Şaşılık ameliyatı nasıl yapılır, iyileşme süreci nasıldır?

Şaşılık ameliyatı nedir?

Gözü hareket ettiren kaslar, AAPOS'un anlatımına göre gözün dış beyaz tabakasına (sklera) tutunur ve konjonktiva adı verilen saydam ince bir zarla örtülüdür. NHS'e göre şaşılıkta gözlerden biri içe, dışa, yukarı veya aşağı dönerken diğeri karşıya bakar; bu kayma sürekli olabilir ya da gelip gidebilir. Bkz. Şaşılık (strabismus) nedir?

AAPOS şaşılık ameliyatını, göz kaslarını gevşeterek ya da sıkılaştırarak gözlerin hizasını değiştiren bir cerrahi olarak tanımlar. MedlinePlus'a göre ameliyatın amacı göz kaslarını doğru konuma getirerek gözlerin düzgün hareket etmesine yardımcı olmaktır. Ameliyat en sık çocuklara yapılır, ancak erişkinlerde de uygulanabilir.

Hangi durumlarda yapılır?

MedlinePlus'a göre şaşılıkta iki göz aynı nesneye aynı anda odaklanamaz. Şaşılık ameliyatı genellikle şu durumlarda önerilir:

• Gözlük ve göz egzersizleri yeterli olmadığında: MedlinePlus, şaşılık gözlük veya göz egzersizleriyle düzelmediğinde ameliyatın önerildiğini belirtir.
• Gözlük tek başına yeterli olmadığında: NHS'e göre ameliyat, gözlük tek başına tam etkili olmadığında önerilebilir. NHS, tedavi edilmeyen şaşılığın kalıcı bulanık ya da çift görme, tembel göz ve utanma ya da özgüven kaybı gibi sorunlara yol açabileceğini belirtir.
• Uzun süredir var olan şaşılıkta: NHS'e göre ameliyat, uzun süre tedavi edilmemiş bir şaşılıkta bile gözlerin hizasını iyileştirmeye yardımcı olabilir; ancak küçük yaşta tedavi edilmeyen görme sorunları kalıcı olabilir.

NHS, şaşılık tedavisinde gözlük, göz egzersizleri ve ameliyatın yanı sıra kasa yapılan ve etkisi genellikle üç aydan kısa süren iğne tedavisinin de seçenekler arasında olduğunu belirtir. Tembel göz eşlik ediyorsa, NHS'e göre önce onun tedavi edilmesi gerekebilir; bu tedavi genellikle sağlam gözün bir bantla kapatılmasını içerir. Bkz. Tembel göz (ambliyopi) nedir?

Ameliyat öncesi hazırlık

MedlinePlus'a göre ameliyattan önce şunlar yapılır:

• Tıbbi öykü ve fizik muayene: Genel sağlık durumunuz ve anesteziye uygunluk değerlendirilir.
• Göz ölçümleri: Göz hareketlerini değerlendiren özel ölçümler (ortoptik ölçümler) yapılabilir.
• İlaçların düzenlenmesi: MedlinePlus, kan sulandırıcı ilaçların ve kanama riskini artırabilen bazı ağrı kesicilerin ameliyattan yaklaşık 10 gün önce bırakılması gerekebileceğini belirtir. Hangi ilacın kesileceğine mutlaka hekiminiz karar verir; ilaçlarınızı kendi başınıza bırakmayın.
• Açlık: Anestezi nedeniyle ameliyattan önceki birkaç saat yiyip içmemeniz istenir. Merkezinizin verdiği açlık talimatına uyun.

Çocuğu ameliyata hazırlamak

MedlinePlus'a göre çocuğunuzun kullandığı ilaçları, reçetesiz aldığınız ilaç, bitkisel ürün ve vitaminleri ve ilaçlara, lateks, banta, sabunlara ya da cilt temizleyicilerine karşı bilinen bir alerjisi varsa bunu ekibe söyleyin. Ameliyat günü hangi ilaçların az bir yudum suyla verileceğini cerrahınıza sorun. Ameliyat günü cerrah, çocuğun ameliyat için yeterince sağlıklı olduğundan ve hastalık belirtisi göstermediğinden emin olur; çocuk hastaysa ameliyat ertelenebilir.

Ameliyat nasıl yapılır?

Anestezi

MedlinePlus ve AAPOS'a göre:

• Çocuklarda ameliyat çoğunlukla genel anesteziyle yapılır; çocuk uyur ve ağrı hissetmez.
• Erişkinlerde çoğu zaman kişi uyanıktır; göz çevresi uyuşturulur ve rahatlaması için sakinleştirici ilaç verilir. Bazı erişkinlerde genel anestezi tercih edilebilir.

AAPOS'a göre ameliyat hastanede ya da ameliyat merkezinde, genellikle hastanede gece kalmayı gerektirmeden yapılır.

Cerrahi adımlar

MedlinePlus'ın anlattığı şekliyle:

1. Cerrah, gözün beyaz kısmını örten saydam ince zarda (konjonktiva) küçük bir kesi yapar.
2. Ameliyat edilecek bir ya da birkaç göz kasını bulur.
3. Kasın gücü, kaymanın yönüne göre değiştirilir:

• Gerileme (resesyon): Kas, gözün daha arka bir noktasına yeniden dikilerek gevşetilir. AAPOS bunu gerginliği azaltılmış bir lastiğe benzetir.
• Kısaltma (rezeksiyon veya plikasyon): Kasın bir bölümü çıkarılarak ya da katlanarak kısaltılır ve böylece güçlendirilir.

