Doktorunuzu değiştirmek isterseniz: haklarınız

Yönetmelik ne diyor?

Hasta Hakları Yönetmeliği, kamu ve özel bütün sağlık kurum ve kuruluşlarında geçerlidir. Hekim seçimiyle ilgili temel hükümler şunlardır:

Personeli tanıma (Madde 9/1): Hastaya talep etmesi hâlinde, kendisine sağlık hizmeti verecek ya da vermekte olan hekimlerin ve diğer personelin kimlikleri, görevleri ve unvanları hakkında bilgi verilir. Yani size kimin baktığını ve hangi unvanla görev yaptığını sorma hakkınız vardır.

Seçme, değiştirme ve konsültasyon (Madde 9/2): Mevzuatla belirlenmiş usullere uyulması şartıyla hasta; kendisine hizmet verecek personeli serbestçe seçebilir, tedavisiyle ilgilenen hekimi değiştirebilir ve başka hekimlerin konsültasyonunu, yani görüşünü isteyebilir.

Ücret farkı (Madde 9/3): Bu haklar kullanıldığında, mevzuatla belirlenen ücret farkı varsa bunu hakkı kullanan hasta karşılar.

Sağlık kuruluşunu değiştirme (Madde 8): Hasta, tabi olduğu mevzuatın öngördüğü usul ve şartlara uymak kaydıyla sağlık kuruluşunu seçebilir ve değiştirebilir. Ancak kuruluş değişikliğinin hayati tehlikeye yol açıp açmayacağı ve hastalığı ağırlaştırıp ağırlaştırmayacağı konusunda hekim tarafından aydınlatılması esastır. Acil durumlar dışında sosyal güvenlik kuruluşuna bağlı olup mevzuatın öngördüğü sevk zincirine uymayanlar aradaki ücret farkını kendileri karşılar.

Hekim değiştirmek, ikinci görüş ve konsültasyon arasındaki fark

Bu üç kavram sık karıştırılır:

• Hekim değiştirmek: Tedavinizi bundan sonra başka bir hekimin üstlenmesini istemektir.
• İkinci görüş: Yönetmeliğin 18. maddesine göre hasta, aynı yakınmasıyla ilgili başka bir hekimden de sağlık durumu hakkında ikinci bir görüş almayı talep edebilir. Tedaviyi değiştirmek zorunda olmadan başka bir değerlendirme almanızı sağlar.
• Konsültasyon: Tedavinizi sürdüren hekimin, başka bir uzmanlık alanından ya da aynı alandan bir meslektaşının görüşünü almasıdır. Madde 9 hastanın konsültasyon isteme hakkını da tanır.

Hangisine ihtiyacınız olduğunu belirlemek, talebinizi doğru biçimde iletmenizi kolaylaştırır. Bazen bir hekimle yaşanan iletişim sorunu, aslında yeterince bilgi alamamaktan kaynaklanır. Yönetmeliğin 39. maddesine göre sağlık hizmetinin her aşamasında hastaya hangi işlemin neden ve nasıl yapıldığı hakkında gerekli ve yeterli bilgi verilmesi gerekir. Bu bilgiyi istemek de hakkınızdır. Örneğin tanıdan emin değilseniz ikinci görüş, iletişim sorunları yaşıyorsanız hekim değişikliği daha uygun olabilir.

Hekim değiştirmek için pratik adımlar

1. Önce durumu düşünün. Sorun iletişimle mi, bilgilendirmeyle mi, tedavi planıyla mı ilgili? Bazen yaşanan sorun açık bir konuşmayla çözülebilir. Kaygılarınızı hekiminize doğrudan söylemek ilk adım olabilir.

2. Poliklinik hizmetlerinde yeni randevu alın. Bakanlığa bağlı hastanelerde Merkezi Hekim Randevu Sistemi (MHRS) üzerinden hastane, bölüm ve hekim seçerek randevu alabilirsiniz. Böylece aynı bölümde farklı bir hekimden muayene olmanız mümkündür. MHRS'ye web sitesi, mobil uygulama ve ALO 182 üzerinden ulaşılabilir.

