Kısaca
Kış ayları; soğuk hava, grip ve diğer solunum yolu enfeksiyonlarının artması, kapalı ortamlarda daha fazla zaman geçirilmesi ve ısınma araçlarına bağlı riskler nedeniyle sağlık açısından özen gerektiren bir dönemdir. İngiltere Ulusal Sağlık Servisi (NHS), sık kullanılan odaların mümkünse en az 18°C'de tutulmasını, yaşlılar, küçük çocuklar, kronik hastalığı olanlar ve gebeler gibi risk gruplarının soğuktan özellikle korunmasını ve önerilen kış aşılarının yaptırılmasını önerir. T.C. Sağlık Bakanlığı da gripten korunmada aşıyı ve el hijyenini öne çıkarır. Soba ve şofben kullanan evlerde karbonmonoksit zehirlenmesine karşı önlem almak, dengeli beslenmek, hareketli kalmak ve yakınlarla iletişimi sürdürmek kışı daha sağlıklı geçirmeye yardımcı olur.
Kim soğuktan daha fazla etkilenir?
NHS'e göre soğuk hava özellikle şu gruplar için risk oluşturur:
- 65 yaş ve üzerindekiler,
- Beş yaşından küçük bebekler ve çocuklar,
- Düşük gelirli ve evini yeterince ısıtamayanlar,
- Kalp, akciğer hastalığı gibi kronik sağlık sorunları olanlar,
- Engelli bireyler,
- Gebeler,
- Ruh sağlığı sorunu yaşayanlar.
Soğuk, kan basıncını ve kalbin iş yükünü artırabilir, solunum yollarını olumsuz etkileyebilir ve bazı kronik hastalıkların kötüleşmesine yol açabilir. Bu nedenle risk gruplarındaki kişilerin ve yakınlarının kış hazırlığını erken yapması önemlidir.
Evi sıcak ve güvenli tutmak
NHS, evin kişinin kendini rahat hissettiği bir sıcaklıkta ısıtılmasını ve mümkünse oturma odası ve yatak odası gibi sık kullanılan odaların en az 18°C'de tutulmasını önerir. NHS ayrıca kış gecelerinde yatak odası pencerelerinin kapalı tutulmasını önerir.
Evi sıcak tutmak için pratik öneriler:
- Gün içinde en çok kullandığınız odayı ısıtmaya öncelik verin.
- Kapı ve pencerelerdeki hava kaçaklarını kapatın; gece perdeleri kapatmak ısı kaybını azaltabilir.
- Kalın bir battaniye yerine birkaç ince katman kullanmak daha etkili olabilir.
- Isıtıcıları perdelerden, mobilyalardan ve çocukların ulaşabileceği yerlerden uzak tutun.
Isınırken havalandırmayı da ihmal etmemek gerekir. Kısa süreli ama düzenli havalandırma, iç ortam havasının yenilenmesine ve rutubetin azalmasına yardımcı olur.
Soba, şofben ve karbonmonoksit
Türkiye'de kış aylarında soba ve şofben kaynaklı karbonmonoksit zehirlenmeleri önemli bir halk sağlığı sorunudur. Karbonmonoksit renksiz ve kokusuz bir gazdır; bu nedenle fark edilmeden zehirlenmeye yol açabilir. NHS'e göre karbonmonoksit zehirlenmesinin belirtileri arasında baş ağrısı, baş dönmesi, bulantı ve kusma, halsizlik, bilinç bulanıklığı ve nefes darlığı yer alır; belirtiler grip ya da gıda zehirlenmesine benzeyebilir.
Korunmak için:
- Sobaları ve bacaları her kış öncesinde yetkili kişilere kontrol ettirin.
- Sobayı yatmadan önce söndürün; gece boyunca yanan sobayla uyumayın.
- Sobanın havalandırmasını kısarak yakmayın.
- Şofbenli banyolarda havalandırmayı sağlayın; şofbeni uzun süre kapalı ortamda çalıştırmayın.
- Mangal, piknik tüpü ya da ızgarayı kapalı alanlarda ısınmak için kullanmayın.
- Mümkünse karbonmonoksit dedektörü kullanın.
- Evde birden fazla kişide aynı anda baş ağrısı, baş dönmesi ve bulantı başlarsa karbonmonoksiti düşünün.
