Hastanede refakatçi hakkı ve refakatçi rehberi

Refakatçi kimdir?

Refakatçi, hastanede yatarak tedavi gören ya da muayene ve tedavi sürecinde desteğe ihtiyaç duyan bir hastanın yanında kalan yakınıdır. Refakatçinin görevi tıbbi bakım vermek değil; hastaya duygusal destek sağlamak, günlük ihtiyaçlarında yardımcı olmak ve sağlık ekibiyle iletişimi kolaylaştırmaktır.

Refakatçinin varlığı özellikle şu durumlarda önem kazanır:

• Çocuk hastalar
• Yaşlı ve bakıma muhtaç hastalar
• Bilinç bulanıklığı, unutkanlık ya da iletişim güçlüğü yaşayan hastalar
• Engelli hastalar
• Ameliyat sonrası erken dönemde desteğe ihtiyaç duyan hastalar

Yasal dayanak: Yönetmelik ne diyor?

Hasta Hakları Yönetmeliği'nin "Refakatçi Bulundurma" başlıklı 40. maddesi şu unsurları içerir:

• Refakatçi, muayene ve tedavi sırasında hastaya yardımcı olmak amacıyla bulundurulur.
• Bu hak; mevzuatın ve kurum imkânlarının elverdiği ölçüde ve hastanın sağlık durumunun gerektirdiği hâllerde kullanılır.
• Refakatçi bulundurulmasına, tedaviden sorumlu tabibin uygun görmesine bağlı olarak izin verilir.
• Hakkın nasıl ve ne zaman kullanılacağı ile alınacak tedbirler, sağlık kuruluşunun çalışma usul ve esaslarını gösteren mevzuatta ayrıca düzenlenir.

Bu nedenle refakatçi uygulamaları kurumdan kuruma ve klinikten kliniğe farklılık gösterebilir. Örneğin yoğun bakım ünitelerinde ya da enfeksiyon riski yüksek alanlarda refakatçi bulundurulamayabilir; bu durumlarda kurumun belirlediği ziyaret ve bilgilendirme saatleri uygulanır.

Yönetmeliğin 21. maddesi ayrıca tıbben sakınca olmayan durumlarda muayene sırasında hastanın yanında bir yakınının bulunmasına izin verilmesini mahremiyet hakkının bir parçası olarak sayar.

Refakatçi nasıl talep edilir?

• Hastanın yatışı sırasında servis sorumlusuna ya da hemşireye refakatçi talebinizi iletin.
• Hekimin uygun görmesi hâlinde kurum, refakatçi için kimlik kaydı yapabilir ve refakatçi kartı ya da benzeri bir tanıtıcı verebilir.
• Refakatçi değişikliği gerekiyorsa bunu servise bildirin; pek çok kurumda aynı anda tek refakatçiye izin verilir.
• Talebiniz karşılanmazsa nedenini sorabilir, gerekirse kurumun hasta hakları birimine başvurabilirsiniz.

Refakatçinin uyması gereken kurallar

Yönetmeliğin 42/A maddesi, hastanın uyması gereken kuralları belirler; bu kurallar refakatçiler için de yol göstericidir:

• Kurumun kural ve uygulamalarına uymak
• Diğer hastaların ve personelin haklarına saygı göstermek
• Sağlık çalışanlarına sözlü ya da fiziksel şiddet içeren davranışlarda bulunmamak

Yönetmeliğin 39. maddesi de ziyaretlerin hastaların huzur ve sükûnunu bozacak davranışlara yol açmayacak biçimde yapılmasını öngörür. Uygulamada sık karşılaşılan kurallar şunlardır:

• Hasta odasında kalabalık oluşturmamak, ziyaret saatlerine uymak
• Hastaya hekimin bilgisi dışında yiyecek, içecek ya da ilaç vermemek
• Tıbbi cihazlara, serum ya da monitör ayarlarına dokunmamak
• Ortak odalarda diğer hastaların mahremiyetine saygı göstermek; onlarla ilgili bilgileri dışarıda paylaşmamak
• Gürültü yapmamak ve telefonla yüksek sesle konuşmamak
• El hijyenine dikkat etmek

