Bartolin kisti nedir? Belirtileri, apse ve tedavi seçenekleri

Bartolin kisti nedir?

Bartolin bezleri, MedlinePlus'ın belirttiği gibi vajina girişinin her iki yanında bulunan küçük bezlerdir. MedlinePlus'a göre her bezin küçük bir açıklığı (kanalı) vardır; sorun, bu kanalın tıkanmasıyla başlar.

NHS, Bartolin kistini vajina girişinin yakınında oluşan bir yumru olarak tanımlar ve bunun bu küçük bezlerin tıkanmasıyla ortaya çıktığını belirtir. MedlinePlus'a göre bezden çıkan kanal tıkandığında sıvı bezin içinde birikir ve bu sıvı enfekte olabilir. MedlinePlus, sıvının apse oluşmadan önce yıllarca birikebileceğini; apsenin ise çoğu zaman birkaç gün içinde hızla ortaya çıktığını belirtir.

Kist ile apse arasındaki fark

• Bartolin kisti: Tıkanan bezde sıvı birikmesiyle oluşur. NHS'e göre genellikle yumuşaktır ve ağrı yapmaz; ancak yürürken, otururken ya da cinsel ilişki sırasında rahatsızlık verebilir.
• Bartolin apsesi: Kistin içindeki sıvının enfekte olmasıyla oluşur. MedlinePlus apseyi, Bartolin bezlerinden birinde yumru oluşturan iltihap birikimi olarak tanımlar. Apse genellikle belirgin ağrı, kızarıklık ve şişliğe yol açar. Enfekte olmamış bir kist çoğu zaman beklenebilirken, apse geliştiğinde NHS'e göre hekim değerlendirmesi gerekir; çünkü enfeksiyonun tedavisi için antibiyotik ya da boşaltma işlemi gerekebilir.

Belirtileri nelerdir?

Enfekte olmamış kistte

NHS'e göre:

• Vajina girişinin bir yanında yumuşak, ağrı yapmayan bir yumru
• Yumrunun büyüklüğü bezelye tanesinden golf topu büyüklüğüne kadar değişebilir
• Yürürken, otururken ya da cinsel ilişki sırasında rahatsızlık

• Vajina dudaklarından birinin diğerinden büyük ya da şiş görünmesi

NHS'e göre kist küçük olabilir, ağrı yapmayabilir ve hiçbir belirti vermeyebilir. Bazen rahim ağzı tarama testi (smear) gibi rutin muayenelerde fark edilir.

Apse geliştiğinde

NHS ve MedlinePlus'ın sıraladığı belirtiler şunlardır:

• Dokunmakla hassas, şiddetli ağrılı bir yumru
• Bölgede şişlik ve kızarıklık
• Oturmakta ve yürümekte güçlük, cinsel ilişki sırasında ağrı
• Kötü kokulu akıntı ya da vajinal akıntı
• Ateş

Neden olur, kimlerde görülür?

NHS'e göre Bartolin kisti, bezlerin kanallarının tıkanmasıyla oluşur; ancak tıkanmanın nedeni çoğu zaman bilinmez. MedlinePlus'a göre kist zamanla enfekte olabilir. Enfeksiyona yol açan mikroplar arasında bazı cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlara neden olan bakteriler de yer alabilir; ancak Bartolin kisti her zaman cinsel yolla bulaşan bir enfeksiyon anlamına gelmez.

NHS'e göre Bartolin kisti en sık 20–50 yaş arasındaki kadınlarda görülür; ancak vajinası olan herkeste ortaya çıkabilir.

Tanı nasıl konur?

MedlinePlus'a göre hekim, jinekolojik muayeneyle kisti ya da apseyi değerlendirir. Tanı çoğunlukla muayeneyle konur. MedlinePlus ayrıca:

• Apseden akan sıvının, enfeksiyona yol açan mikrobu belirlemek amacıyla laboratuvara gönderilebileceğini,
• İleri yaştaki kadınlarda, nadir de olsa başka bir oluşumu (tümörü) dışlamak için biyopsi (küçük doku örneği alınması) önerilebileceğini belirtir.

NHS de boşaltma işlemi sırasında kistten alınan sıvının enfeksiyon açısından test edilebileceğini aktarır. NHS'e göre hekim şişliğin nedeninden emin olamazsa sizi ek tetkikler için yönlendirebilir.

Evde neler yapılabilir?

NHS'e göre birçok Bartolin kisti tedavi gerekmeden kendiliğinden geçer. Evde şu yöntemler rahatlatabilir:

• Ilık banyolar: NHS, 3–4 gün boyunca günde birkaç kez ılık suya oturmayı önerir. MedlinePlus da günde dört kez ılık suda oturmanın rahatlatabileceğini ve kistin kendiliğinden boşalmasına yardımcı olabileceğini belirtir.
• Ilık kompres: NHS, bir bez ya da pamuğu ılık suya batırıp kistin üzerine nazikçe tutmayı önerir.
• Ağrı kesiciler: NHS ağrı için reçetesiz ağrı kesiciler önerir; hangisini kullanabileceğinizi eczacınıza ya da hekiminize danışın.

MedlinePlus, ılık suyla yapılan bu uygulamaların apsenin açılıp boşalmasına yardımcı olabileceğini; ancak oluşan açıklığın çoğu zaman çok küçük olduğunu ve hızla kapandığını, bu nedenle apsenin sıklıkla geri gelebileceğini de belirtir.

