Halluks valgus (ayak başparmağı çıkıntısı) nedir?

Halluks valgus nedir?

Ayak başparmağı normalde ayak ekseniyle aşağı yukarı aynı doğrultudadır. MedlinePlus'a göre halluks valgusta başparmak ikinci parmağa doğru açılanır ve bu da ayağın iç kenarında, başparmağın kökündeki eklemde bir çıkıntı oluşmasına yol açar. NHS, bu çıkıntıları ayağın yan tarafında, başparmağın yanında oluşan sert şişlikler olarak tanımlar.

"Halluks" ayak başparmağı, "valgus" ise dışa doğru açılanma anlamına gelir. Başparmağın ucu diğer parmaklara doğru döndükçe, kökündeki kemik ayağın iç kenarına doğru belirginleşir. Zamanla eklemin hizası bozulur ve eklemde hareket kısıtlılığı ile kireçlenme gelişebilir.

Nedenleri ve risk faktörleri

NHS, halluks valgusun nedeninin her zaman bilinmediğini belirtir. NHS ve MedlinePlus'ın aktardığı etkenler şunlardır:

• Ailesel yatkınlık: MedlinePlus'a göre halluks valgus ailesel olarak görülebilir. Kalıtsal ayak yapısı farklılıkları riski artırır.
• Doğuştan gelen kemik hizası farklılıkları: MedlinePlus, doğuştan var olan kemik hizası bozukluklarını nedenler arasında sayar.
• Ayakkabılar: NHS'ye göre uygun olmayan ayakkabılar halluks valgus olasılığını artırır. MedlinePlus özellikle dar burunlu ve yüksek topuklu ayakkabılara dikkat çeker.
• Cinsiyet: MedlinePlus'a göre kadınlarda erkeklere göre daha sık görülür.
• Eşlik eden durumlar: Düz taban, eklem gevşekliği ve romatoid artrit gibi eklem hastalıkları da katkıda bulunabilir.

Dar ve sivri burunlu ayakkabılar parmakları birbirine doğru sıkıştırır; yüksek topuk ise vücut ağırlığını ayağın ön kısmına aktararak bu baskıyı artırır. Bu nedenle ayakkabı seçimi hem önlemede hem de yakınmaların hafifletilmesinde önemlidir.

Belirtileri nelerdir?

NHS ve MedlinePlus'ın tarif ettiği belirtiler şunlardır:

• Başparmak kökünde, ayağın iç kenarında sert bir kemik çıkıntısı
• Başparmağın diğer parmaklara doğru eğilmesi; ileri durumlarda ikinci parmağın üzerine ya da altına binmesi
• Çıkıntı üzerindeki deride kızarıklık, kalınlaşma ya da şişlik
• Ayakkabı giyince ve yürüyünce artan ağrı; ağrı ayağın yan tarafında ya da tabanında hissedilebilir
• Başparmak eklemindeki hareketin azalması
• Parmaklar üst üste bindiğinde nasır ve sertleşmeler
• Ayakkabı bulmakta ve ayakkabıyı rahat giymekte güçlük

Bazı kişilerde belirgin bir çıkıntı olduğu hâlde ağrı çok azdır; bazılarında ise küçük bir çıkıntı belirgin yakınmalara yol açabilir. Bu nedenle tedavi kararı çıkıntının görünümüne değil, ağrının şiddetine ve günlük yaşamın ne kadar etkilendiğine göre verilir.

Halluks valgus nelerle karışabilir?

Başparmak kökünde aniden başlayan, çok şiddetli ağrı, kızarıklık ve sıcaklık gut atağını düşündürür. Başparmak ekleminde sertlik ve hareket kısıtlılığı ön plandaysa eklem kireçlenmesi söz konusu olabilir. Bu nedenle başparmak çevresindeki her ağrı halluks valgus değildir; değerlendirme önemlidir.

Tanı nasıl konur?

MedlinePlus'a göre hekimler halluks valgusu çoğu zaman yalnızca bakarak tanıyabilir. Ayak röntgeni, başparmak ile ayak arasındaki açının ne kadar bozulduğunu gösterir ve eklemde kireçlenme olup olmadığını ortaya koyabilir. Röntgen özellikle ameliyat planlanıyorsa önemlidir; çünkü açının derecesi ve eklemin durumu ameliyat yönteminin seçiminde rol oynar.

Evde yapılabilecekler

NHS ve MedlinePlus'ın önerileri şunlardır:

Ayakkabı seçimi

• NHS'ye göre burnu geniş, topuğu alçak ve tabanı yumuşak ayakkabılar giymek
• Yüksek topuklu, dar ve sivri burunlu ayakkabılardan kaçınmak
• Ayakkabıyı günün ilerleyen saatlerinde, ayaklar biraz şiştiğinde denemek
• Parmakların ayakkabı içinde rahatça hareket edebildiğinden emin olmak

Pedler, aralayıcılar ve tabanlıklar

• NHS'ye göre eczanelerde bulunan bunyon pedleri, çıkıntı üzerindeki ayakkabı baskısını azaltabilir.
• MedlinePlus, keçe ya da köpük pedlerin ve parmak aralayıcıların kullanılabileceğini belirtir.
• MedlinePlus ayrıca ayak kemeri desteklerinin ve baldır kaslarını germe egzersizlerinin yararlı olabileceğini belirtir.

