Kısaca
CPAP (sürekli pozitif hava yolu basıncı), uyku sırasında burna ya da burun ve ağza takılan bir maske aracılığıyla hafif basınçlı hava vererek hava yolunun açık kalmasını sağlayan bir cihazdır. NHLBI'ye göre en sık uyku apnesi ve uykuyla ilişkili diğer solunum bozukluklarının tedavisinde kullanılır. Basıncın gece boyunca sabit kaldığı CPAP'ın yanı sıra basıncı solunuma göre ayarlayan APAP ve nefes alırken ve verirken farklı basınç uygulayan BPAP türleri de vardır. NHS'e göre cihaz her gece kullanıldığında daha iyi sonuç verir. Başlangıçta yadırganabilir; alışmak zaman ve sabır gerektirir. Maske, burun kuruluğu gibi sorunlar çoğu zaman ayarlarla çözülebilir; sorunları hekiminize bildirmeniz önemlidir.
CPAP nedir, nasıl çalışır?
Tıkayıcı uyku apnesinde uyku sırasında boğazdaki kaslar gevşer ve hava yolu daralır ya da tamamen kapanır. Bu da nefesin tekrar tekrar durup başlamasına, horlamaya, boğulur gibi uyanmalara ve gün içinde aşırı yorgunluğa yol açar. Bkz. Uyku apnesi nedir?
MedlinePlus'a göre pozitif hava yolu basıncı (PAP) tedavisi, bir cihaz aracılığıyla akciğerlere giden hava yoluna basınçlı hava verilmesidir. Bu basınç uyku sırasında soluk borusunun açık kalmasına yardımcı olur ve tıkayıcı uyku apnesinde nefesi engelleyen hava yolu kapanmalarını önler. NHLBI de CPAP'ı, uyurken hava yollarını açık tutmak için hafif hava basıncı kullanan bir cihaz olarak tanımlar.
NHLBI'ye göre CPAP sistemi şu parçalardan oluşur:
- Maske: Yalnız burnu ya da burun ve ağzı kapatır.
- Kayışlar: Maskeyi yüzde sabit tutar.
- Hortum: Maskeyi cihaza bağlar.
- Motor: Havayı hortum aracılığıyla maskeye iter.
MedlinePlus'a göre cihaz, yatağın yanına konan küçük bir makinedir. MedlinePlus, burun ve ağız kuruluğuna karşı cihazla birlikte havayı nemlendiren bir nemlendirici kullanılabileceğini belirtir.
Türleri: CPAP, APAP ve BPAP
MedlinePlus'ın tanımladığı üç ana tür şunlardır:
- CPAP (sürekli pozitif hava yolu basıncı): Hava yoluna hafif ve sabit bir basınç uygulayarak açık kalmasını sağlar.
- APAP (otomatik ayarlı pozitif hava yolu basıncı): Gece boyunca solunum düzeninize göre basıncı değiştirir. Halk arasında "oto CPAP" olarak da bilinir.
- BPAP ya da BiPAP (iki seviyeli pozitif hava yolu basıncı): Nefes alırken daha yüksek, nefes verirken daha düşük basınç uygular.
Hangi cihazın ve hangi basınç ayarının uygun olduğuna, uyku testinin sonuçları ve kişinin ihtiyaçları değerlendirilerek hekim karar verir. NHLBI'ye göre hekim, cihazı rahat kullanamayan kişilerde basınç ayarlarını değiştirebilir ya da basıncı kendiliğinden ayarlayan cihazlar önerebilir.
Kimler CPAP kullanır?
NHLBI'ye göre CPAP en sık uyku apnesi ve uykuyla ilişkili diğer solunum bozukluklarının tedavisinde reçete edilir. Ayrıca akciğerleri henüz tam gelişmemiş erken doğmuş bebeklerde de kullanılır. MedlinePlus, PAP tedavisinin çocuklar dahil her yaştan kişide güvenle kullanılabildiğini belirtir.
Uyku apnesi tanısı genellikle bir uyku testiyle konur. NHS, uykuda nefesinizin durup başladığının fark edilmesi ya da gün içinde sürekli çok yorgun hissetmeniz durumunda hekime başvurulmasını önerir. Bkz. Horlama neden olur?
CPAP nasıl kullanılır?