Yapılmaması gerekenler: NHS, kistin sıkılmaması ya da kendi kendine boşaltılmaya çalışılmaması gerektiğini vurgular; bu, enfeksiyona yol açabilir.

Kist kendiliğinden patlarsa: NHS'e göre bu bir sorun değildir ve ağrıyı hafifletebilir. Enfeksiyonu önlemek için bölgeyi temiz ve kuru tutun.

Hekime başvururken

Genital bölgedeki bir şişlik nedeniyle hekime başvurmak bazı kişilere utandırıcı gelebilir. Oysa NHS, vajina içinde ya da çevresinde fark edilen her yumrunun hekime gösterilmesini önerir. NHS'e göre hekim muayenede yumruya bakarak Bartolin kisti olup olmadığını değerlendirir. Kadın hastalıkları ve doğum uzmanı ya da aile hekiminiz ilk değerlendirmeyi yapabilir.

Muayene öncesinde şu bilgileri not etmek değerlendirmeyi kolaylaştırır:

• Şişliği ilk ne zaman fark ettiğiniz ve o günden bu yana büyüyüp büyümediği
• Ağrı, kızarıklık, akıntı ya da ateş olup olmadığı
• Daha önce benzer bir şişlik yaşayıp yaşamadığınız ve nasıl tedavi edildiği
• Yeni bir cinsel eş ya da cinsel yolla bulaşan enfeksiyon kaygınız olup olmadığı
• Kullandığınız ilaçlar ve alerjileriniz

NHS'e göre muayene sırasında odada bir refakatçi bulunmasını isteyebilirsiniz; bu, tanıdığınız biri, bir hemşire ya da eğitimli bir sağlık çalışanı olabilir.

Tedavi seçenekleri

Ilık banyolarla geçmeyen, büyüyen, tekrarlayan ya da apseye dönüşen kistlerde hekim şu seçenekleri değerlendirebilir:

• Antibiyotik: NHS'e göre enfekte Bartolin kistinde antibiyotik önerilir; MedlinePlus da irin ya da başka enfeksiyon belirtileri varsa antibiyotik verilebileceğini belirtir. Antibiyotiği hekiminizin önerdiği süre boyunca kullanın. Bkz. Antibiyotik nasıl doğru kullanılır?
• Boşaltma ve kateter yerleştirme: NHS'e göre antibiyotik işe yaramazsa ya da kist tekrar tekrar oluşuyorsa küçük bir cerrahi işlemle boşaltma gerekebilir; bu işlem lokal ya da genel anestezi altında yapılabilir. MedlinePlus'a göre apse bölgesinde 1–2 santimetrelik küçük bir kesi yapılarak içerik boşaltılır ve gerekirse ince bir kateter yerleştirilir. MedlinePlus'a göre kateter 4–6 hafta yerinde kalabilir; NHS bu sürenin yaklaşık 4 hafta olduğunu belirtir. MedlinePlus'a göre kateter, bölge iyileşirken sıvının sürekli boşalmasını sağlar; dikiş gerekmez.
• Marsupiyalizasyon: MedlinePlus'a göre bu küçük cerrahide kist boyunca oval bir açıklık oluşturulur ve bezin boşalmasına yardımcı olmak için kistin kenarlarına dikiş konur. İşlem bazen klinikte bölge uyuşturularak, bazen de hastanede genel anestezi altında yapılır. MedlinePlus'a göre bu işlemden sonra 4 hafta cinsel ilişkiden kaçınılması gerekir.
• Bezin çıkarılması: MedlinePlus'a göre apseler tekrarlamaya devam ederse bezin tamamen çıkarılması önerilebilir; bu işlem genellikle hastanede genel anestezi altında yapılır.

Hangi yöntemin uygun olduğuna; kistin büyüklüğüne, enfekte olup olmadığına ve daha önce tekrarlayıp tekrarlamadığına göre hekiminiz karar verir. İşlemin hangi anestezi yöntemiyle yapılacağını, ne kadar süreceğini ve aynı gün eve dönüp dönemeyeceğinizi önceden sormanız, işlem gününü planlamanızı kolaylaştırır.

İşlem sonrası iyileşme ve tekrarlama

MedlinePlus'a göre Bartolin kisti ve apsesinde iyileşme beklentisi genellikle iyidir. Hekiminizin önerdiği bakım talimatlarına uymak ve kontrol randevularını aksatmamak iyileşmeyi destekler. MedlinePlus'a göre boşaltma ya da marsupiyalizasyondan 1–2 gün sonra ılık suda oturmaya başlanması önerilir. Kateter yerleştirildiyse, kateter çıkarılana kadar cinsel ilişkiye girilmemelidir; marsupiyalizasyon ve bezin çıkarılmasından sonra ise 4 hafta cinsel ilişkiden kaçınılması gerekir. Banyoya ve spora ne zaman dönebileceğinizi hekiminizle konuşun. MedlinePlus ayrıca apseyle aynı anda saptanan bir vajinal enfeksiyon varsa onun da tedavi edilmesinin önemli olduğunu vurgular. İşlem sonrası ağrının artması, ateş ya da kötü kokulu akıntı enfeksiyon belirtisi olabilir ve hekime bildirilmelidir.

MedlinePlus'a göre apse bazı durumlarda yeniden oluşabilir. Apseler tekrarlamaya devam ederse bezin çıkarılması gündeme gelebilir. Tekrarlama yaşarsanız bunu hekiminizle konuşun.