Koroner kalsiyum skorlaması nedir?

Koroner kalsiyum skorlaması nedir?

Koroner arterler, kalp kasını oksijenden zengin kanla besleyen damarlardır. Zamanla bu damarların duvarında yağ, kolesterol, iltihap hücreleri ve kalsiyumdan oluşan plaklar birikebilir. Bu sürece ateroskleroz denir. Plaklar damarı daraltabilir ya da yırtılarak pıhtı oluşmasına ve kalp krizine yol açabilir.

NHLBI'ye göre koroner kalsiyum taraması, koroner arterlerin duvarlarındaki kalsiyum miktarını ölçen bir kalp tomografisidir. Cleveland Clinic de testin, damarları daraltabilen veya tıkayabilen plak birikimi olup olmadığına dair bilgi verdiğini belirtir. Kalsiyum, plakların içinde zamanla biriken ve tomografide parlak beyaz görünen bir bileşendir; bu nedenle ölçülmesi, damar sertliğinin varlığı ve yaygınlığı hakkında dolaylı bir fikir verir.

Bu test, kemiklerdeki ya da kandaki kalsiyumla ve beslenmeyle alınan kalsiyumla ilgili değildir. Ölçülen, yalnızca kalp damarlarının duvarındaki kireçlenmedir.

Kimler için düşünülebilir?

Koroner kalsiyum skorlaması bir tarama testidir ve herkese önerilmez. Cleveland Clinic, testin en çok 40 ile 70 yaş arasında, kalp hastalığı riski artmış fakat belirtisi olmayan kişilerde yararlı olabileceğini belirtir. Kurum, ailesel yüksek kolesterol (ailesel hiperkolesterolemi) gibi durumlarda 40 yaşından genç kişilerin de değerlendirilebileceğini ekler.

Cleveland Clinic'in sıraladığı risk etkenleri şunlardır:

• Ailede kalp hastalığı öyküsü
• Tütün kullanımı
• Yüksek kolesterol, diyabet veya yüksek tansiyon
• Beden kitle indeksinin 25'in üzerinde olması
• Hareketsiz yaşam

NHLBI, hekimlerin bu taramayı özellikle sınırda veya orta düzey ateroskleroz riski taşıyan hastalarda tedavi kararlarına yardımcı olmak için kullandığını belirtir. Örneğin kolesterol düşürücü bir ilaca başlanıp başlanmaması konusunda karar vermek güç olduğunda kalsiyum skoru ek bilgi sağlayabilir.

Kimler için uygun değildir?

Cleveland Clinic, testin şu kişiler için uygun olmadığını belirtir:

• Gebeler (radyasyonun bebeğe zarar verme riski nedeniyle)
• Hiçbir kalp hastalığı risk etkeni olmayanlar
• Zaten koroner arter hastalığı tanısı almış ya da çok yüksek risk grubunda olanlar
• Göğüs ağrısı gibi belirtileri olanlar veya daha önce koroner damar tedavisi (stent, baypas) görmüş olanlar
• Tedavinin işe yarayıp yaramadığını izlemek isteyenler

Belirtisi olan kişilerde amaç risk tahmini değil, belirtinin nedenini bulmaktır. Bu durumda hekim; EKG, efor testi, ekokardiyografi, kontrastlı koroner BT anjiyografi veya anjiyografi gibi farklı tetkikleri seçer.

Test nasıl yapılır?

Hazırlık

Cleveland Clinic, testten önceki dört saat boyunca yiyecek, içecek, kafein ve tütün ürünlerinden uzak durulmasını önerir. Takı ve metal eşyaların çıkarılması istenir. Kafein ve sigara kalp hızını artırabileceği için görüntü kalitesini etkileyebilir. Merkezinizin size verdiği talimatlar farklıysa onlara uyun.

İşlem sırasında

1. Göğsünüzün belirli bölgelerine, kalp ritmini izlemek için EKG elektrotları yapıştırılır.
2. Bir masaya sırtüstü uzanırsınız; masa simit biçimindeki tomografi cihazının içine doğru ilerler.
3. Görüntüler kalbin hareketsiz olduğu anlara denk getirilerek alınır. Cleveland Clinic, bu sırada 10 ila 20 saniye kadar nefesinizi tutmanızın istenebileceğini belirtir.

NHLBI, testin kontrast madde kullanmadığını ve yaklaşık 10 ila 15 dakikada tamamlandığını belirtir. Cleveland Clinic'e göre asıl çekim birkaç dakika sürer. İğne takılmaz, damar yolu açılmaz.

Sonuçlar ne anlatır?

