Sağlık durumunuz hakkında bilgi verilmesini yasaklama hakkı

Bu hak neden var?

Herkesin sağlık bilgisiyle ilişkisi farklıdır. Bazı kişiler her ayrıntıyı bilmek ister; bazıları ise belirli bir dönemde ayrıntılı bilgi almak istemeyebilir ya da bilginin yalnızca güvendiği bir yakınıyla paylaşılmasını tercih edebilir. Bazen de kişi, sağlık durumunun ailesi, iş arkadaşları ya da çevresi tarafından bilinmesini istemez.

Hasta Hakları Yönetmeliği bu farklı tercihleri tanır. Yönetmeliğin temel ilkelerinden biri, kanunla izin verilen durumlar ve tıbbi zorunluluklar dışında hastanın özel hayatının ve aile hayatının gizliliğine dokunulamayacağıdır. Kişisel Verileri Koruma Kurumu da sağlık verilerini, ifşa edildiğinde ayrımcılığa ya da mağduriyete yol açabilecek özel nitelikli kişisel veriler arasında sayar.

Yönetmelikteki ilgili hükümler

Madde 20, bilgi verilmesini yasaklama: İlgili mevzuat hükümleri ve yetkili mercilerin alacağı tedbirlerin gerektirdiği durumlar dışında kişi, sağlık durumu hakkında kendisinin, yakınlarının ya da hiç kimsenin bilgilendirilmemesini isteyebilir. Kişinin kararı yazılı olarak alınır. Hasta bu talebini istediği zaman değiştirebilir ve bilgi verilmesini isteyebilir.

Madde 18, kimin bilgilendirileceği: Hastanın kendisinin bilgilendirilmesi esastır. Hasta kendisi yerine bir başkasının bilgilendirilmesini isterse, bu talep kişinin imzasıyla yazılı olarak kayıt altına alınır ve yalnızca bilgilendirilmesi istenen kişilere bilgi verilir.

Madde 21, mahremiyet: Hastanın sağlık durumuyla ilgili tıbbi değerlendirmelerin gizlilik içinde yürütülmesini, tedavisiyle doğrudan ilgili olmayan kişilerin tıbbi müdahale sırasında bulunmamasını ve sağlık harcamalarının kaynağının gizli tutulmasını isteme hakkı vardır.

Madde 23, bilgilerin gizli tutulması: Sağlık hizmeti nedeniyle edinilen bilgiler, kanunun izin verdiği durumlar dışında hiçbir şekilde açıklanamaz.

Hakkı kullanmanın üç biçimi

Madde 20 ve 18 birlikte okunduğunda hastanın şu seçenekleri vardır:

1. Kendisinin bilgilendirilmemesini istemek: Örneğin bir tanının ayrıntılarını şu an öğrenmek istemeyen bir hasta bunu belirtebilir. Bu durumda hekim, tedaviyle ilgili kararlar için gerekli bilgilendirmenin nasıl yapılacağını hastayla konuşmalıdır; çünkü rıza vermek bilgilendirilmeyi gerektirir.
2. Yakınlarının bilgilendirilmemesini istemek: Hasta, aile üyelerine ya da belirli kişilere sağlık durumu hakkında bilgi verilmemesini talep edebilir.
3. Belirli bir kişinin bilgilendirilmesini istemek: Hasta, kendisi yerine güvendiği bir kişinin bilgilendirilmesini yazılı olarak isteyebilir. Bu durumda yalnızca belirtilen kişilere bilgi verilir.

Hangi seçeneği tercih ederseniz edin, kararınızı yazılı olarak bildirmeniz ve bir örneğini saklamanız önerilir.

Nasıl başvurulur?

