Kalça kireçlenmesi belirtileri ve tedavisi

Kalça kireçlenmesi nedir?

Kalça eklemi, uyluk kemiğinin top biçimindeki başının leğen kemiğindeki çukura oturduğu bir "top-yuva" eklemidir. Bu yapı, bacağın her yöne hareket etmesini sağlarken vücut ağırlığını da taşır. Eklem yüzeyleri, kemiklerin birbirine sürtünmeden kaymasını sağlayan kıkırdakla kaplıdır.

NIAMS'a (ABD Ulusal Artrit, Kas-İskelet ve Deri Hastalıkları Enstitüsü) göre osteoartrit, eklem dokularının zamanla bozulduğu dejeneratif bir hastalıktır ve en sık görülen artrit türüdür. NHS, bu hastalıkta kemik uçlarını koruyan kıkırdağın bozulduğunu ve bunun ağrı ve şişliğe yol açtığını belirtir. Kıkırdak inceldikçe eklem aralığı daralır, kemik kenarlarında çıkıntılar oluşur ve eklemin hareket açıklığı azalır.

NHS'ye göre osteoartrit en sık dizleri, kalçaları ve elin küçük eklemlerini etkiler. Kalça, vücut ağırlığını taşıyan eklemlerden biri olduğu için kireçlenmenin sık görüldüğü bölgeler arasındadır.

Belirtileri nelerdir?

Ağrının yeri

Kalça kireçlenmesinde ağrı her zaman kalçanın yan tarafında hissedilmez. NIAMS'a göre kalça osteoartritinde ağrı kasığa yayılabilir. Ağrı sıklıkla kasıkta, uyluğun ön ve iç yüzünde, bazen kalçanın arkasında hissedilir ve dize kadar uzanabilir. Bazı kişiler ilk olarak yalnızca diz ağrısından yakınabilir.

Diğer belirtiler

NHS ve NIAMS'ın tarif ettiği belirtiler şunlardır:

• Yürümekle, uzun süre ayakta durmakla ve merdiven çıkmakla artan, dinlenmeyle azalan ağrı
• Sabah kalkınca ya da uzun süre oturduktan sonra tutukluk; NIAMS'a göre genellikle 30 dakikadan kısa sürer
• Çorap giymek, ayakkabı bağlamak, ayak tırnaklarını kesmek ya da arabaya binmek gibi işlerde zorlanma
• Hareket açıklığında azalma; özellikle bacağı içe çevirmekte güçlük
• Topallama
• Hareket sırasında eklemde gıcırtı hissi
• İleri dönemde geceleri de devam eden ağrı ve uyku bozukluğu

NHS'ye göre kalça ağrısında osteoartrit; 45 yaş üzerinde olmak, yürüyünce artan ağrı ve hareketten sonra ortaya çıkan tutuklukla birlikte düşünülür.

Kalça ağrısının diğer nedenleri

Her kalça ağrısı kireçlenme değildir. NHS'nin yetişkinlerde kalça ağrısı için sıraladığı nedenler ve ipuçları şunlardır:

• Romatoid artrit: Hareketsiz kaldıktan sonra, örneğin sabah uyanırken belirgin olan ağrı ve tutukluk
• Bursit: Kalçanın yan tarafındaki sıvı keselerinin iltihabıdır; uyluğa yayılabilen ve o tarafa yatınca ya da hareket edince artan ağrı yapar.
• Yaralanmalar: Yoğun ya da tekrarlayan egzersiz sonrası burkulma, kas zorlanması ya da tendon iltihabı
• Kalça kırığı: Düşme ya da yaralanma sonrası şiddetli ağrı ve yürüyememe
• Eklem enfeksiyonu: Sıcak, şiş kalça ve yüksek ateş

Bunların yanı sıra bel kaynaklı sinir sıkışmaları da kalçaya yayılan ağrıya yol açabilir. Kalça kemiğinin kanlanmasının bozulmasıyla ortaya çıkan avasküler nekroz gibi durumlar da benzer belirtiler verebilir. Bu nedenle tanının hekim tarafından konması önemlidir.

Risk faktörleri

NHS ve NIAMS'ın aktardığı risk etkenleri şunlardır:

• Yaş: Risk yaşla birlikte artar; NHS'ye göre osteoartrit çoğunlukla 45 yaş üzerinde görülür.
• Cinsiyet: Kadınlarda daha sık görülür.
• Fazla kilo: Ağırlık taşıyan eklemlere binen yükü artırır.
• Eklem yaralanmaları ve ameliyatları
• Eklem yapısındaki farklılıklar: NIAMS, anormal biçimlenmiş eklemleri risk etkenleri arasında sayar. Çocuklukta görülen gelişimsel kalça displazisi gibi sorunlar ileride kireçlenme riskini artırabilir.
• Başka eklem hastalıkları: Romatoid artrit gibi hastalıklar
• Aile öyküsü
• Aşırı kullanım: Eklemi tekrar tekrar zorlayan etkinlikler

Tanı nasıl konur?

