Bebeklerde diş çıkarma belirtileri ve rahatlatma yolları

Diş çıkarma ne zaman başlar?

NHS, bebeklerin çoğunun altıncı ay civarında diş çıkarmaya başladığını, ancak bunun kişiden kişiye büyük farklılık gösterdiğini belirtir: Bazı bebeklerin ilk dişi dört aydan önce çıkarken, bazılarında on iki aydan sonra çıkar. MedlinePlus da diş çıkarmanın genellikle 6–8. aylar arasında başladığını aktarır.

İlk dişin geç çıkması çoğu zaman bir sorun belirtisi değildir. Aile bireylerinde de dişlerin geç çıkmış olması sık görülen bir durumdur. Ancak bir yaşını geçtiği hâlde hiç diş çıkmamışsa, bunu çocuk sağlığı izlemlerinde hekimle konuşmak yararlıdır.

Dişler hangi sırayla çıkar?

NHS'nin aktardığı genel çıkış sırası şöyledir; ancak her bebekte bu sıra ve zamanlama farklı olabilir:

• Ön kesici dişler (ortadaki iki diş): Yaklaşık 6. ay
• Yan kesici dişler: Yaklaşık 8. ay
• Birinci azı dişleri: Yaklaşık 12. ay
• Köpek dişleri: Yaklaşık 18. ay
• İkinci azı dişleri: Yaklaşık 24. ay

NHS'ye göre alt dişler genellikle üst dişlerden önce çıkar ve çocukların çoğunda tüm süt dişleri 2–3 yaşına kadar tamamlanır. MedlinePlus, toplam 20 süt dişinin yaklaşık 30. aya kadar çıktığını belirtir.

Diş çıkarma belirtileri nelerdir?

NHS, bazı bebeklerin diş çıkarırken hiçbir belirti göstermediğini, bazılarının ise zorlandığını belirtir. Sık görülen belirtiler şunlardır:

• Dişin çıkacağı yerde diş etinin şişmesi, kızarması ve hassaslaşması
• Yanaklarda kızarıklık
• Yüzde hafif bir döküntü (salya nedeniyle)
• Kulağı ovuşturma
• Salya akıtmanın artması
• Her şeyi ağza götürme ve kemirme isteği
• Huzursuzluk, sık ağlama
• Uykuda bölünmeler

NHS, diş çıkarma sırasında vücut sıcaklığının hafifçe yükselebileceğini, ancak 38°C'nin altında kaldığını belirtir. MedlinePlus ise diş çıkarmanın ateşe ve ishale yol açmadığını açıkça vurgular. NHS de diş çıkarmanın ishale neden olduğuna dair bir kanıt bulunmadığını belirtir.

Diş çıkarmaya bağlanmaması gereken belirtiler

Diş çıkarma, bebeklik döneminde uzun bir süreye yayıldığı için birçok belirti kolayca diş çıkarmaya bağlanabilir. Bu durum, başka bir hastalığın gözden kaçmasına yol açabilir. Şu belirtiler diş çıkarmayla açıklanmamalı ve değerlendirilmelidir:

• 38°C ve üzeri ateş
• İshal veya kusma
• Belirgin iştahsızlık ve sıvı almayı reddetme
• Burun akıntısı ve öksürük
• Vücutta yaygın döküntü
• Aşırı uykuya meyil ya da teselli edilemeyen ağlama

MedlinePlus, çocuğunuzda ateş ya da ishal gelişirse ve bu sizi endişelendiriyorsa çocuğunuzun hekimiyle iletişime geçmenizi önerir.

Diş çıkaran bebek nasıl rahatlatılır?

MedlinePlus'ın önerdiği yöntemler şöyle özetlenebilir:

• Soğutulmuş diş kaşıyıcılar: Kauçuk diş halkası gibi güvenli ve soğuk (dondurulmamış) nesneler bebeğe kemirmesi için verilebilir. Buzdolabında soğutulabilir, ancak dondurucuya konulmamalıdır; donmuş nesneler diş etine zarar verebilir.
• Diş eti masajı: Temiz bir parmakla ya da soğuk ve nemli temiz bir bezle diş etine nazikçe masaj yapmak rahatlatabilir.
• Soğuk ve yumuşak yiyecekler: Ek gıdaya başlamış bebeklere yoğurt ya da meyve püresi gibi serin ve yumuşak yiyecekler verilebilir.
• Ağrı kesiciler: MedlinePlus, bebek çok rahatsızsa ağrı kesicilerin kullanılabileceğini belirtir. Hangi ilacın ve ne miktarda verileceği bebeğin yaşına ve kilosuna göre değişir; mutlaka hekim veya eczacıya danışarak kullanın.
• Salyayı silin: Çenede ve boyunda salyaya bağlı tahrişi önlemek için cildi yumuşak bir bezle nazikçe kurulayın. Gerekirse bariyer krem kullanılabilir.
• Sevgi ve oyalama: Kucağa alma, sakin bir ses tonu ve dikkat dağıtıcı oyunlar çoğu bebeğe iyi gelir.

