Hastanede dini vecibeler ve manevi destek hakkı

Yönetmelik ne diyor?

Hasta Hakları Yönetmeliği'nin "Dini Vecibeleri Yerine Getirebilme ve Dini Hizmetlerden Faydalanma" başlıklı 38. maddesi üç temel hüküm içerir:

1. İbadet olanağı: Sağlık kurum ve kuruluşlarının imkânları ölçüsünde, hastaların dini vecibelerini serbestçe yerine getirebilmeleri için gereken tedbirler alınır.
2. Talep üzerine din görevlisi: Kurum hizmetlerinde aksamaya yol açmamak, başkalarını rahatsız etmemek ve personelin yürüttüğü tıbbi tedaviye hiçbir şekilde müdahale etmemek şartıyla, hastalara dini telkinde bulunmak ve onları manevi yönden desteklemek üzere, talepleri hâlinde dini inançlarına uygun din görevlisi davet edilir. Bunun için kurumlarda uygun zaman ve mekân belirlenir.
3. Kimsesiz ve ifadeye muktedir olmayan hastalar: İfade gücü olmayan, dini inancı bilinen ve kimsesiz olan, yaşamının son evresindeki hastalar için talep şartı aranmaksızın dini inancına uygun din görevlisi çağrılır.

Madde ayrıca bu hakların nasıl ve ne zaman kullanılacağının, kurumun çalışma usul ve esaslarını gösteren mevzuatta ayrıca düzenleneceğini belirtir. Bu nedenle uygulamanın ayrıntıları kurumdan kuruma farklılık gösterebilir.

Temel ilke: inanç farkı gözetilmez

Yönetmeliğin ilkelerinden biri, sağlık hizmeti verilirken hastaların ırk, dil, din ve mezhep, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, ekonomik ve sosyal durumları gibi farklılıklarının dikkate alınamayacağıdır. Yani hangi inanca sahip olursanız olun ya da hiçbir inanca bağlı olmasanız da aynı özenle hizmet almalısınız.

Madde 39 da hastanın kişilik değerlerine uygun bir ortamda sağlık hizmetinden yararlanma hakkını ve personelin hastalara nazik ve şefkatli davranma yükümlülüğünü düzenler. Bu, kişinin dini ya da manevi değerlerine saygı gösterilmesini de kapsar.

Hastanede ibadet: pratik öneriler

• İbadet alanını sorun. Pek çok hastanede ibadet için ayrılmış bir alan bulunur. Yerini hasta yönlendirme biriminden ya da servis sorumlusundan öğrenebilirsiniz.
• Yatakta ibadet ihtiyacınızı belirtin. Hareket kısıtlılığınız varsa abdest ya da benzeri hazırlıklar için yardıma ihtiyaç duyabilirsiniz. Bunu hemşirenizle konuşun.
• Oda arkadaşlarınızı gözetin. Yönetmelik başkalarını rahatsız etmemeyi şart koşar. Ortak odalarda sesli ibadet ya da dua için uygun zaman ve yer konusunda ekiple ve oda arkadaşlarınızla uzlaşmak iyi olur.
• Tedavi saatleriyle uyumu konuşun. İbadet zamanları ile ilaç, tetkik ya da tedavi saatleri çakışıyorsa ekiple birlikte bir düzen oluşturmaya çalışın. Tıbbi işlemlerin zamanlaması tedavi açısından önemli olabilir.

Oruç, beslenme ve ilaçlar

Hastalık döneminde oruç tutmak ya da dini nedenlerle belirli besinlerden kaçınmak istiyorsanız, bunu kendi başınıza karar vermeden önce hekiminizle konuşun. Bazı ilaçların belirli saatlerde alınması, bazı hastalıklarda düzenli beslenme ve sıvı alımı tedavinin parçası olabilir.

• Beslenme tercihlerinizi yatış sırasında bildirin; kurum imkânları ölçüsünde düzenleme yapılabilir.
• İlaç saatlerinin değiştirilip değiştirilemeyeceğini hekiminize sorun.
• Tedaviyi aksatacak bir karar vermek istiyorsanız, olası sonuçları önceden öğrenin. Hasta Hakları Yönetmeliği'ne göre tedaviyi reddetme ya da durdurma hakkınız vardır; ancak bu durumda size sonuçlar anlatılır ve yazılı bir belge alınır.

Din görevlisi talep etmek

Dini telkin ya da manevi destek almak istiyorsanız:

1. Talebinizi servis hemşiresine, sorumlu hekime ya da hasta hakları birimine iletin.
2. Hangi inanca uygun bir görevli istediğinizi belirtin.
3. Görüşme için uygun bir zaman ve yer belirlenmesini isteyin; oda arkadaşınızı rahatsız etmemek için ayrı bir alan tercih edilebilir.

Yönetmelik, bu görüşmelerin tıbbi tedaviye müdahale etmeyecek biçimde yapılmasını şart koşar. Görevli ile görüşmeniz, tedavinizle ilgili kararların hekiminiz ve sizin aranızda alınacağı gerçeğini değiştirmez.

Manevi destek yalnızca dini destek değildir

Herkesin manevi ihtiyacı farklıdır. Bazı hastalar için anlam arayışı, bir yakının sesini duymak, sevdiği müziği dinlemek ya da duygularını biriyle paylaşmak manevi destek anlamına gelir. Bu ihtiyaçlar için:

• Yakınlarınızın desteğini isteyin. Yönetmeliğin 21. maddesine göre tıbben sakınca olmayan durumlarda yanınızda bir yakınınızın bulunmasına izin verilmesini isteyebilirsiniz.
• Psikososyal destek isteyin. Acil servislerle ilgili Tebliğ, ihtiyaç duyulan durumlarda hasta ve yakınlarıyla yapılacak görüşmelere eşlik etmek üzere sosyal hizmet uzmanı ve psikolog çağrılabileceğini belirtir. Hastanede yatarken de psikolojik ya da sosyal destek ihtiyacınızı ekibe iletebilirsiniz.
• Kişisel ritüellerinize yer açın. Fotoğraflar, kitaplar ya da size huzur veren küçük nesneler, kurum kurallarına uygun olduğu sürece yanınızda bulunabilir.

Yaşamın son döneminde

Ağır hastalıkların ilerlemiş evrelerinde manevi ihtiyaçlar daha da önem kazanır. Hasta Hakları Yönetmeliği'nin 14. maddesine göre hastanın hayatını kurtarmak ya da sağlığını korumak mümkün olmasa bile, ıstırabını azaltmaya veya dindirmeye çalışmak zorunludur. Yukarıda değinildiği gibi 38. madde de ifade gücü olmayan, dini inancı bilinen ve kimsesiz olan, yaşamının son evresindeki hastalar için talep şartı aranmadan din görevlisi çağrılmasını öngörür.

Bu dönemde hasta ve yakınları için şunlar yararlı olabilir:

• Hastanın dini ve kültürel tercihlerini ekiple önceden paylaşmak
• Yakınların ziyaret ve refakat düzenini servisle konuşmak
• Vedalaşma, dua ya da anma gibi ritüeller için uygun zaman ve ortam istemek
• Yas sürecinde yakınlar için psikolojik destek seçeneklerini sormak