Gripten ve diğer enfeksiyonlardan korunma
Kış aylarında grip ve diğer solunum yolu enfeksiyonları artar. T.C. Sağlık Bakanlığı'nın grip bilgilendirme sayfası, gripten korunmada aşının önemini vurgular ve aşının ekim-mart ayları arasında yapılabileceğini belirtir. Grip aşısı özellikle risk gruplarındaki kişiler için önemlidir; NHS de 65 yaş üstü kişiler, kronik hastalığı olan yetişkinler, gebeler ve bakım evinde yaşayanlar gibi grupları kış aşıları için öncelikli gruplar arasında sayar. Hangi aşılara ihtiyacınız olduğunu aile hekiminizle konuşabilirsiniz.
Aşının yanı sıra T.C. Sağlık Bakanlığı şu önlemleri önerir:
- Elleri düzenli olarak yıkamak,
- Kirli ellerle ağız, burun ve gözlere dokunmamak,
- Kalabalık ortamlardan ve hasta kişilerle yakın temastan kaçınmak,
- Sık dokunulan yüzeyleri (masa, kapı kolu gibi) düzenli temizlemek,
- Hasta kişilerin havlu ve çarşaflarını yıkanmadan başkalarının kullanmaması.
ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC), ellerin en az 20 saniye sabunla yıkanmasını önerir. Hastalandığınızda evde dinlenmek, öksürürken ve hapşırırken ağzınızı ve burnunuzu kâğıt mendil ya da dirsek içiyle kapatmak da mikropların yayılmasını azaltır.
Bu konuda
Bu konuyu bir hekimle konuşmak isterseniz
İlgili branşlardaki doktor profillerini şehir ve ilçeye göre inceleyebilir, çalışma yerlerini ve randevu seçeneklerini görebilirsiniz.
Dışarıda soğuktan korunmak
ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC), soğuk havalarda vücut ısısının tehlikeli biçimde düşmesi anlamına gelen hipotermiye karşı uyarır. Hipotermi belirtileri arasında titreme, yorgunluk, bilinç bulanıklığı, el beceriksizliği, hafıza kaybı, peltek konuşma ve uyku hâli yer alır; bebeklerde ise parlak kırmızı ve soğuk cilt ve çok düşük enerji görülebilir.
Soğuktan korunmak için:
- Kat kat giyinin; dış katman rüzgâr ve suyu geçirmemeli,
- Başınızı, ellerinizi ve kulaklarınızı koruyun; şapka, eldiven ve atkı kullanın,
- NHS'in önerdiği gibi ağzınızı atkıyla örterek soğuk havayı doğrudan solumaktan kaçının,
- Kaygan zeminlerde düşmeyi önlemek için tabanı kaymaz ayakkabılar giyin,
- Islanan giysileri en kısa sürede değiştirin,
- Alkolün vücudu ısıttığı yanılgısına kapılmayın; alkol ısı kaybını artırabilir.
Donmaya dikkat
CDC, soğuğa uzun süre maruz kalındığında özellikle burun, kulaklar, yanaklar, çene, el ve ayak parmaklarında donma gelişebileceğini belirtir. Ciltte kızarıklık ve ağrı, ardından beyaz ya da grimsi-sarı renk değişikliği, alışılmadık sertlik ya da mumsu görünüm ve uyuşma donma belirtileri olabilir. Bu durumda kişi sıcak bir ortama alınmalı, donan bölge ovulmamalı ve tıbbi yardım alınmalıdır.
Beslenme, hareket ve uyku
Kış aylarında genel sağlığı korumak için temel alışkanlıklar da önemlidir:
- Dengeli beslenme: Mevsim sebzeleri (lahana, pırasa, ıspanak, karnabahar), turunçgiller, kurubaklagil çorbaları, yoğurt ve balık kış sofralarının değerli parçalarıdır. Sıcak çorbalar ve sıcak içecekler vücudu ısıtmaya da yardımcı olur.
- Sıvı alımı: Soğukta susuzluk hissi azalabilir; gün boyunca su içmeyi ihmal etmeyin.
- Hareket: Havanın soğuk olması hareketi azaltmamalıdır. Kapalı alanlarda yürüyüş, ev egzersizleri ya da uygun giyinerek dışarıda kısa yürüyüşler yapılabilir.
- Güneş ışığı: Kış aylarında güneşli günlerde dışarı çıkmak hem ruh hâline hem de D vitamini düzeyine katkı sağlayabilir.
- Uyku: Düzenli ve yeterli uyku, kış aylarında da sağlığın temel destekçilerindendir.