Refakatçinin hastaya destek olabileceği alanlar

• İletişim: Hastanın sorularını not edip vizitlerde sormasına yardımcı olmak, söylenenleri birlikte hatırlamak
• Gözlem: Hastada fark ettiğiniz yeni belirtileri ya da değişiklikleri, örneğin ağrının artmasını, bilinç bulanıklığını veya nefes darlığını hemen sağlık çalışanlarına bildirmek
• Düşmeyi önleme: Hastanın yataktan kalkarken ve yürürken yardıma ihtiyacı olup olmadığını sormak, kalkmadan önce hemşireye haber vermek
• Günlük ihtiyaçlar: Yemek, kişisel temizlik ve tuvalet gibi konularda hastanın ihtiyacına göre destek olmak
• Duygusal destek: Hastanın kaygılarını dinlemek, onu yalnız hissettirmemek

Çocuk ve yaşlı hastalarda refakat

Çocuk hastalarda ebeveynin yanında olması, çocuğun hastane ortamına uyum sağlamasını ve kaygısının azalmasını kolaylaştırır. Yönetmeliğin 24. maddesi, küçük hastaların da anlayabilecekleri ölçüde bilgilendirilmesini ve kararlara katılımlarının sağlanmasını öngörür. Refakatçi ebeveyn, çocuğa yapılacak işlemleri yaşına uygun bir dille anlatarak ve sevdiği bir oyuncak ya da kitapla yanında olarak destek olabilir.

Yaşlı hastalarda ise hastane ortamı, gece uyanmaları ve yeni ilaçlar zaman zaman ani bilinç bulanıklığına yol açabilir. Refakatçinin, hastanın her zamanki hâlini bildiği için bu tür değişiklikleri erken fark edip sağlık ekibine bildirmesi önemlidir. Gözlük, işitme cihazı ve takma diş gibi eşyaların yanında olması da hastanın iletişimini ve uyumunu kolaylaştırır.

Taburculuğa hazırlıkta refakatçinin rolü

Yönetmeliğin 24. maddesine göre yatarak tedavisi tamamlanan hastaya; genel sağlık durumu, ilaçları, kontrol tarihleri, diyeti ve sonrasında yapması gerekenleri içeren taburcu sonrası tedavi planı sözlü olarak anlatılır ve yazılı bir nüshası verilir. Refakatçinin bu görüşmede bulunması, evde bakımın doğru sürdürülmesine yardımcı olur. İlaçların nasıl kullanılacağını, hangi belirtilerde hastaneye yeniden başvurulacağını ve kontrol randevusunun ne zaman olduğunu not almak önemlidir.

Refakatçinin kendine bakımı

Uzun süre hastanede refakatçi olarak kalmak hem bedensel hem de duygusal olarak yorucudur. Uykusuzluk, düzensiz beslenme ve sürekli endişe, refakatçinin kendi sağlığını da etkileyebilir. NHS, stresle başa çıkmak için duyguları biriyle paylaşmayı, nefes egzersizlerini, yapılacakları planlamayı ve her şeyi aynı anda yapmaya çalışmamayı önerir. Refakatçiler için şu adımlar yardımcı olabilir:

• Mümkünse refakati diğer aile üyeleriyle dönüşümlü üstlenmek
• Düzenli yemek yemek ve su içmeye dikkat etmek
• Kısa aralar vermek, açık havaya çıkmak
• Duygularınızı güvendiğiniz biriyle paylaşmak
• Kendi ilaçlarınızı ve kontrollerinizi aksatmamak

Uzun süre bakım veren kişilerde bitkinlik ve çökkünlük gelişebilir. Kendinizi uzun süredir yorgun, umutsuz ya da tükenmiş hissediyorsanız siz de destek alabilirsiniz.