Ağrıyı hafifletmek

• NHS, havluya sarılmış buz torbasının bir seferde 5 dakikaya kadar uygulanabileceğini belirtir.
• Ağrı için hekim ya da eczacının önerdiği ağrı kesiciler kısa süreli kullanılabilir.
• NHS, fazla kilolu kişilerin kilo vermesinin de yardımcı olabileceğini belirtir.

Bu önlemler başparmağın eğriliğini düzeltmez; ancak ağrıyı azaltabilir ve çıkıntının daha fazla tahriş olmasını önleyebilir. MedlinePlus'a göre erken dönemde alınan önlemler, durumun kötüleşmesini önlemeye yardımcı olabilir.

Ameliyat ne zaman gerekir?

NHS, ameliyatın yalnızca ayakların görünümünü düzeltmek amacıyla yapılmadığını vurgular. Ameliyat genellikle ağrı evde alınan önlemlere rağmen sürüyorsa, günlük etkinlikleri kısıtlıyorsa ve giderek kötüleşiyorsa değerlendirilir.

MedlinePlus'a göre ağır durumlarda yapılan bunyon ameliyatı başparmağı yeniden hizalar ve kemik çıkıntısını giderir; çok sayıda farklı ameliyat tekniği bulunmaktadır. NHS'ye göre sık kullanılan bir yöntemde deride kesi yapılarak çıkıntı alınır, kemik kesilerek düzeltilir ve metal vida ya da zımbalarla sabitlenir. Hangi yöntemin uygun olduğuna, eğriliğin derecesi ve eklemin durumu değerlendirilerek ortopedi uzmanı karar verir.

Ameliyata hazırlık

Ameliyat planlanıyorsa, iyileşme dönemini önceden düşünmek süreci kolaylaştırır:

• İşten ve araç kullanmaktan uzak kalınacak süreyi planlamak
• İlk haftalarda ev işleri ve alışverişte yardım edecek birini ayarlamak
• Evde sık kullanılan eşyaları kolay ulaşılır yerlere koymak, kaygan halıları kaldırmak
• Sigara içiyorsanız bırakmak; sigara kemik ve yara iyileşmesini olumsuz etkileyebilir
• Diyabetiniz varsa kan şekerinizin iyi kontrol altında olmasına dikkat etmek
• Ameliyat sonrası kullanılacak özel ayakkabı ve koltuk değneği gibi araçları önceden öğrenmek

Ameliyat sonrası iyileşme

NHS'nin aktardığı iyileşme süreleri şunlardır:

• En az 2 hafta boyunca dinlenmek ve ayağı yüksekte tutmak
• 6–8 hafta boyunca araç kullanmamak
• İşin türüne göre 2–12 hafta işten uzak kalmak
• 3–6 ay boyunca spor yapmamak

NHS, ameliyat sonrasında başparmakta güçsüzlük, parmağın tam düz olmaması, ağrının sürmesi ve halluks valgusun yeniden ortaya çıkması gibi sorunların görülebileceğini belirtir. MedlinePlus da ameliyatın pek çok kişide ağrıyı azalttığını, ancak herkeste aynı sonucun alınmadığını ve ameliyattan sonra bazı ayakkabı modellerini giymenin zor olabileceğini hatırlatır. Ameliyat kararı, bu olasılıklar hekimle ayrıntılı konuşularak verilmelidir.

Halluks valgusla günlük yaşam

Halluks valgusu olan pek çok kişi ameliyata gerek kalmadan, ayakkabı ve alışkanlık düzenlemeleriyle rahat bir yaşam sürer. Uzun süre ayakta kalınan günlerde ayağı dinlendirmek, akşamları ayakları yüksekte tutmak ve çıkıntı üzerindeki deriyi sürtünmeye karşı korumak yararlıdır. Spor yaparken ayağı iyi saran, burnu geniş spor ayakkabıları tercih etmek ve ağrı artıyorsa yüzme ya da bisiklet gibi ayağın ön kısmına daha az yük bindiren etkinliklere yönelmek önerilir. Nasır ve sertleşmeleri jilet ya da keskin aletlerle kendiniz kesmeye çalışmayın; özellikle diyabeti olanlarda bu küçük yaralar ciddi enfeksiyonlara yol açabilir.

Önleme

MedlinePlus, parmakları sıkıştıran dar ve uygun olmayan ayakkabılardan kaçınılmasını önerir. Özellikle ailede halluks valgus öyküsü olan kişilerin ve çocukların ayaklarına uygun, burnu geniş ayakkabılar seçmesi önemlidir. Yüksek topuklu ayakkabıların kullanım süresini kısaltmak ve gün içinde rahat ayakkabılarla değiştirmek de ayağın ön kısmına binen yükü azaltır.