Kışa hazırlık kontrol listesi
Kış gelmeden önce birkaç basit hazırlık, soğuk aylarda karşılaşılabilecek sorunları azaltabilir:
- Soba, kombi ve bacaların bakımını yaptırın; karbonmonoksit dedektörünüzün pilini kontrol edin.
- Kronik bir hastalığınız varsa düzenli ilaçlarınızın yeterli olduğundan emin olun ve kontrol randevularınızı aksatmayın.
- Aile hekiminizle kış aşılarınızı konuşun.
- Evde ateş ölçer, temel ilk yardım malzemeleri ve kolayca hazırlanabilecek besinler bulundurun.
- Kaygan zeminler için tabanı kaymaz ayakkabılar, eldiven, atkı ve bere edinin.
- Merdiven ve giriş alanlarının iyi aydınlatıldığından emin olun; buzlanmaya karşı gerekirse tuz ya da kum bulundurun.
- Elektrik ya da doğalgaz kesintilerine karşı el feneri ve battaniye gibi temel malzemeleri hazır tutun.
- Yalnız yaşayan yakınlarınızla düzenli iletişim planı yapın.
Yakınlarınızı unutmayın
NHS, kış aylarında arkadaşlar, komşular ve aile bireyleriyle iletişimde kalmayı ve pratik yardıma ihtiyaçları olup olmadığını sormayı önerir. Özellikle yalnız yaşayan yaşlı akrabaların ve komşuların:
- Yeterli yiyecek ve ilaç stokunun olup olmadığını,
- Evlerinin yeterince sıcak olup olmadığını,
- Uygun kışlık giysilerinin bulunup bulunmadığını,
- Soba ya da ısıtıcılarının güvenli kullanılıp kullanılmadığını
kontrol etmek, kışın sağlık sorunlarını önlemeye önemli katkı sağlar. Bayram ve tatil dönemleri öncesinde ilaçların yeterli olduğundan emin olmak da NHS'in hatırlattığı önlemler arasındadır.
Ne zaman doktora başvurmalı?
Aşağıdaki durumlarda aile hekiminize başvurmanız önerilir:
- Yüksek ateş, öksürük ve halsizlik birkaç günde düzelmiyor ya da kötüleşiyorsa,
- Kronik bir hastalığınız varsa ve soğuk algınlığı ya da grip belirtileri başladıysa,
- Yaşlı ya da küçük bir çocukta beslenmede azalma, uyku hâli ya da genel durumda bozulma fark ettiyseniz,
- Kış aşıları hakkında bilgi almak istiyorsanız,
- Soğukta el ve ayak parmaklarında uyuşma, renk değişikliği ya da ağrı geçmiyorsa.
Nefes darlığı, göğüs ağrısı, dudaklarda morarma, bilinç bulanıklığı, şiddetli uyku hâli, hipotermi belirtileri ya da evde birden fazla kişide aynı anda baş ağrısı, bulantı ve baş dönmesi gibi karbonmonoksit zehirlenmesini düşündüren belirtiler varsa hemen ortamı havalandırıp dışarı çıkın ve beklemeden 112'yi arayın.
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
Kışın ev sıcaklığı kaç derece olmalı?
NHS, kişinin rahat hissettiği bir sıcaklığı ve mümkünse oturma odası ile yatak odası gibi sık kullanılan odaların en az 18°C'de tutulmasını önerir.
Grip aşısı ne zaman yaptırılmalı?
T.C. Sağlık Bakanlığı'na göre grip aşısı ekim-mart ayları arasında yapılabilir. Risk grubundaysanız aşı konusunda aile hekiminize danışabilirsiniz.
Soğukta dışarı çıkmak hasta eder mi?
Soğuk hava tek başına grip ya da soğuk algınlığına neden olmaz; bu hastalıklar mikroplarla bulaşır. Ancak uygun giyinmeden soğukta uzun süre kalmak hipotermi gibi başka risklere yol açabilir.
Kışın neden daha sık hastalanırız?
Kış aylarında kapalı ortamlarda daha fazla zaman geçirilmesi, mikropların kişiden kişiye bulaşmasını kolaylaştırabilir. El hijyeni, ortamın havalandırılması ve aşılar korunmaya yardımcı olur.
Sobayla uyumak tehlikeli mi?
Evet. Gece boyunca yanan soba, karbonmonoksit birikmesine yol açabilir. Sobayı yatmadan önce söndürmek, bacayı düzenli kontrol ettirmek ve mümkünse karbonmonoksit dedektörü kullanmak önemlidir.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlgili konu sayfaları
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun. Acil durum bilgisi
