Mahremiyet hakkı: muayene ve tedavide gizlilik

Mahremiyet hakkı neden önemli?

Sağlık hizmeti alırken bedenimizle, geçmişimizle ve yaşam tarzımızla ilgili en özel bilgileri paylaşırız. Bu bilgilerin güvende olduğuna inanmak, hekime açık ve dürüst davranabilmenin ön koşuludur. Mahremiyetinin korunmayacağından endişe eden bir kişi, önemli belirtileri saklayabilir ya da sağlık hizmeti almaktan kaçınabilir. Bu durum özellikle ruh sağlığı, cinsel sağlık, bağımlılık ya da toplumda damgalanmaya yol açabilen hastalıklar söz konusu olduğunda daha da önem kazanır. Gizliliğin korunacağını bilmek, kişinin erken tanı ve tedavi için başvurmasını kolaylaştırır.

Hasta Hakları Yönetmeliği'nin ilkeler bölümü (Madde 5), kanunla izin verilen durumlar ve tıbbi zorunluluklar dışında hastanın özel hayatının ve aile hayatının gizliliğine dokunulamayacağını belirtir. Kişisel Verileri Koruma Kurumu da sağlık verilerini, açığa çıktığında kişinin ayrımcılığa uğramasına neden olabilecek özel nitelikli kişisel veriler arasında sayar.

Mahremiyet hakkı neleri kapsar?

Yönetmeliğin 21. maddesine göre mahremiyete saygı gösterilmesini isteme hakkı şunları kapsar:

• Sağlık durumunuzla ilgili tıbbi değerlendirmelerin gizlilik içinde yürütülmesi
• Muayene, teşhis, tedavi ve sizinle doğrudan temas gerektiren diğer işlemlerin makul bir gizlilik ortamında yapılması
• Tıbben sakınca olmayan durumlarda yanınızda bir yakınınızın bulunmasına izin verilmesi
• Tedavinizle doğrudan ilgili olmayan kişilerin tıbbi müdahale sırasında bulunmaması
• Hastalığın niteliği gerektirmedikçe kişisel ve ailevi hayatınıza müdahale edilmemesi
• Sağlık harcamalarınızın kaynağının gizli tutulması

Yönetmelik ayrıca her türlü tıbbi müdahalenin hastanın mahremiyetine saygı gösterilerek yapılacağını ve ölümün mahremiyetin bozulması hakkını vermeyeceğini belirtir.

Eğitim hastanelerinde mahremiyet

Üniversite ve eğitim-araştırma hastanelerinde öğrenciler ve uzmanlık eğitimi alan hekimler de muayenelere katılabilir. Yönetmeliğin 21. maddesine göre eğitim verilen sağlık kurumlarında, hastanın tedavisiyle doğrudan ilgili olmayanların tıbbi müdahale sırasında bulunması gerekli ise, önceden ya da tedavi sırasında bunun için hastanın izni alınır.

Bu nedenle eğitim amaçlı bir gözlem sırasında rahatsızlık duyuyorsanız bunu belirtebilirsiniz. Eğitim, sağlık sisteminin önemli bir parçasıdır ve pek çok hasta buna gönüllü olarak katkı sağlar; ancak bu katkı sizin onayınıza dayanmalıdır.

Bilgilerinizin gizli tutulması

Yönetmeliğin 23. maddesine göre sağlık hizmetinin verilmesi nedeniyle edinilen bilgiler, kanunun izin verdiği durumlar dışında hiçbir şekilde açıklanamaz. Bu madde ayrıca şunları belirtir:

• Kişinin rızasına dayansa bile, kişilik haklarının bütününden vazgeçilmesi ya da bu hakların başkasına devri veya aşırı biçimde sınırlanması sonucunu doğuran hâllerde bilginin açıklanması, açıklayanın hukuki sorumluluğunu kaldırmaz.
• Hukuki veya ahlaki yönden geçerli bir sebebe dayanmaksızın hastaya zarar verme olasılığı bulunan bilginin açıklanması, personelin ve diğer kişilerin hukuki ve cezai sorumluluğunu gerektirir.
• Araştırma ve eğitim amaçlı faaliyetlerde hastanın kimlik bilgileri, rızası olmadan açıklanamaz.

