Hasta yakınları hangi bilgilere ulaşabilir?

Temel ilke: bilgi önce hastaya aittir

Sağlık bilgisi, kişinin en özel bilgileri arasındadır. Kişisel Verileri Koruma Kurumu sağlık verilerini, ifşa edildiğinde ayrımcılığa ya da mağduriyete yol açabilecek özel nitelikli kişisel veriler arasında sayar. Hasta Hakları Yönetmeliği de bu hassasiyeti yansıtır:

• Madde 18: Hastanın kendisinin bilgilendirilmesi esastır. Hasta kendisi yerine başka birinin bilgilendirilmesini isterse, bu talep kişinin imzasıyla yazılı olarak kayıt altına alınır ve yalnızca bilgilendirilmesi istenen kişilere bilgi verilir.
• Madde 20: Kişi, sağlık durumu hakkında kendisinin, yakınlarının ya da hiç kimsenin bilgilendirilmemesini isteyebilir. Bu karar yazılı alınır ve istenildiği zaman değiştirilebilir.
• Madde 23: Sağlık hizmeti nedeniyle edinilen bilgiler, kanunun izin verdiği durumlar dışında açıklanamaz.

Yani yakın akraba olmak, tek başına bilgi alma hakkı vermez. Hastanın tercihi belirleyicidir.

Yetişkin ve bilinci açık bir hasta için

Yakınınız yetişkin, bilinci açık ve karar verebilecek durumdaysa:

• Hastayla konuşun. Hangi bilgileri kiminle paylaşmak istediğini ondan öğrenin.
• Yazılı izin alınmasını sağlayın. Hasta sizin bilgilendirilmenizi istiyorsa bunu hekime ve servise yazılı olarak bildirmesi gerekir. Kurumun bu amaçla kullandığı bir form olup olmadığını sorun.
• Görüşmeye birlikte katılın. Yönetmeliğin 21. maddesine göre tıbben sakınca yoksa hastanın yanında bir yakınının bulunmasına izin verilmesini istemek mahremiyet hakkının parçasıdır. Hasta isterse hekimle yapılan görüşmeye eşlik edebilirsiniz.
• Bilgiyi bir kişide toplayın. Ailede birden fazla kişinin sürekli bilgi istemesi hem ekibi hem de hastayı yorabilir. Hastanın onayıyla bilgilendirilecek bir kişi belirlemek iletişimi kolaylaştırır.

Çocuklar ve kısıtlı kişiler

Yönetmeliğin 24. maddesine göre hasta küçük ya da kısıtlıysa tıbbi müdahale için velisinden veya vasisinden izin alınır. Bu nedenle veli ve vasi, tedavi kararları için gerekli bilgilendirmenin muhatabıdır. Bununla birlikte yönetmelik, kanuni temsilcinin rızasının yeterli olduğu durumlarda bile çocuğun ya da kısıtlı kişinin anlayabileceği ölçüde dinlenmesini ve kararlara katılımının sağlanmasını öngörür.

e-Nabız yardım sayfasına göre 16 yaşın altında çocuğu olan ebeveynler, diğer ebeveynin de onayını alarak "Çocuklarım" bölümünden çocuklarının sağlık kayıtlarını görebilir.

Bilinci kapalı hasta ve acil durumlar

Yakınınız bilinci kapalı olarak acil servise getirildiyse süreç farklı işler. Yönetmeliğin 24. maddesine göre hayati tehlikenin bulunduğu ve bilincin kapalı olduğu acil durumlarda tıbbi müdahale rızaya bağlı değildir. Gerekli müdahale yapılır ve durum kayıt altına alınır; mümkünse orada bulunan yakın ya da kanuni temsilci, mümkün değilse müdahaleden sonra yakın ya da kanuni temsilci bilgilendirilir. Hasta kendine geldikten sonraki müdahaleler için yeniden onun rızası alınır.

Acil servislerle ilgili Tebliğ de hastanın ya da öncelikle velisinin veya vasisinin, bunlar yoksa birinci derece yakınının ya da yakınlarından birinin, hastanın tıbbi durumu ve yapılacak uygulamalar konusunda mahremiyet gözetilerek bilgilendirileceğini belirtir. Aynı Tebliğ'e göre hasta yakını, hastanın açık onayı hâlinde öykü alınması gibi işlemlere eşlik edebilir; kırmızı ve sarı alanlarda ise kural olarak refakatçi kabul edilmez, istisnai durumlarda hekim onayı gerekir.

Ciddi bir tanı söz konusuysa

Yönetmeliğin 19. maddesi, hastalığın seyrinin ve sonucunun vahim görüldüğü ve bilginin hastanın manevi yapısını olumsuz etkileme ihtimalinin bulunduğu durumlarda teşhisin saklanmasının caiz olduğunu ve bilgi verilip verilmemesinin bu şartlar çerçevesinde hekimin takdirine bağlı olduğunu belirtir. Aynı maddeye göre tedavisi olmayan bir teşhis, hastanın aksi yönde bir talebi yoksa ya da açıklanacağı kişi önceden belirlenmemişse ailesine bildirilir.

Bu nedenle ciddi bir hastalık sürecinde, hastanın bilginin kime ve nasıl aktarılacağına dair tercihini mümkün olduğunca erken ve yazılı olarak belirtmesi önemlidir.

Kayıtlara erişim

Tıbbi dosya ve kayıtlarla ilgili kural, Yönetmeliğin 16. maddesinde düzenlenir: Hasta, sağlık durumuyla ilgili bilgilerin bulunduğu dosya ve kayıtları doğrudan ya da vekili veya kanuni temsilcisi aracılığıyla inceleyebilir ve bir örneğini alabilir. Bu kayıtları yalnızca hastanın tedavisiyle doğrudan ilgili olanlar görebilir.

Yani bir yakınınızın epikrizini ya da tahlil sonuçlarını almak istiyorsanız, genellikle hastanın kendisinin başvurması, sizi vekil olarak yetkilendirmesi ya da sizin kanuni temsilcisi olmanız gerekir. Kurumlar bu konuda kimlik ve yetki belgesi isteyebilir.

Dijital ortamda ise hasta, e-Nabız üzerinden kayıtlarını belirli kişilerle paylaşabilir. Yardım sayfasına göre sürekli ya da bir saat, üç gün veya iki ay gibi süreli paylaşım yapılabilir; verilen izinler süresi dolmadan düzenlenebilir ya da geri alınabilir.

Hasta yakını olarak iletişim ipuçları

• Hekim ve hemşirelerin bilgi verme saatlerini öğrenin ve bu saatlere uymaya çalışın.
• Sorularınızı önceden yazın; görüşmede not alın.
• Telefonda ayrıntılı bilgi verilmemesinin mahremiyet kuralları gereği olabileceğini unutmayın.
• Hastanın tercihine saygı gösterin; bilgi paylaşılmasını istemiyorsa bunu kişisel algılamamaya çalışın.
• Ekiple saygılı iletişim kurun. Yönetmeliğin 42/A maddesi, personele sözlü ve fiziksel saldırıdan kaçınılmasını öngörür.