Sırt ağrısı neden olur? Kas mı, organ mı?

Sırt bölgesi ve sırt ağrısı

Cleveland Clinic'e göre üst sırt ağrısı (torakal ağrı), boyun tabanından göğüs kafesinin alt sınırına kadar olan bölgeyi etkileyen ağrıdır. Bu bölgedeki omurga, "torakal omurga" olarak adlandırılır ve on iki omurdan oluşur. Her omura bir çift kaburga bağlanır.

Bel ve boyun omurgasının aksine torakal omurganın asıl görevi hareketten çok destek sağlamak ve göğüs kafesindeki organları korumaktır. Bu nedenle daha sağlam ve daha az hareketlidir. Cleveland Clinic de üst sırt ağrısının bel ve boyun ağrısı kadar sık görülmediğini belirtir.

Sırt ağrısında iki temel soru önemlidir: Ağrı kaslardan, kemiklerden ve eklemlerden mi kaynaklanıyor, yoksa bir iç organdan mı yansıyor? Bu ayrım, ağrının özellikleri ve eşlik eden belirtiler dikkatle değerlendirilerek yapılır.

Kas ve iskelet kaynaklı nedenler

Cleveland Clinic'e göre sırt ağrısının en sık nedenleri kas, bağ ve omurgayla ilgilidir:

• Duruş ve uzun süre oturma: Masa başında öne eğik çalışmak, telefona uzun süre aşağı bakmak ya da kambur oturmak sırt ve omuz kaslarını yorar.
• Kas zorlanmaları ve burkulmalar: Ani bir dönme hareketi, ağır kaldırma ya da alışık olunmayan bir egzersiz kas ve bağları zorlayabilir.
• Tekrarlayan hareketler: Sık tekrarlanan kaldırma, eğilme ve dönme hareketleri küçük yaralanmalara yol açabilir.
• Miyofasiyal ağrı ve fibromiyalji: Kaslarda tetik noktalar ya da yaygın kas ağrısı
• Yaşa bağlı değişiklikler: Kireçlenme (osteoartrit) ve kemik erimesine (osteoporoz) bağlı omur kırıkları
• Omurga eğrilikleri: Skolyoz ve aşırı kamburluk (kifoz)
• Disk fıtığı ve sinir sıkışması: Torakal bölgede daha seyrek olsa da görülebilir.
• İltihabi hastalıklar: Ankilozan spondilit ve romatoid artrit gibi
• Yaralanmalar: Düşme ya da darbe sonrası kas yaralanmaları, kaburga ya da omur kırıkları

Kas kaynaklı ağrının ipuçları

Kas ve iskelet kaynaklı ağrı çoğunlukla:

• Belirli hareketlerle, duruşla ya da bölgeye bastırmakla artar
• Dinlenme, pozisyon değişikliği ya da ısı uygulamasıyla hafifler
• Bir zorlanma, uzun süre oturma ya da yeni bir egzersizden sonra başlar
• Sıklıkla bir kas grubunda, kürek kemiği çevresinde ya da omurganın yanlarında yoğunlaşır

Cleveland Clinic, ağrının keskin ya da künt, zonklayıcı, yanıcı, yayılan olabileceğini ve karıncalanmanın eşlik edebileceğini belirtir.

Organlardan yansıyan sırt ağrısı

Bazı iç organların hastalıkları, ağrının sırtta hissedilmesine yol açabilir. Buna "yansıyan ağrı" denir. Cleveland Clinic'in aktardığı başlıca organ kaynaklı nedenler şunlardır:

Kalp

• Anjina ve kalp krizi: Cleveland Clinic'e göre göğüste sıkışma, baskı ya da ezilme hissi sırta, omuzlara, boyna ve kollara yayılabilir; nefes darlığı, terleme ve bulantı eşlik edebilir. Anjina, kalp krizinin habercisi olabilir.
• Perikardit: Kalbi saran zarın iltihabıdır; öksürme, derin nefes alma ya da sırtüstü yatmakla artan ve sırta yayılabilen göğüs ağrısı yapar.

Ana atardamar (aort)

MedlinePlus'a göre aort diseksiyonunda (ana atardamarın duvarında yırtılma) ağrı keskin, bıçak saplanır gibi, yırtılır ya da parçalanır tarzda tarif edilir; genellikle göğüs kemiğinin arkasında başlar ve kürek kemiklerinin altına ya da sırta doğru ilerler. Bayılma, terleme, solukluk ve nefes darlığı eşlik edebilir. Bu, hayatı tehdit eden bir acil durumdur. MedlinePlus, ileri yaş, yüksek tansiyon, damar sertliği ve bazı bağ dokusu hastalıklarını risk etkenleri arasında sayar.