NHLBI, skorun koroner arterlerde bulunan kalsiyum miktarını yansıttığını, 0 skorun normal kabul edildiğini ve genel olarak skor yükseldikçe koroner kalp hastalığı olasılığının arttığını belirtir. Cleveland Clinic, skorun sıfırdan 1.000'in üzerine kadar çıkabildiğini ve sonuçları şöyle gruplandırır:

• 0: Normal ya da "negatif" tarama. Damarlarda kireçlenme saptanmamıştır. Cleveland Clinic'e göre bu skor, sonraki iki ila beş yıl içinde kalp krizi riskinin çok düşük olduğu anlamına gelir.
• 1–100: Hafif düzeyde koroner arter hastalığı kanıtı
• 101–400: Orta düzeyde koroner arter hastalığı kanıtı
• 400'ün üzeri: Güçlü koroner arter hastalığı kanıtı

Cleveland Clinic, sıfırın üzerindeki her skorun koroner arter hastalığına dair bir kanıt olduğunu vurgular. Bazı raporlarda skor, aynı yaş ve cinsiyetteki kişilere göre bir yüzdelik dilim olarak da verilebilir. Sonuç, yaşınız, kolesterol değerleriniz, tansiyonunuz, şeker durumunuz ve aile öykünüzle birlikte değerlendirilir.

Skor yüksek çıkarsa ne olur?

NHLBI, skor yüksekse hekimin ek testler isteyebileceğini belirtir. Cleveland Clinic'e göre sonuç anormal çıktığında kardiyoloji değerlendirmesi, kolesterol düşürücü ilaç tedavisinin değerlendirilmesi, daha düzenli egzersiz, beslenme değişiklikleri, ek tetkikler ve daha sık kontrol önerilebilir. Yüksek skor tek başına damarın tıkalı olduğu ya da hemen bir girişim gerektiği anlamına gelmez; risk düzeyini gösterir.

Risk etkenlerini yönetmek

Kalsiyum skoru ne çıkarsa çıksın, kalp damarlarını korumanın temeli değiştirilebilir risk etkenlerinin kontrolüdür. Hekiminizin önerileri doğrultusunda şu konular gündeme gelir:

• Sigara ve diğer tütün ürünlerini bırakmak
• Tansiyonu, kan şekerini ve kolesterolü düzenli izletmek ve hedef değerlerde tutmak
• Haftanın çoğu günü düzenli fiziksel aktivite yapmak
• Sebze, meyve, tam tahıl ve baklagillerden zengin, doymuş yağ ve tuzu sınırlı bir beslenme düzeni benimsemek
• Fazla kiloyu azaltmak ve alkolü sınırlamak

Skorun yüksek çıkması bu adımları daha da önemli kılar; düşük çıkması ise bunların gereksiz olduğu anlamına gelmez.

Sınırlılıklar ve riskler

Yumuşak plakları göstermez: Cleveland Clinic, testin "yumuşak plak" olarak bilinen ve henüz kireçlenmemiş bazı ateroskleroz türlerini saptayamadığını belirtir. Bu nedenle sıfır skor, özellikle genç ve risk etkeni fazla olan kişilerde, damar sertliğinin hiç olmadığı anlamına gelmez; risk tahmininde tek başına kusursuz bir araç değildir.

Daralmanın derecesini göstermez: Kalsiyum miktarı, damarın ne kadar daraldığını doğrudan ölçmez.

Radyasyon: NHLBI ve Cleveland Clinic, testte alınan radyasyonun bir kişinin doğal olarak yaklaşık bir yılda aldığı miktara benzer olduğunu belirtir. NHLBI'ye göre özellikle 40 yaşından genç olup çok sayıda tomografi çektiren kişilerde çok küçük bir kanser riski vardır. Bu nedenle testin gereksiz yere tekrarlanmaması önemlidir. Cleveland Clinic, ilk sonuç normal çıkan kişilerde tekrarın genellikle üç ila beş yılda bir düşünülebileceğini belirtir; kararı hekiminiz verir.

Ek bulgular: Tomografi akciğerlerin bir bölümünü de görüntülediği için bazen küçük ve çoğunlukla önemsiz bulgular saptanabilir. Bu bulgular ek tetkik gerektirebilir ve kaygı yaratabilir; hekiminizle konuşmanız önemlidir.

Kontrast madde verilmediği için kontrasta bağlı yan etki riski yoktur.

Kalsiyum skoru ile koroner BT anjiyografi farkı

İki test de tomografiyle yapılır ama amaçları farklıdır:

• Kalsiyum skorlaması: İlaçsızdır, kısa sürer, düşük dozludur; belirtisi olmayan kişilerde risk tahmini için kullanılır.
• Koroner BT anjiyografi: Damardan kontrast madde verilerek yapılır; damarların içini ve daralmaları gösterir. Genellikle belirtisi olan kişilerde tanı amacıyla istenir.

Hangi testin uygun olduğuna, şikâyetlerinize ve risk profilinize göre kardiyoloğunuz karar verir.