• Muayene ya da yatış sırasında söyleyin. Tedavinizi yürüten hekime ve hemşireye tercihinizi açıkça belirtin.
• Yazılı hâle getirin. Yönetmelik bu kararın yazılı alınmasını öngörür. Kurumun bu amaçla kullandığı bir form olup olmadığını sorun; yoksa kısa bir dilekçe yeterli olabilir.
• Kimlerin kastedildiğini netleştirin. "Ailem" yerine "eşim ve kardeşim" gibi açık ifadeler kullanmak karışıklığı önler.
• Değişiklikleri bildirin. Fikriniz değişirse bunu yine yazılı olarak bildirin. Madde 20, hastanın talebini istediği zaman değiştirebileceğini belirtir.
• Hasta hakları birimine danışın. Sürecin nasıl işlediği konusunda kurumun hasta hakları biriminden destek alabilirsiniz.

Hakkın sınırları

Bu hak geniş olmakla birlikte mutlak değildir:

• Mevzuat ve yetkili mercilerin tedbirleri: Madde 20, ilgili mevzuat hükümleri ve yetkili mercilerin alacağı tedbirlerin gerektirdiği durumları ayrık tutar. Kanunun bildirim yükümlülüğü getirdiği durumlarda bilgi ilgili mercilere iletilebilir.
• Hekimin takdiri: Madde 19'a göre hastalığın seyri ve sonucunun vahim görüldüğü, bilginin hastanın manevi yapısını olumsuz etkileyerek hastalığı artırma ihtimalinin bulunduğu durumlarda teşhisin saklanması caizdir ve bilgi verilip verilmemesi bu şartlar çerçevesinde hekimin takdirine bağlıdır. Aynı maddeye göre tedavisi olmayan bir teşhis, hastanın aksi yönde bir talebi yoksa ya da açıklanacağı kişi önceden belirlenmemişse ailesine bildirilir. Bu nedenle bilginin kime verileceğini önceden belirlemeniz önemlidir.
• Acil durumlar: Bilinci kapalı hastaya acil müdahale yapıldığında, Madde 24'e göre mümkünse hastanın yakını ya da kanuni temsilcisi bilgilendirilir.
• Çocuklar ve kısıtlılar: Küçük ya da kısıtlı hastalarda rıza veli veya vasiden alınır; bilgilendirme süreci de buna göre şekillenir.

e-Nabız'da paylaşım tercihleri

Bilgi verilmesini yasaklama hakkı, sağlık kurumlarında yüz yüze yapılan bilgilendirmeyle ilgilidir. Dijital sağlık kayıtlarınızın kimlerle paylaşılacağını ise e-Nabız'daki paylaşım ayarlarından yönetebilirsiniz. e-Nabız yardım sayfasına göre "Paylaşım Seçenekleri" bölümünde hekimlerin verilerinizi görmesiyle ilgili farklı düzeyler arasından seçim yapılabilir; örneğin hiçbir hekimin SMS kodu ya da onay olmadan verilerinizi görmemesi, yalnızca aile hekiminizin ya da muayene olduğunuz hekimin görmesi gibi.

Ayrıca kayıtlarınızı belirli kişilerle sürekli ya da geçici olarak paylaşabilir, verdiğiniz izinleri istediğiniz zaman düzenleyebilir veya geri alabilirsiniz. "Erişim Bilgilerim" bölümünden hesabınıza kimlerin, ne zaman eriştiğini de görebilirsiniz.

Haklarınız ihlal edilirse

Talebinize rağmen bilgilerinizin başkalarıyla paylaşıldığını düşünüyorsanız, Yönetmeliğin 42/A maddesine göre kurumun hasta hakları birimine başvurabilirsiniz. Kurumda çözülemeyen başvurular il sağlık müdürlüğündeki hasta hakları kurulunda değerlendirilir. Madde 23'e göre haklı bir sebebe dayanmaksızın hastaya zarar verme ihtimali bulunan bilginin ifşa edilmesi, hukuki ve cezai sorumluluk doğurabilir. Kişisel verilerinizin hukuka aykırı işlendiğini düşünüyorsanız Kişisel Verilerin Korunması Kanunu kapsamındaki başvuru yolları da vardır.