Akciğerler

• Akciğer embolisi: Cleveland Clinic'e göre akciğer damarlarına pıhtı atması ani ya da giderek artan nefes darlığı ve özellikle nefes alırken artan keskin göğüs ağrısına yol açabilir; hayatı tehdit edebilir.
• Zatürre, bronşit ve akciğer zarı iltihabı: Nefes alıp öksürmekle artan, sırta yayılabilen ağrı; öksürük, ateş ve halsizlik eşlik edebilir.

Sindirim sistemi

• Safra kesesi taşları ve iltihabı: Cleveland Clinic'e göre ağrı sağ kaburga altından sağ kürek kemiğine ve sırta yayılabilir; sıklıkla yemeklerden sonra ataklar hâlinde gelir.
• Pankreatit: Karnın üst bölümünden sırta vuran şiddetli ağrı yapabilir.
• Yemek borusu sorunları: Yemek borusu kasılmaları ve reflü göğüs ve sırtta ağrıya yol açabilir.

Böbrekler ve diğer nedenler

Böbrek taşı ve böbrek enfeksiyonu genellikle bel ve yan ağrısı yapar; ancak ağrı sırtın alt bölümüne yayılabilir. Zona ise derideki döküntüden önce ya da döküntüyle birlikte bir şerit hâlinde yanıcı sırt ağrısına neden olabilir.

Organ kaynaklı ağrıyı düşündüren işaretler

Aşağıdaki özellikler, ağrının kas kaynaklı değil, bir iç organdan kaynaklanıyor olabileceğini düşündürür:

• Ağrının hareketle ya da bastırmakla değişmemesi
• Göğüs ağrısı, nefes darlığı, çarpıntı, terleme ya da bulantının eşlik etmesi
• Ağrının yemek yemekle ilişkili olması
• Ateş, öksürük ya da kanlı balgam olması
• Dinlenirken ya da gece de devam eden ağrı
• Açıklanamayan kilo kaybı

Bu işaretler varsa ağrıyı "kas ağrısı" diye geçiştirmek yerine hekime başvurmak gerekir.

Hekim nasıl değerlendirir?

Cleveland Clinic, ağrının yerini, ne zaman başladığını, hangi durumlarda arttığını ya da azaldığını, eşlik eden belirtileri ve şiddetinin zaman içindeki değişimini not etmenin, hekimin nedeni bulmasına yardımcı olacağını vurgular. Hekim muayeneden sonra gerekli gördüğü durumlarda şu incelemeleri isteyebilir:

• Kalp kaynaklı bir nedenden şüphelenildiğinde EKG ve kan testleri
• Omurga ya da kaburga sorunları için röntgen, gerekirse MR veya tomografi
• Akciğer hastalıkları için göğüs röntgeni ve diğer incelemeler
• Safra kesesi ve karın organları için ultrason ve kan testleri

Kas kaynaklı sırt ağrısında neler yapılabilir?

Cleveland Clinic'in aktardığı yaklaşımlar şunlardır:

• Soğuk ya da sıcak uygulama: Havluya sarılı olarak kısa süreli uygulanabilir.
• Kısa süreli dinlenme ve ardından hareket: Uzun süre hareketsiz kalmak yerine ağrıyı artırmayan hafif hareketlerle devam etmek
• Ergonomik düzenleme: Çalışma alanını, ekran yüksekliğini ve sandalyeyi duruşu destekleyecek şekilde ayarlamak
• Ağrı kesiciler: Kısa süreli kullanım için hekim ya da eczacıya danışarak
• Fizik tedavi: Sırt ve omuz kaslarını güçlendiren, duruşu düzelten egzersiz programları
• Hekimin değerlendirebileceği diğer seçenekler: Kas gevşeticiler, iltihap giderici ilaçlar ya da bazı durumlarda sinir blokları

Önleme

Cleveland Clinic'e göre güvenli kaldırma alışkanlıkları, ergonomik bir çalışma alanı, düzenli fiziksel aktivite ve oturma, ayakta durma ve yatma sırasında iyi duruş sırt ağrısını önlemeye yardımcı olur. Gün içinde düzenli aralıklarla kalkıp omuzları geriye doğru açan esneme hareketleri yapmak da kas yorgunluğunu azaltır.