3. Yatarak tedavide birime başvurun. Hastanede yatarken hekim değişikliği istiyorsanız bunu servis sorumlusuna, ilgili birim yöneticisine ya da kurumun hasta hakları birimine iletebilirsiniz. Yatan hastalarda değişiklik, servis düzeni ve hekimlerin uygunluğuna göre planlanır.

4. Talebinizi yazılı hâle getirin. Sözlü talebiniz karşılanmazsa kısa bir dilekçeyle hasta hakları birimine başvurun. Dilekçede kimliğinizi, hangi birimde tedavi gördüğünüzü, talebinizi ve kısa gerekçenizi belirtin.

5. Ücret farkını önceden sorun. Özellikle özel sağlık kuruluşlarında ya da belirli hizmetlerde hekim seçimi ek ücrete tabi olabilir. Yönetmeliğin 18. maddesine göre hastanın talebi hâlinde yapılacak işlemin bedeline ilişkin bilgiler kurumun ilgili birimlerince verilir.

Tedavinin aksamaması için

Hekim değiştirirken tedavinin sürekliliğini korumak önemlidir:

• Kayıtlarınızı isteyin. Yönetmeliğin 16. maddesine göre sağlık durumunuzla ilgili dosya ve kayıtları inceleyebilir ve bir örneğini alabilirsiniz. Yeni hekiminize tahlil sonuçlarını, görüntüleme raporlarını ve epikrizleri götürmek gereksiz tekrarları önler.
• İlaçlarınızı kendi başınıza kesmeyin. Yeni hekiminiz değerlendirene kadar kullandığınız ilaçlarla ilgili kararı hekiminizle birlikte verin.
• Kontrol tarihlerini kaçırmayın. Hekim değişikliği sırasında planlanmış kontrol ve tetkikler aksayabilir. Yeni hekiminizle bu tarihleri konuşun.
• Acil durumu ayırt edin. Belirtileriniz hızla kötüleşiyorsa hekim değişikliğini beklemeyin; acil servise başvurun ya da 112'yi arayın.

Değişiklik ne zaman sınırlanabilir?

Hekim seçme ve değiştirme hakkı mevzuattaki usullere bağlıdır. Bu nedenle her talep her zaman ve her koşulda aynı biçimde karşılanamayabilir:

• İstediğiniz hekimin o gün ya da o serviste görevli olmaması
• Belirli bir uzmanlık alanında kurumda tek hekimin bulunması
• Acil serviste nöbetçi hekim düzenine göre hizmet verilmesi
• Kurum değişikliğinin tıbbi açıdan sakıncalı görülmesi

Bu durumlarda size hangi seçeneklerin bulunduğunu, örneğin başka bir kurumda aynı uzmanlık alanından bir hekime nasıl ulaşabileceğinizi sormanız yararlı olur.

Saygılı bir süreç

Hekim değiştirmek istemek bir suçlama değildir; hasta ile hekim arasındaki uyum tedavinin önemli bir parçasıdır. Talebinizi sakin ve açık bir dille iletmek süreci kolaylaştırır. Yönetmeliğin 42/A maddesi de hastanın kurumun kural ve uygulamalarına uygun davranmasını, diğer hastaların ve personelin haklarına saygı göstermesini öngörür.

Talebiniz haksız biçimde reddedildiğini ya da hakkınızın engellendiğini düşünürseniz, Madde 42/A'ya göre hasta hakları birimine başvurabilirsiniz. Kurumda çözülemeyen başvurular il sağlık müdürlüğündeki hasta hakları kurulunda değerlendirilir; kurul, başvurunun kendisine ulaştığı tarihten itibaren otuz gün içinde karar verir (Madde 42/C).