Kaçınılması gerekenler

MedlinePlus, diş çıkarma döneminde şunlardan kaçınılmasını önerir:

• Bebeğin boynuna herhangi bir şey bağlamak: Diş kaşıyıcı ya da emziği boyna iple bağlamak boğulma tehlikesi yaratır.
• Diş çıkarma kolyeleri ve bileklikleri: Kehribar gibi malzemelerden yapılan kolyeler boğulma ve küçük parçaların yutulması riski taşır; rahatlatıcı etkilerine dair güvenilir bir kanıt da yoktur.
• Dondurulmuş nesneleri doğrudan diş etine sürmek.
• İki yaşından küçük çocuklarda diş jelleri: MedlinePlus, iki yaşından küçük çocuklarda diş çıkarma jellerinin kullanılmamasını önerir. Bazı uyuşturucu jeller küçük çocuklarda ciddi yan etkilere yol açabilir.
• Diş çıkarma tozları.
• Diş etine alkol veya aspirin sürmek.

Sert bisküvi ya da çiğ havuç gibi yiyecekleri diş kaşıyıcı olarak vermek de parçaların koparak boğulmaya yol açabileceği için önerilmez.

Süt dişlerinin bakımı

Süt dişleri geçici olsa da çok önemlidir: Çiğneme, konuşma gelişimi ve kalıcı dişlerin doğru yerden çıkması için yer tutma görevleri vardır. İlk diş çıktığı andan itibaren ağız bakımına başlamak gerekir:

• İlk dişler çıktığında dişleri yumuşak bir bebek diş fırçasıyla ya da temiz bir bezle günde iki kez temizleyin. Diş macununun türünü ve miktarını çocuğunuzun hekimine veya diş hekimine danışın.
• Bebeği biberonla uyutmaktan kaçının; özellikle süt dışındaki şekerli içeceklerin biberonla gece boyunca verilmesi diş çürüğüne yol açabilir.
• Meyve suyu ve şekerli içecekler yerine su tercih edin.
• Diş çıkardıktan sonra çocuğunuzun ağız ve diş sağlığı kontrolü için bir diş hekimine başvurun.

Diş çıkarma ve uyku düzeni

Diş çıkarma dönemi, bebeğin uykusunu geçici olarak bozabilir. Bu dönemde uyku rutinini korumak işinizi kolaylaştırır:

• Uyku öncesi sakinleştirici rutinlere (banyo, kitap okuma, ninni) devam edin.
• Gece uyanmalarında bebeği kısa süre rahatlatıp yeniden yatağına bırakmaya çalışın.
• Güvenli uyku kurallarına uymaya devam edin: bebeği sırt üstü, düz ve sert bir yatakta, yumuşak eşyalar olmadan uyutun.
• Diş kaşıyıcıları ve oyuncakları uykuda bebeğin yatağında bırakmayın.

Uyku bozukluğu uzun sürüyorsa ya da bebek gece boyunca teselli edilemiyorsa, başka nedenler açısından değerlendirme için hekime başvurmak yararlı olur.

Diş çıkarmayla ilgili yaygın inanışlar

Diş çıkarma, kuşaktan kuşağa aktarılan pek çok inanışın konusu olmuştur. Bunların bazıları zararsızdır, bazıları ise yanlış yönlendirebilir:

• "Yüksek ateş diş çıkarmaktandır." NHS ve MedlinePlus'a göre diş çıkarma yüksek ateşe yol açmaz. Ateşi diş çıkarmaya bağlamak, bir enfeksiyonun gözden kaçmasına neden olabilir.
• "Diş çıkaran bebeğin ishali normaldir." Kaynaklar, diş çıkarmanın ishale yol açtığına dair kanıt bulunmadığını belirtir. İshalde sıvı kaybına dikkat etmek gerekir.
• "Geç diş çıkaran bebeğin kemikleri zayıftır." İlk dişin çıkış zamanı bebekler arasında geniş bir aralıkta değişir ve tek başına bir hastalık göstergesi değildir. Büyüme ve gelişme çocuk sağlığı izlemlerinde bütüncül olarak değerlendirilir.
• "Diş buğdayı kutlaması yapılmadan diş çıkmaz." Diş buğdayı geleneksel ve kültürel bir kutlamadır; dişlerin çıkış zamanını etkilemez.
• "Diş eti kesilirse diş daha kolay çıkar." Diş etine ev yöntemleriyle müdahale etmek enfeksiyona yol açabilir; bu tür uygulamalardan kaçınılmalıdır.

Aklınıza takılan bir konu olduğunda, çocuk sağlığı izlemleri sırasında hekime sormak iyi bir yoldur.