Hastanın sorumlulukları nelerdir?

Haklar ve sorumluluklar birlikte düşünülür

Hasta Hakları Yönetmeliği uzun yıllar boyunca ağırlıklı olarak hastaların haklarını tanımladı. 2014'teki değişiklikle eklenen 42/A maddesi, hastaların uyması gereken kuralları da açıkça sıraladı. Bu kurallar hakları sınırlamak için değil, sağlık hizmetinin herkes için düzgün işlemesi için vardır.

Maddenin giriş cümlesi bir yaklaşımı özetler: Hasta, katılımcı bir yaklaşımla teşhis ve tedavi ekibinin bir parçası olduğu bilinciyle hareket eder. Yani hasta, kendisine bir şey yapılan pasif bir kişi değil, sürecin aktif bir ortağıdır.

1. Kurumun kural ve uygulamalarına uymak

Madde 42/A'nın (a) bendine göre hasta, başvurduğu sağlık kuruluşunun kural ve uygulamalarına uygun davranır. Ziyaret saatleri, sigara içme yasağı, sessizlik kuralları, kimlik doğrulama ve kayıt işlemleri bunlara örnektir. Bu kurallar çoğu zaman hasta güvenliğini, mahremiyeti ve enfeksiyon kontrolünü korumak içindir.

Bir kuralın gerekçesini anlamadığınızda sormak hakkınızdır. Yönetmeliğin 39. maddesi, hastalara hangi işlemin neden ve nasıl yapıldığı hakkında yeterli bilgi verilmesini öngörür.

2. Doğru ve eksiksiz bilgi vermek

(b) bendine göre hasta; yakınmalarını, daha önce geçirdiği hastalıkları, gördüğü tedavileri ve tıbbi müdahaleleri, varsa kullandığı ilaçları ve sağlığıyla ilgili bilgileri mümkün olduğunca eksiksiz ve doğru olarak verir.

Bu sorumluluk tanı ve tedavinin güvenliği için kritik önemdedir. Pratik öneriler:

• Kullandığınız tüm ilaçların, bitkisel ürünlerin ve takviyelerin listesini yanınızda taşıyın.
• Alerjilerinizi, özellikle ilaç alerjilerini mutlaka belirtin.
• Geçirdiğiniz ameliyatları ve önemli hastalıkları not edin.
• Utanç verici gelse bile belirtilerinizi olduğu gibi anlatın. Sağlık çalışanları bu bilgileri gizlilik içinde değerlendirmekle yükümlüdür; Yönetmeliğin 23. maddesine göre sağlık hizmeti nedeniyle edinilen bilgiler kanunun izin verdiği durumlar dışında açıklanamaz.

3. Kontrollere gelmek ve geri bildirim vermek

(c) bendine göre hasta, hekim tarafından belirlenen sürelerde kontrole gelmeli ve tedavisinin gidişatı hakkında geri bildirimde bulunmalıdır.

Kontroller, tedavinin işe yarayıp yaramadığını ve yan etki olup olmadığını anlamanın yoludur. İlacınızın size iyi gelmediğini, beklenmedik bir belirti ortaya çıktığını ya da tedaviyi sürdürmekte zorlandığınızı hekiminize söylemek, tedavinin güvenle düzenlenmesini sağlar. Tedaviyi kendi başınıza bırakmak yerine bu kararı hekiminizle birlikte vermeniz önerilir.

Geri bildirimi kolaylaştırmak için:

• Kontrol tarihlerini takviminize yazın ve hatırlatıcı kurun.
• İki kontrol arasında yaşadığınız belirtileri, ölçtüğünüz değerleri ya da yan etkileri kısaca not edin.
• Tetkik sonuçlarınızın ne zaman hazır olacağını ve sonuçları kimin değerlendireceğini sorun.
• Taburcu olurken size verilen tedavi planını ve epikrizi saklayın; Yönetmeliğin 24. maddesine göre yatarak tedavisi tamamlanan hastaya ilaçları, kontrol tarihleri ve sonrasında yapması gerekenler sözlü olarak anlatılır ve epikrizin bir nüshası verilir.

4. Randevuya uymak ve değişiklikleri bildirmek

(ç) bendine göre hasta, randevu tarih ve saatine uyar ve değişiklikleri ilgili yere bildirir.

MHRS'nin açıklamasına göre randevudan bir gün önce tercihe göre kısa mesaj ve sesli arama ile hatırlatma ve iptal hizmeti sunulur; gidilemeyecek randevuların iptal edilmesi, muayene saatlerinin başka hastalara açılmasını sağlar. Gidemeyeceğiniz bir randevuyu iptal etmek, başka birinin daha erken muayene olmasına imkân tanır.

• Randevu saatinden önce kurumda olun; kayıt işlemleri için zaman bırakın.
• Gecikecekseniz mümkünse kurumu arayın.
• Gidemeyecekseniz randevunuzu MHRS'nin web sitesi, mobil uygulaması ya da ALO 182 üzerinden iptal edin.

5. Diğer hastaların ve personelin haklarına saygı

(d) bendine göre hasta, ilgili mevzuata göre öncelik tanınan hastalar ile diğer hastaların ve personelin haklarına saygı gösterir.

• Acil serviste ya da poliklinikte sizden sonra gelen birinin önce alınması, onun tıbbi durumunun daha acil olmasından ya da öncelikli hasta olmasından kaynaklanabilir.
• Ortak odalarda oda arkadaşınızın dinlenmesine ve mahremiyetine özen gösterin.
• Başka hastaların görüntülerini ya da bilgilerini kaydetmeyin, paylaşmayın.
• Bekleme salonlarında sesli telefon görüşmelerinden ve yüksek sesle müzik ya da video izlemekten kaçının.

6. Saldırgan davranışlardan kaçınmak

(e) bendine göre hasta, personele sözlü ve fiziki saldırıya yönelik davranışlarda bulunmaz. Uzun bekleme, kaygı ya da hayal kırıklığı gergin anlara yol açabilir; ancak öfkeyi sağlık çalışanlarına yöneltmek hem onların güvenliğini tehlikeye atar hem de diğer hastalara verilen hizmeti aksatır.

Yönetmeliğin 37. maddesi ise herkesin sağlık kurumlarında güvenlik içinde olmayı bekleme hakkını düzenler. Güvenli bir ortam hastalar, yakınlar ve çalışanlar için ortak bir ihtiyaçtır.

Gerildiğinizi hissettiğinizde birkaç derin nefes almak, kısa bir süre ortamdan uzaklaşmak ya da beklemenin nedenini sakin bir dille sormak çoğu zaman durumu yumuşatır.

7. Sorun yaşadığınızda doğru yere başvurmak

(f) bendine göre hasta, haklarının ihlal edildiğini düşündüğünde ya da sorun yaşadığında hasta hakları birimine başvurur. Tartışmak ya da tepki göstermek yerine resmi başvuru yolunu kullanmak, sorunun kayıt altına alınmasını ve çözülmesini sağlar.

Hasta hakları birimine yapılan başvurular, Yönetmeliğin 42/C maddesine göre gizlidir. Kurumda çözülemeyen yazılı veya elektronik başvurular il sağlık müdürlüğündeki hasta hakları kurulunca değerlendirilir ve kurul otuz gün içinde karar verir.