NHS'e göre CPAP cihazı, uyurken burnunuza ya da burun ve ağzınıza taktığınız bir maskeye hafifçe hava pompalar. NHLBI ve NHS'in kullanım önerileri şunlardır:
- Her uykuda kullanın: NHLBI, cihazın evde her uyuduğunuzda, seyahatte ve gündüz şekerlemelerinde de kullanılmasını önerir. NHS'e göre her gece kullanıldığında daha iyi sonuç verir.
- Maskeyi doğru oturtun: Maskenin yüzünüze iyi oturması hava kaçağını ve cilt tahrişini azaltır. MedlinePlus hafif ve yastıklı maskelerin tercih edilmesini önerir.
- Temizliği aksatmayın: NHLBI'ye göre maske ve hortum her gün temizlenmelidir. Maske, hortum ve filtre gibi parçaların zamanında yenilenmesi de önemlidir.
- Nemlendirici kullanın: MedlinePlus, burun ve ağız kuruluğuna karşı nemlendirici kullanılmasını önerir.
- Seyahatte yanınıza alın: Kısa süreli yolculuklarda da cihazı kullanmaya devam edin.
NHLBI, hekimin cihazdan elde edilen kullanım verilerini izleyerek tedavinin işe yarayıp yaramadığını değerlendirebileceğini belirtir.
Bu konuda
Uyku apnesi konusunda bir hekime danışın
Konu sayfasında ilgili branşları, tetkikleri ve bu alanda profili bulunan doktorları bir arada görebilirsiniz. Bu yazı muayenenin yerine geçmez.
CPAP'a alışmak
NHLBI'ye göre CPAP cihazına alışmak zaman alabilir ve sabır gerektirir. NHS de cihazın ilk başta tuhaf ya da rahatsız edici gelebileceğini, ancak kullanmaya devam etmeye çalışılması gerektiğini belirtir.
Alışma sürecini kolaylaştırabilecek öneriler:
- Size en uygun maske türünü bulmak için sağlık ekibinizle birlikte farklı seçenekleri deneyin. NHLBI'ye göre hekiminiz en rahat maskeyi bulmanıza yardımcı olabilir.
- Basınç rahatsız ediyorsa bunu ekibinize söyleyin; NHLBI'ye göre basınç ayarları değiştirilebilir ya da basıncı kendiliğinden ayarlayan bir cihaz önerilebilir.
- Kullanırken yaşadığınız sorunları ve sorularınızı not edin; kontrol randevusunda ekibinizle paylaşın.
- NHS, cihazı rahatsız edici ya da kullanması zor bulursanız hekiminize söylemenizi önerir.
MedlinePlus'a göre CPAP ile uyumaya alışmak zaman alabilir; uyku merkezinden düzenli takip ve destek almak, cihazı kullanırken yaşanan sorunların aşılmasına yardımcı olur. NHLBI de cihazı bir süre kullandıktan sonra hekiminizin cihazın kayıt kartındaki verileri kontrol etmek isteyeceğini belirtir. Bu nedenle kontrol randevularına cihazınızla ya da kullanım verileriyle gitmeniz yararlı olabilir.
CPAP dışındaki seçenekler ve destekleyici önlemler
MedlinePlus'a göre bazı kişilerde, uyku sırasında ağızda takılarak alt çeneyi öne doğru tutan ve hava yolunun açık kalmasına yardımcı olan ağız içi aparatlar kullanılabilir. Bazı durumlarda burun, boğaz ya da yüz yapısına yönelik ameliyatlar, bademcik ve geniz eti ameliyatı ya da boğaz kaslarını uyaran implante edilen cihazlar gündeme gelebilir; MedlinePlus bu yöntemlerin sonuçlarının kişiden kişiye değiştiğini ve yan etkileri olabileceğini belirtir. Diğer yöntemleri denemeden önce uyku bozukluklarında deneyimli bir hekimle konuşmak önemlidir.
MedlinePlus'ın önerdiği destekleyici önlemler şunlardır:
- Yatmadan önce alkol ve uyku yapan ilaçlardan kaçınmak; bunlar belirtileri kötüleştirebilir
- Sırtüstü yatmaktan kaçınmak
- Fazla kiloları vermek
Sık karşılaşılan sorunlar ve çözümleri
MedlinePlus'a göre CPAP kullanmaya başlayanlarda ilk dönemde şu sorunlar görülebilir:
- Kapalı yer korkusuna benzer bir sıkışma hissi
- Göğüste rahatsızlık
- Gözlerde tahriş
- Burun tıkanıklığı, burun akıntısı ya da burun kuruluğu
- Ağız kuruluğu
- Burun kanaması
NHLBI ayrıca maskenin cilde temas ettiği yerlerde tahriş olabileceğini belirtir.
