Acil serviste triyaj nedir? Neden sıra beklenir?

Triyaj ne demek?

Triyaj, Fransızca kökenli bir kelimedir ve "ayırma, sınıflandırma" anlamına gelir. Acil serviste yoğunluk olduğunda, kimin önce bakılması gerektiğine karar vermek için kullanılır.

Yataklı Sağlık Tesislerinde Acil Servis Hizmetlerinin Uygulama Usul ve Esasları Hakkında Tebliğ'in 8. maddesine göre triyajın amacı, acil servis yoğunluğuna bağlı olarak hastaların zarar görmesini engellemek ve ihtiyaç duydukları tıbbi bakıma gecikmeden ulaşmalarını sağlamaktır. Triyaj, bu konuda hizmet içi eğitim almış personel tarafından yapılır.

Triyaj nasıl işler?

Tebliğ'e göre süreç genel olarak şöyle işler:

• Kayıt ve triyaj: Ayaktan gelen hastalarda mümkünse kayıt ve triyaj aynı anda yapılır. Aynı anda yapılamıyorsa önce triyaj, sonra kayıt işlemi gerçekleştirilir.
• Hayati tehlike varsa beklenmez: Ayaktan başvurduğu hâlde hayati tehlikesi olduğu değerlendirilen hastalar, kayıt ve triyaj işlemi yapılmadan sağlık personeli eşliğinde uygun alana yönlendirilir; kayıt işlemleri sonra yapılır.
• Bekleyenler izlenir: Yoğunluk yaşanan yerlerde, bekleme alanındaki hastaların aciliyet durumunun değişebileceği göz önünde bulundurularak sağlık personeli tarafından gözlem yoluyla takip yapılabilir.
• Ambulansla gelenler: 112 ambulanslarıyla getirilen hastalara ayrıca triyaj yapılmaz; değerlendirme sonucunda hasta ihtiyacına göre kırmızı ya da sarı alana alınır.

Tebliğ'in 11. maddesine göre sağlık kuruluşları, başvuran ya da ambulansla getirilen tüm acil vakaları sağlık güvencesi ve ödeme gücü olup olmadığına bakmaksızın kabul etmek, ilk değerlendirme ve gerekli tıbbi müdahaleyi yapmakla yükümlüdür. Geçerli kimlik belgesi ibraz edemeyen hastalara da acil durumda oldukları kabul edildiğinde müdahale edilmesi zorunludur.

Renk kodları ne anlama geliyor?

Tebliğ'in Ek-4'ünde yer alan "Renk Kodlaması ve Triyaj Uygulaması" tablosu, hastaları üç renge ayırır. Aşağıdaki örnekler bu tablodan özetlenmiştir; nihai değerlendirmeyi her zaman sağlık personeli yapar.

Kırmızı alan

Hayatı tehdit eden ya da tehdit etme olasılığı yüksek durumlar içindir.

• Kategori 1: Hızlı ve eş zamanlı değerlendirme ve tedavi gerektiren, hayatı tehdit eden durumlar. Ek-4'e göre bu hastalar hiç bekletilmeden kırmızı alana alınır. Örnekler: kalp ya da solunum durması, hava yolu tıkanıklığı riski, ağır çoklu travma, yalnızca ağrıya yanıt veren ya da yanıtsız hasta, devam eden nöbet.
• Kategori 2: Hayatı tehdit etme olasılığı yüksek olan ve tabloya göre on dakika içinde değerlendirilip tedavi edilmesi gereken durumlar. Örnekler: kalp kaynaklı olabileceğini düşündüren göğüs ağrısı, ciddi nefes darlığı, dolaşım bozukluğu bulguları, ani gelişen vücudun bir yarısında güçsüzlük ya da konuşma bozukluğu, halsizlik ve uyuşuklukla birlikte ateş, göze asit ya da alkali sıçraması, ciddi kırık ya da uzuv kopması, ciddi ağrı, zehirli maddelerin ağızdan alınması, kendine ya da başkalarına zarar veren davranışlar.

Sarı alan

Acil değerlendirme gerektiren ama hemen hayatı tehdit etmeyen durumlar içindir. Bu hastalar hekim ya da triyaj eğitimi almış sağlık personelinin bilgisi dahilinde ilgili alana alınır.

• Kategori 1: Hayatı tehdit etme olasılığı, uzuv kaybı riski ya da önemli sağlık sonuçları doğurabilecek durumlar. Örnekler: belirgin kan basıncı yüksekliği, orta derecede kan kaybı, orta derecede nefes darlığı, uyanık hastada nöbet geçirme öyküsü, inatçı kusma, şiddetli karın ağrısı, 65 yaş üstünde karın ağrısı, kalp kaynaklı olmadığı düşünülen göğüs ağrısı.
• Kategori 2: Orta ve uzamış dönem belirtileri olan ve ciddileşme potansiyeli taşıyan durumlar. Örnekler: basit kanamalar, bilinç kaybı olmayan küçük kafa travmaları, sıvı kaybı belirtisi olmayan kusma ve ishal, ayak bileği burkulması gibi küçük yaralanmalar, şiddetli olmayan karın ağrısı.

Yeşil alan

Ek-4'e göre yeşil alan; ayaktan başvuran, genel durumu stabil olan ve beklemesi hayati tehdit, kalıcı hasar ya da komplikasyon oluşturmayacak basit sağlık sorunları olan hastalar içindir. Örnekler: genel durumu ve hayati bulguları stabil hastada basit belirtiler, yüksek risk taşımayan hafif ağrılar, aktif yakınması olmayan düşük riskli hastalık öyküsü. Bu hastalar acil servis içinde yeşil alanda muayene edilir.

Neden benden sonra gelen önce alındı?

Bu soru acil servislerde en sık duyulan sorudur. Yanıtı triyajdır: Sizden sonra gelen hasta, belirtileri nedeniyle kırmızı ya da sarı alana alınmış olabilir. Bazı acil durumlar dışarıdan bakıldığında belli olmaz; örneğin göğüs ağrısı çeken biri yürüyerek gelmiş olabilir.

Hasta Hakları Yönetmeliği'nin 10. maddesi de hizmet imkânlarının sınırlı olduğu durumlarda öncelik hakkının tıbbi ölçütlere dayalı ve objektif olarak belirlenmesini öngörür. Yönetmeliğin 39. maddesine göre bekletilme söz konusuysa hastalara bekletilmenin nedeni hakkında bilgi verilmesi gerekir; beklediğiniz sürede bilgi istemek hakkınızdır.

Beklerken durumunuz değişirse

Triyaj bir anlık değerlendirmedir ve beklerken durum değişebilir. Şu durumlarda hemen görevlilere haber verin:

• Ağrınız belirgin biçimde arttıysa
• Nefes almakta zorlanmaya başladıysanız
• Baş dönmesi, bayılma hissi ya da bilinç bulanıklığı geliştiyse
• Kanama arttıysa
• Yanınızdaki hastanın durumunda fark ettiğiniz bir kötüleşme varsa

Acil servise ne zaman gidilmeli?

Acil servisler acil durumlar için vardır. Yeşil alana giren basit yakınmalar için çoğu zaman aile hekiminiz ya da poliklinikler daha uygun seçeneklerdir; böylece hem siz daha az beklersiniz hem de acil servis gerçekten acil hastalara odaklanabilir. Hayati tehlike düşündüren belirtilerde ise vakit kaybetmeden 112'yi arayın.