Nargile zararları: sigaradan daha az zararlı mı?

Nargile nedir?

Nargile (su pipesi), tütünün genellikle aromalı bir karışım hâlinde, üzerine konan kömürle ısıtıldığı ve dumanın su dolu bir hazneden geçirilerek bir hortum aracılığıyla solunduğu bir tütün içme yöntemidir. DSÖ'nün nargileye ilişkin danışma notunda bu uygulamanın Afrika ve Asya'da en az dört yüzyıllık bir geçmişi olduğu ve son yıllarda dünya genelinde yaygınlaşmasının ciddi bir sağlık endişesi oluşturduğu belirtilir.

Nargile çoğu zaman kafelerde, arkadaş gruplarıyla, saatlerce süren uzun sohbetler eşliğinde içilir. Meyveli ve tatlı aromalar, dumanın sert tadını yumuşatır; bu da nargilenin "hafif" ya da "zararsız" olduğu izlenimini güçlendirir. Oysa aroma, dumanın içeriğindeki zararlı maddeleri ortadan kaldırmaz ve zararını azaltmaz.

"Su dumanı temizler" bir efsanedir

Nargile hakkındaki en yaygın yanlış inanç, dumanın sudan geçerken temizlendiği ya da zararlı maddelerden arındığıdır. CDC bu konuda açıktır: Nargiledeki su dumanı filtrelemez. Duman sudan geçtikten sonra da yüksek düzeyde toksik madde içermeye devam eder.

Dumanın sudan geçmesi ya da aromalı olması, onu daha az zararlı hâle getirmez. Üstelik nargile oturumları uzun sürdüğü için solunan toplam duman miktarı da yüksek olabilir.

Nargile dumanında neler var?

CDC'ye göre nargile dumanı, sigara dumanında bulunan zararlı bileşenlerin birçoğunu içerir:

• Nikotin: Bağımlılık yapan madde. DSÖ, nikotinin bağımlılık yapıcı ve zararlı olduğunu vurgular.
• Katran: Akciğerlerde biriken yapışkan kalıntı.
• Ağır metaller.
• Kömürden kaynaklanan maddeler: CDC, nargilede ısı kaynağı olarak kullanılan kömürün yüksek düzeyde karbonmonoksit, metaller ve kansere yol açan kimyasallar üretebildiğini belirtir.

Ayrıca CDC'ye göre nargile tütünü ve dumanı, akciğer, mesane ve ağız kanserlerine yol açtığı bilinen çeşitli toksik maddeler içerir.

Sigarayla karşılaştırıldığında

Nargile ile sigarayı karşılaştırırken içme biçimindeki farkı göz önünde bulundurmak gerekir. Bir sigara birkaç dakikada biterken, nargile oturumları çoğu zaman bir saat ya da daha uzun sürer.

CDC'nin aktardığı verilere göre:

• Bir saatlik nargile oturumunda solunan duman hacmi, tek bir sigaradan solunan dumana göre yaklaşık 100–200 kat daha fazla olabilir.
• Tek bir nargile oturumunda, tek bir sigaraya göre yaklaşık 9 kat daha fazla karbonmonoksit ve 1,7 kat daha fazla nikotine maruz kalınabilir.

Bu nedenle "haftada bir-iki nargile, her gün sigara içmekten iyidir" gibi karşılaştırmalar yanıltıcı olabilir. DSÖ, nargileyi de kapsayan tüm tütün ürünlerinin sağlık için zararlı olduğunu vurgular.

Nargilenin sağlık riskleri

CDC'nin belirttiği başlıca riskler şunlardır:

• Kanser: Nargile tütünü ve dumanındaki toksik maddeler akciğer, mesane ve ağız kanserleriyle ilişkilidir.
• Kalp hastalığı: Nargile dumanında damar tıkanıklığına ve kalp hastalığına yol açabilen maddeler bulunur.
• Karbonmonoksit maruziyeti: Kömürden kaynaklanan karbonmonoksit, özellikle kapalı ve iyi havalandırılmayan ortamlarda baş ağrısı, baş dönmesi ve bulantı gibi belirtilere yol açabilir.
• Gebelikte riskler: CDC'ye göre gebelikte her gün nargile içen kişilerin bebeklerinde düşük doğum ağırlığı ve solunum yolu hastalığı riski artabilir.
• Bağımlılık: Nargile nikotin içerdiği için bağımlılığa yol açabilir.

