Sağlıkta şiddete hayır: beyaz kod ve saygılı iletişim

Beyaz kod nedir?

Sağlık Bakanlığının "Sağlıkta Ulusal Renkli Kodlar" belgesine göre hastanelerde acil durumları hızlı ve panik yaratmadan yönetmek için renkli kodlar kullanılır. Belgeye göre beyaz kod, sağlık kurum ve kuruluşlarında görevli personele yönelik şiddet riski ya da girişimi bulunduğunda veya şiddet uygulandığında olaya en kısa sürede müdahale edilmesi amacıyla oluşturulan acil uyarı kodudur.

Belgede beyaz kodla ilgili şu uygulamalardan söz edilir:

• Sağlık çalışanlarına beyaz kod konusunda eğitim verilir ve dönemsel tatbikatlar yapılır.
• Olaya maruz kalan çalışanlara gerekli destek sağlanır.
• Gerçekleşen olaylara ilişkin kayıtlar kalite yönetim birimlerine iletilir ve düzeltici, önleyici faaliyetler yürütülür.

Sağlık Bakanlığının 2016'da duyurduğu hukuki yardım ve beyaz kod uygulaması genelgesine göre sağlık çalışanlarına yönelik şiddet olaylarının takibi için 7 gün 24 saat hizmet veren 113 Beyaz Kod Çağrı Merkezi kurulmuş, uygulamaya destek olmak amacıyla bir internet sitesi de oluşturulmuştur. Bu düzenleme, görevleri nedeniyle şiddete maruz kalan sağlık çalışanlarına hukuki yardım sağlanmasını da kapsar.

Hastanede duyabileceğiniz diğer renkli kodlar

Aynı belgeye göre ülkemizde sağlıkta kalite çalışmaları kapsamında farklı renkli kodlar uygulanır. Hastanede anons edildiğini duyabileceğiniz bu kodların anlamlarını bilmek, panik yapmadan doğru davranmanıza yardımcı olur:

• Mavi kod: Solunum ya da kalp durması gibi acil tıbbi müdahale gerektiren durumlarda hastalar, hasta yakınları ve personele en kısa sürede müdahale edilmesini sağlar.
• Pembe kod: Sağlık kuruluşunda bebek ya da çocuk kaçırma riski veya girişimi olduğunda zamanında müdahale için kullanılır.
• Kırmızı kod: Sağlık kuruluşunda çıkabilecek yangın tehlikesinde hızlı müdahale ve zararların en aza indirilmesi için kullanılır.

Bir kod anons edildiğinde koridorları açık tutun, ekiplerin hareketini engellemeyin ve görevlilerin yönlendirmelerine uyun.

Hasta ve yakınlarının sorumluluğu

Hasta Hakları Yönetmeliği'nin 42/A maddesi hastanın uyması gereken kuralları sayar. Bunlar arasında şunlar yer alır:

• Personele sözlü ve fiziksel saldırıya yönelik davranışlarda bulunmamak
• Öncelik tanınan hastalar dahil diğer hastaların ve personelin haklarına saygı göstermek
• Kurumun kural ve uygulamalarına uygun davranmak
• Haklarının ihlal edildiğini düşündüğünde ya da sorun yaşadığında hasta hakları birimine başvurmak

Yönetmeliğin 37. maddesi ise herkesin sağlık kurumlarında güvenlik içinde olmayı bekleme hakkını tanır ve kurumların hastalar, ziyaretçiler ve refakatçiler için gerekli güvenlik tedbirlerini almasını öngörür. Güvenli bir ortam, çalışanlar kadar hastalar için de bir haktır.

Gerginlik neden yükselir?

Şiddet hiçbir koşulda kabul edilemez; ancak gerginliğin nedenlerini anlamak, onu önlemeye yardımcı olur. Hastanelerde gerginliği artıran yaygın durumlar şunlardır:

• Uzun bekleme ve neden beklendiğini bilmemek
• Bir yakının durumu hakkında yeterli bilgi alamamak
• Acil serviste sonra gelen birinin önce muayene edilmesi
• Yorgunluk, açlık, uykusuzluk ve korku
• Beklentilerin gerçekleşmemesi

Yönetmeliğin 39. maddesi, hastalara bekletilmeleri söz konusuysa bekletilmenin nedenleri hakkında yeterli bilgi verilmesini öngörür. Acil serviste ise sıranın geliş sırasına göre değil, tıbbi aciliyete göre belirlendiğini bilmek pek çok gerginliği önleyebilir.

Acil serviste beklerken bilmeniz gerekenler

Gerginliğin en sık yaşandığı yerlerden biri acil servislerdir. Acil servislerle ilgili Tebliğ, triyajı başvuran hastaların şikâyetleri, belirtilerinin şiddeti ve tıbbi durumlarının aciliyeti gözetilerek tıbbi önceliklerinin ve yönlendirilecekleri birimlerin belirlenmesi olarak tanımlar. Tebliğ'e göre triyajın amacı, yoğunluk nedeniyle hastaların zarar görmesini engellemek ve ihtiyaç duydukları bakıma gecikmeden ulaşmalarını sağlamaktır.

Bu nedenle:

• Hayati tehlikesi olduğu değerlendirilen hastalar kayıt beklenmeden uygun alana alınır.
• Bekleme alanındaki hastaların durumu, aciliyetin değişebileceği göz önünde bulundurularak sağlık personelince gözlemlenebilir.
• Tebliğ'e göre kırmızı ve sarı alanlarda kural olarak refakatçi kabul edilmez; istisnai durumlar hekim onayına bağlıdır.

Beklerken yakınınızın durumu kötüleşirse bunu hemen görevlilere bildirin. Bilgi almak için hekimlerin ve hemşirelerin uygun zamanını sormak, sürekli müdahale etmekten daha etkili olur.

Gerginliği azaltmak için ne yapabilirsiniz?

• Bilgi isteyin, açıklama bekleyin. "Neden bekliyoruz?", "Bir sonraki adım ne?" gibi soruları sakin bir dille sorun.
• Tek bir sözcü belirleyin. Kalabalık bir aile yerine bir kişinin ekiple konuşması iletişimi kolaylaştırır.
• Duygularınızı adlandırın. "Çok endişeliyim, bu yüzden sabırsız davranıyorum" demek, karşı tarafın sizi anlamasını kolaylaştırır.
• Kısa bir mola verin. Öfkenin yükseldiğini fark ettiğinizde birkaç dakika dışarı çıkmak ya da derin nefes almak yardımcı olur.
• Şikâyetinizi doğru yere iletin. Sorununuzu kurumun hasta hakları birimine yazılı olarak bildirin; kurumda çözülemeyen başvurular il sağlık müdürlüğündeki hasta hakları kurulunda değerlendirilir.

Şiddete tanık olursanız

• Kendinizi tehlikeye atmadan çevredeki güvenlik görevlilerine ya da personele haber verin.
• Hastane dışındaki ya da kontrol edilemeyen şiddet olaylarında 112'yi arayın.
• Olayı gördüğünüz gibi, abartmadan aktarmak için görevlilerle iş birliği yapın.
• Olay görüntülerini sosyal medyada paylaşmak yerine yetkililere iletin; hastaların ve çalışanların mahremiyetini koruyun.