AAPOS, ameliyat sırasında gözün yerinden çıkarılmadığını ve deride kesi yapılmadığını vurgular. AAPOS'a göre ameliyatın sonunda antibiyotikli ya da antibiyotik ve kortizon içeren damla veya merhem uygulanır; bazı cerrahlar ameliyattan sonra birkaç gün benzer bir damla da reçete eder.

Ayarlanabilir dikişler

Bazı erişkinlerde "ayarlanabilir dikiş" yöntemi kullanılır. AAPOS'a göre bu yöntemde kas geçici düğümlerle tutturulur; ameliyattan sonra kişi uyanık ve göz uyuşturulmuş durumdayken gözlerin hizası kontrol edilir ve gerekirse dikiş ayarlanır. MedlinePlus'a göre bu küçük ayarlamalar aynı gün ya da ertesi gün yapılabilir; AAPOS'a göre ayarlama, cerrahın tercihine bağlı olarak derlenme odasında, ertesi gün ya da aynı hafta içinde yapılabilir. AAPOS, bu yöntemin genellikle ayarlama sürecine tam iş birliği yapabilecek kişilere önerildiğini belirtir.

Ameliyat gününde neler olur?

MedlinePlus'a göre ameliyat günü ne zaman gelmeniz gerektiğini cerrah ya da hemşire bildirir; ameliyattan önceki birkaç saat yiyip içmemeniz istenir. MedlinePlus'a göre gözler çoğunlukla ameliyattan hemen sonra düz görünür. Çocuk anesteziden uyanırken ve ameliyattan sonraki ilk birkaç gün gözlerini ovuşturmamalıdır; cerrah bunu nasıl önleyebileceğinizi gösterir. AAPOS'a göre ameliyat çoğunlukla gece hastanede kalmayı gerektirmez; MedlinePlus'a göre de çoğu kişi birkaç saatlik dinlenmenin ardından evine döner. MedlinePlus, ameliyattan sonra pek çok çocuğun hafif mide bulantısı hissettiğini belirtir.

Ameliyat sonrası iyileşme

MedlinePlus'a göre çoğu kişi ameliyattan birkaç saat sonra evine döner. Evde iyileşme sürecinde şunlar beklenebilir:

• Kızarıklık ve şişlik: Birkaç gün sürebilir; göz genellikle iki gün içinde tamamen açılabilir. AAPOS'a göre gözün beyazındaki kızarıklık haftalar hatta aylar boyunca sürebilir.
• Batma ve sızı: Göz hareket ettikçe kum batması ve sızı hissedilebilir; AAPOS'a göre bu yakınmalar birkaç gün içinde azalır.
• Hafif kanlı akıntı ve ışığa hassasiyet: Işık hassasiyeti için ortam ışıklarını azaltmak, perdeleri kapatmak veya güneş gözlüğü kullanmak rahatlatabilir.
• Çift görme: MedlinePlus, erişkinlerde ve 6 yaşından büyük çocuklarda ameliyat sonrası çift görmenin sık olduğunu ve genellikle birkaç gün içinde düzeldiğini belirtir.

Evde bakım

MedlinePlus'ın önerileri şöyledir:

• Reçete edilen damla ya da merhemi hekimin anlattığı şekilde kullanın.
• Gözü ovuşturmayın.
• Rahatsızlık için hekiminizin önerdiği ağrı kesiciyi kullanabilir, göz kapağına serin ve nemli bir bez koyabilirsiniz.
• Çoğu kişinin göz bandına ihtiyacı olmaz.
• Olağan etkinliklere ve egzersize birkaç gün içinde dönülebilir; okula veya işe dönüş çoğunlukla 1–2 gün içinde mümkündür.
• Çocuklarda beslenme kademeli olarak normale döndürülebilir.

Kontrol muayenesi MedlinePlus'a göre genellikle ameliyattan 1–2 hafta sonra yapılır. MedlinePlus, gözlerin çoğunlukla ameliyattan birkaç hafta sonra normal göründüğünü belirtir.

Olası riskler

Her ameliyatta olduğu gibi şaşılık ameliyatının da riskleri vardır. MedlinePlus'ın sıraladığı riskler şunlardır:

• Anesteziye bağlı tepkiler ve solunum sorunları
• Kanama
• Enfeksiyon ve yara yeri enfeksiyonu
• Nadiren göze zarar gelmesi
• Nadiren kalıcı çift görme

MedlinePlus'a göre erişkinlerde sonucu inceltmek için zaman zaman kasın konumunda bir ayarlama yapılabilir. Ameliyattan önce sizin ya da çocuğunuzun durumuna özgü olası yararları ve riskleri hekiminizle ayrıntılı konuşmanız önemlidir.

Ameliyat sonrası tedavinin devamı

Şaşılık ameliyatı çoğu zaman tedavinin son adımı değildir. MedlinePlus, ameliyatın tembel gözdeki görme sorununu düzeltmediğini vurgular. Bu nedenle tembel göz tedavisi gören çocuklarda kapama tedavisi ve gözlük kullanımı ameliyattan sonra da gerektiği sürece sürdürülür. Kırma kusuru olan kişilerin gözlük kullanmaya devam etmesi gerekebilir. Düzenli göz kontrolleri, gözlerin hizasının ve görmenin zaman içinde izlenmesini sağlar.