Bilgi verilmesini yasaklama hakkı

Yönetmeliğin 20. maddesine göre ilgili mevzuat ya da yetkili mercilerce alınacak tedbirlerin gerektirdiği hâller dışında, kişi sağlık durumu hakkında kendisine, yakınlarına ya da hiç kimseye bilgi verilmemesini talep edebilir. Bu talep yazılı olarak alınır ve hasta bu kararını istediği zaman değiştirebilir.

Örneğin sağlık durumunuz hakkında bazı aile üyelerinize bilgi verilmesini istemiyorsanız bunu sağlık kuruluşuna yazılı olarak bildirebilirsiniz.

Dijital ortamda mahremiyet

Sağlık kayıtlarının dijital ortamda tutulması, mahremiyetin korunmasında yeni sorumluluklar getirir. e-Nabız'da:

• Gizlilik ayarlarından verilerinize hangi hekimlerin erişebileceğini belirleyebilirsiniz: hiçbir hekim, yalnızca aile hekiminiz, yalnızca sizi tedavi eden hekim ya da Bakanlığa bağlı tüm hekimler.
• Hastane bekleme ekranlarında adınızın nasıl görüneceğini düzenleyebilirsiniz.
• Verilerinize kimlerin eriştiğini erişim kayıtlarından takip edebilirsiniz.

Ayrıca kendi sağlık bilgilerinizi sosyal medyada ya da mesajlaşma gruplarında paylaşırken dikkatli olmak, mahremiyetinizi korumanın bir parçasıdır.

Hastanede mahremiyetinizi korumak için ipuçları

Mahremiyet yalnızca sağlık çalışanlarının değil, hastaların ve yakınlarının da dikkat edebileceği bir konudur:

• Kayıt ve danışmada: Sağlık sorununuzu kalabalık bir ortamda yüksek sesle anlatmak zorunda kalırsanız daha uygun bir yerde konuşmayı isteyebilirsiniz.
• Muayene odasında: Kapının kapalı olmasını, muayene sırasında perdenin çekilmesini ve gerekirse bir sağlık çalışanının ya da yakınınızın yanınızda bulunmasını isteyebilirsiniz.
• Hasta odasında: Ortak odalarda vizitler sırasında bazı konuları daha özel bir ortamda konuşmak istediğinizi belirtebilirsiniz.
• Telefonla bilgi alırken: Sağlık kuruluşlarının telefonda kimliğinizi doğrulamadan bilgi vermemesi, mahremiyetinizi korumak içindir.
• Yakınlarınızın ziyaretlerinde: Ziyaretçilerin diğer hastaların mahremiyetine de saygı göstermesi gerekir; Yönetmeliğin 39. maddesi ziyaretlerin hastaların huzurunu bozmayacak biçimde yapılmasını öngörür.

Bu talepleri dile getirmek, sağlık çalışanlarına güvensizlik göstermek anlamına gelmez; aksine iletişimi kolaylaştırır.

Mahremiyetiniz ihlal edildiğinde

Mahremiyetinizin ihlal edildiğini düşünüyorsanız şu adımları izleyebilirsiniz:

1. Durumu o anda nazikçe belirtin. Örneğin muayene odasında ilgisiz kişiler varsa, odanın kapısı açıksa ya da muayene perdesiz bir alanda yapılıyorsa bunu dile getirebilirsiniz.
2. Olayı not edin. Tarih, saat, birim ve olayın ayrıntılarını kaydedin.
3. Hasta hakları birimine başvurun. Yönetmeliğin 42/B maddesine göre sağlık kurumlarında hasta hakları birimleri bulunur; kurumda çözülemeyen başvurular il sağlık müdürlüğündeki hasta hakları kurulunda değerlendirilir.
4. Kişisel veri ihlali söz konusuysa Kişisel Verilerin Korunması Kanunu kapsamındaki başvuru yollarını da kullanabilirsiniz.