DSÖ ise tütünün kanser, kalp hastalığı, inme, akciğer hastalıkları, doğurganlıkta azalma ve bağışıklığın zayıflaması gibi etkilerle neredeyse tüm organ sistemlerini etkilediğini belirtir.

Ortak ağızlık ve enfeksiyon riski

CDC, nargilenin genellikle gruplar hâlinde içildiğini ve aynı ağızlığın kişiden kişiye geçtiğini; bunun hastalıkların bulaşmasını kolaylaştırdığını belirtir. Tükürük yoluyla bulaşabilen enfeksiyonlar, ortak kullanılan ağızlık ve hortum aracılığıyla yayılabilir. Ağızlığı paylaşmamak bu riski azaltabilir; ancak nargilenin diğer zararlarından korunmanın tek yolu onu hiç kullanmamaktır.

Nargile dumanı çevredekileri de etkiler

CDC'ye göre nargileden çevreye yayılan ikinci el duman, hem tütünden hem de kömür gibi ısı kaynağından çıkan dumanı içerir. CDC ayrıca ikinci el duman için güvenli bir maruziyet düzeyi olmadığını ve kısa süreli maruziyetin bile ciddi sağlık sorunlarına yol açabileceğini vurgular.

Nargile içilen kapalı kafelerde çalışanlar, nargile içmeyen arkadaşlar ve evde nargile içilen hanelerde yaşayan çocuklar bu dumandan etkilenebilir. Çocuklar ikinci el dumana karşı özellikle hassastır.

Gençler ve nargile

Nargile, özellikle gençler ve genç yetişkinler arasında "sosyal" ve "zararsız" bir alışkanlık olarak algılanabilir. Aromalı karışımlar, kafe ortamları ve arkadaş grupları bu algıyı güçlendirir. Oysa nikotin, beynin gelişimini sürdürdüğü gençlik döneminde bağımlılığa daha kolay yol açabilir. DSÖ, nikotinin özellikle çocuklar, ergenler ve genç yetişkinler için zararlı olduğunu vurgular.

Ebeveynlerin ve eğitimcilerin gençlerle nargilenin riskleri hakkında yargılamadan, açık ve doğru bilgiye dayalı konuşmalar yapması önemlidir. Gençlerin nargileyi denemesinde arkadaş ortamının etkisi büyüktür; bu nedenle nargile içilmeyen sosyal etkinlikler ve buluşma yerleri önermek, yasaklamaktan daha etkili bir yaklaşım olabilir.

Nargileyi bırakmak

Nargile de nikotin bağımlılığı yaratabildiği için bırakmak zor olabilir; ancak destekle mümkündür. Bırakmak isteyenler için:

• Nargile içtiğiniz ortamları ve saatleri belirleyin; bu ortamlar için alternatif etkinlikler planlayın.
• Arkadaş grubunuza kararınızı söyleyin ve destek isteyin.
• Nargile içme isteğini tetikleyen durumlarda kısa bir yürüyüş, su içmek ya da başka bir etkinlik deneyin.
• ALO 171 Sigara Bırakma Danışma Hattı'ndan destek alabilirsiniz. Hattın internet sitesinde illere göre sigara bırakma poliklinikleri listelenir.
• Aile hekiminiz de bırakma sürecinde size yol gösterebilir.

Bırakmanın ilk günlerinde nikotin yoksunluğuna bağlı belirtiler görülebilir. CDC'nin sıraladığı bu belirtiler arasında içme isteği, sinirlilik, huzursuzluk, konsantrasyon güçlüğü, uyku sorunları ve iştah artışı yer alır. CDC'ye göre bu belirtiler geçicidir; fiziksel aktivite, kafeini azaltmak, düzenli uyku ve destek olan insanlarla vakit geçirmek bu dönemi kolaylaştırabilir. Kaygı ya da çökkünlük hissi sürerse bir sağlık profesyoneline başvurmak önemlidir.