Tanı genellikle belirtilerin dinlenmesi ve muayeneyle konur. Hekim kalçanın hareket açıklığını, ağrının hangi hareketlerle ortaya çıktığını ve yürüyüşü değerlendirir. NHS'ye göre röntgen ya da kan testleri başka nedenleri dışlamak için istenebilir. Kalça röntgeninde eklem aralığının daralması ve kemik çıkıntıları görülebilir. Röntgen bulgularının şiddeti ile ağrının şiddeti her zaman örtüşmez; tedavi kararı yakınmalar ve günlük yaşamın ne kadar etkilendiği göz önüne alınarak verilir.

Muayeneye hazırlık

Muayeneye gitmeden önce ağrının ne zamandan beri sürdüğünü, günün hangi saatlerinde arttığını, ne kadar yürüyebildiğinizi, hangi işlerde zorlandığınızı ve kullandığınız ilaçları not etmek değerlendirmeyi kolaylaştırır. Çocuklukta kalça sorunu, geçirilmiş kalça yaralanması ya da ameliyatı varsa bunları da belirtin. Daha önce çekilmiş röntgenleriniz varsa yanınızda götürmeniz, değişimin karşılaştırılmasına yardımcı olur. Hekimle birlikte gerçekçi hedefler belirlemek, örneğin belirli bir mesafeyi rahat yürüyebilmek, tedavinin planlanmasını kolaylaştırır.

Tedavi seçenekleri

Egzersiz ve fizik tedavi

NHS'ye göre düzenli egzersiz osteoartrit tedavisinin temelidir. Kalça ve uyluk kaslarını güçlendiren ve eklemin hareket açıklığını koruyan egzersizler ağrıyı azaltmaya ve işlevi korumaya yardımcı olur. Yüzme, su içi egzersizler, sabit bisiklet ve tempolu yürüyüş eklemi fazla zorlamayan seçeneklerdir. NHS, fizyoterapistin planladığı yapılandırılmış egzersiz programlarının yararına dikkat çeker.

Kilo kontrolü

Fazla kilolu kişilerde kilo vermek kalça eklemine binen yükü azaltır. NHS, kilo vermeyi osteoartrit tedavisinin önemli bir parçası olarak sayar.

Destekleyici araçlar

NHS, uygun ayakkabı ve eklem üzerindeki yükü azaltan araçların kullanılmasını önerir. Baston, ağrılı kalçanın karşı tarafındaki elde kullanıldığında yükü azaltmaya yardımcı olur. Yükseltilmiş klozet oturağı, uzun saplı ayakkabı çekeceği ve çorap giyme yardımcıları gibi araçlar da günlük işleri kolaylaştırabilir.

İlaçlar ve enjeksiyonlar

NHS'ye göre ağrıyı hafifletmek için ağrı kesiciler kullanılabilir. Hangi ilacın ve ne kadar süreyle kullanılacağına, kişinin yaşı, mide, böbrek ve kalp sağlığı göz önüne alınarak hekim karar verir. Bazı durumlarda eklem içine kortizon enjeksiyonu değerlendirilebilir.

Kalça protezi ameliyatı

NHS'ye göre diğer tedavilere rağmen belirtiler ağırsa ve yaşam kalitesini belirgin biçimde etkiliyorsa eklemi onarmaya ya da değiştirmeye yönelik ameliyatlar gündeme gelir. İleri kalça kireçlenmesinde en sık uygulanan ameliyat, hasarlı eklem yüzeylerinin yapay parçalarla değiştirildiği kalça protezi ameliyatıdır. Ameliyat sonrası iyileşme döneminde fizik tedavi ve düzenli egzersiz büyük önem taşır. Ameliyata hazırlık döneminde kasları güçlendirmek, evde düşme riskini azaltacak düzenlemeleri önceden yapmak ve ameliyat sonrası ilk haftalarda destek olacak bir yakını planlamak iyileşme sürecini kolaylaştırabilir. Ameliyatın zamanlaması, olası yararlar ve riskler ortopedi uzmanıyla ayrıntılı olarak konuşulmalıdır.

Kalça kireçlenmesiyle günlük yaşam

• Hareketli kalmak: Ağrı nedeniyle tamamen hareketsiz kalmak kasları zayıflatır ve tutukluğu artırır.
• Etkinlikleri yaymak: Uzun yürüyüşleri ya da ev işlerini gün içine bölmek, aralarda dinlenmek
• Yüksek oturma yerleri: Çok alçak koltuk ve sandalyeler kalkmayı zorlaştırır; daha yüksek ve kolçaklı oturma yerleri tercih edilebilir.
• Düşmeleri önlemek: Evde kaygan halıları kaldırmak, banyoya tutunma barı koymak, iyi aydınlatma sağlamak
• Sıcak uygulama: Tutuklukta ılık duş ya da sıcak uygulama rahatlatabilir.
• Uyku düzeni: Gece ağrısı varsa, iki dizin arasına yastık koyarak yan yatmak rahatlatabilir.