MedlinePlus'ın önerdiği çözümler şunlardır:
- Hafif, yastıklı ve yüze iyi oturan bir maske kullanmak
- Burun kuruluğu ve tıkanıklığı için tuzlu su spreyleri kullanmak
- Nemlendirici kullanmak
- Cihazı ve parçalarını temiz tutmak
- Sorunlar sürerse sağlık ekibine başvurmak
NHLBI'ye göre CPAP kullanırken midede rahatsızlık ya da şişkinlik hissederseniz hemen hekiminize başvurmalısınız.
CPAP'ın olası yararları
NHLBI'ye göre CPAP kullanmaya başladıktan kısa süre sonra uyku kalitesi artabilir ve horlama azalabilir. Uzun vadede kan basıncının kontrolüne katkı sağlayabilir, inme riskini azaltmaya ve zihinsel işlevleri desteklemeye yardımcı olabilir. NHS de cihazın uykudaki solunumu düzeltmeye ve gün içindeki yorgunluğu azaltmaya yardımcı olabileceğini belirtir.
CPAP tedavisi, yaşam tarzı düzenlemeleriyle birlikte daha anlamlı hâle gelir. NHS, kilo vermenin, düzenli egzersizin, iyi uyku alışkanlıklarının, sigaradan ve fazla alkolden uzak durmanın uyku apnesinin yönetimine yardımcı olabileceğini belirtir. Bkz. Uyku hijyeni nedir? ve Sağlıklı kilo verme
Ne zaman doktora başvurmalı?
Beklemeden 112'yi arayın:
- Ani başlayan ağır nefes darlığı ya da göğüs ağrısı
- Morarma, bilinç bulanıklığı ya da uyandırılamama
Hekiminize başvurun:
- CPAP'ı rahatsız edici ya da kullanması zor buluyorsanız (NHS)
- Midede rahatsızlık ya da şişkinlik hissediyorsanız (NHLBI)
- Burun kanaması, burun ve ağız kuruluğu ya da cilt tahrişi önerilere rağmen sürüyorsa (MedlinePlus)
- Cihazı düzenli kullanmanıza rağmen gün içinde aşırı uykululuk ve yorgunluk devam ediyorsa
- Uykunuzda nefesinizin durup başladığı fark ediliyorsa ya da gün içinde sürekli çok yorgun hissediyorsanız (NHS)
NHS, aşırı uykululukla seyreden uyku apnesi tanısı aldıysanız yorgunluk gibi belirtiler kontrol altına alınana kadar araç kullanmamanız gerektiğini belirtir.
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
CPAP her gece kullanılmalı mı?
Evet. NHS'e göre cihaz her gece kullanıldığında daha iyi sonuç verir. NHLBI de evde, seyahatte ve gündüz şekerlemelerinde dahil her uykuda kullanılmasını önerir.
CPAP ile BPAP arasındaki fark nedir?
CPAP gece boyunca sabit bir basınç uygular. BPAP ise MedlinePlus'a göre nefes alırken daha yüksek, nefes verirken daha düşük basınç uygular. Hangisinin uygun olduğuna hekiminiz karar verir.
CPAP kullanırken ağız kuruluğu olursa ne yapılabilir?
MedlinePlus, nemlendirici kullanılmasını ve maskenin yüze iyi oturmasını önerir. Sorun sürerse farklı bir maske türü ya da ayar değişikliği için hekiminize başvurun.
CPAP maskesi nasıl temizlenir?
NHLBI'ye göre maske ve hortum her gün temizlenmelidir. Cihazın kullanım kılavuzundaki temizlik önerilerine uyun ve parçaları zamanında yenileyin.
CPAP için hangi doktora gidilir?
Uyku apnesi tanısı ve CPAP ayarı genellikle göğüs hastalıkları uzmanları tarafından yapılır. Kulak burun boğaz ve nöroloji uzmanları da uyku bozukluklarının değerlendirilmesine katılabilir.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlgili konu sayfaları
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun. Acil durum bilgisi
