda beni olan kişilerin benlerini düzenli olarak kendilerinin de kontrol etmesini ve deriyi güneşten korumasını önerir. NHS'in güneşten korunma önerileri şunlardır:
- En az 30 koruma faktörlü güneş kremi kullanmak
- Solaryum kullanmamak
- Güneşin en güçlü olduğu saatlerde (NHS'e göre 11.00–15.00 arası) gölgede kalmak
Benlerinizi düzenli aralıklarla, iyi aydınlatılmış bir ortamda aynayla ya da bir yakınınızın yardımıyla gözden geçirmek, değişiklikleri erken fark etmenize yardımcı olabilir.
Ne zaman doktora başvurmalı?
Beklemeden 112'yi arayın:
- Uyuşturucu iğne sonrasında yüzde, dudaklarda ya da boğazda şişlik, nefes darlığı gibi ağır alerjik tepki belirtileri
- Bastırmaya rağmen durmayan yoğun kanama
İşlemi yapan hekime başvurun (MedlinePlus):
- Yarada artan kızarıklık, şişlik ya da ağrı
- Sarı ya da yeşil iltihaplı akıntı
- 37,8 °C'nin üzerinde ateş
- 10 dakika boyunca bastırmaya rağmen durmayan kanama
- Yara kenarlarının ayrılması ya da dikişlerin erken çıkması
Ben için hekime başvurun (NHS):
- Benin boyutu, şekli ya da rengi değişiyorsa
- Ben kaşınıyor, ağrıyor, kanıyor, kabuklanıyor ya da iltihaplanıyorsa
- Deride birkaç haftadır geçmeyen yeni bir leke ortaya çıktıysa
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
Ben aldırmak acıtır mı?
İşlem lokal uyuşturmayla yapılır. Uyuşturucu iğne yapılırken kısa süreli batma ve yanma hissedilebilir; uyuşma başladıktan sonra genellikle yalnız dokunma ve basınç hissedilir. Uyuşukluk geçtikten sonra hafif ağrı olabilir.
Alınan ben patolojiye gönderilir mi?
Çoğu zaman evet. MedlinePlus'a göre alınan doku mikroskop altında incelenir ve sonuç birkaç gün ile bir hafta ya da daha uzun sürede çıkar. Bu inceleme, benin iyi huylu olup olmadığını gösterir.
Dikişler ne zaman alınır?
MedlinePlus'a göre dikişler genellikle 3–14 gün içinde alınır. Süre, benin alındığı bölgeye göre değişir; işlemi yapan hekim size bildirir.
Alınan ben yeniden çıkar mı?
MedlinePlus, lezyonun yeniden çıkmasını olası riskler arasında sayar. Bu olasılık, kullanılan yönteme ve patoloji sonucuna göre değişir. Alınan bölgede yeniden renk değişikliği ya da kabarıklık fark ederseniz hekiminize gösterin.
Ben alınması için hangi doktora gidilir?
Deri ve zührevi hastalıkları (dermatoloji) uzmanı beni değerlendirir ve gerekirse alır. Büyük ya da yüz gibi hassas bölgelerdeki lezyonlarda plastik, rekonstrüktif ve estetik cerrahi ya da genel cerrahi uzmanları da işlemi yapabilir.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlgili konu sayfaları
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun. Acil durum bilgisi
