Huzursuz bacak sendromu nedir? Belirtileri ve tedavisi

Huzursuz bacak sendromu nedir?

Huzursuz bacak sendromu, tıp dilinde Willis-Ekbom hastalığı olarak da bilinir. Kişi bacaklarında tarif etmesi zor bir rahatsızlık hisseder ve bu his ancak bacaklar hareket ettirildiğinde geçici olarak azalır. MedlinePlus'a göre hastalığın tam nedeni bilinmemektedir; ancak beyin hücrelerinin, kas hareketlerinin düzenlenmesinde rol oynayan dopamin adlı kimyasal haberciyi kullanma biçimindeki bir sorunla ilişkili olabileceği düşünülmektedir. NHS de beyindeki demir ve dopamin düzeylerinin rolüne dikkat çeker.

MedlinePlus'a göre huzursuz bacak sendromu en sık orta yaşlı ve ileri yaştaki yetişkinlerde görülür ve kadınlarda erkeklere göre daha sıktır. Ailesel geçiş özellikle belirtiler erken yaşta başladığında belirgindir.

MedlinePlus, huzursuz bacak sendromunun tehlikeli bir hastalık olmadığını; ancak rahatsız edici olabildiğini, uykuyu zorlaştırdığını ve yaşam kalitesini etkileyebildiğini vurgular.

Belirtileri nelerdir?

NHS ve MedlinePlus'ın tarif ettiği başlıca belirtiler şunlardır:

• Bacakları hareket ettirme yönünde güçlü, bastırılması zor bir istek
• Bacaklarda karıncalanma, kaşıntı, zonklama, yanma, sızı, "içinde bir şeyler kıpırdıyormuş" ya da "kabarcıklanıyormuş" gibi tarif edilen duyular
• Bazı kişilerde bacak ağrısı
• Belirtilerin özellikle bacağın alt kısmında hissedilmesi; bazen kollar gibi başka bölgelerde de ortaya çıkması

Belirtilerin zamanlaması

Bu hastalığın en ayırt edici özelliği belirtilerin ne zaman ortaya çıktığıdır:

• Belirtiler dinlenirken, uzun süre oturunca ya da uzanınca başlar veya artar.
• Akşam ve gece saatlerinde belirgin biçimde kötüleşir.
• Bacakları hareket ettirmek, esnetmek ya da yürümek geçici olarak rahatlatır.

Bu nedenle uzun otobüs ya da uçak yolculukları, sinema ve toplantılar gibi uzun süre hareketsiz kalınan durumlar zorlayıcı olabilir. MedlinePlus, stresin de belirtileri artırabileceğini belirtir.

Uykuda bacak hareketleri

MedlinePlus'a göre huzursuz bacak sendromu olan pek çok kişide uyku sırasında bacaklarda düzenli aralıklarla tekrarlayan seğirme ya da tekme atma tarzında hareketler de görülür. Bu hareketler uykuyu bölebilir; kişi farkında olmasa bile yatak partneri bunu fark edebilir. Sonuçta gündüz uyku hâli, yorgunluk, kaygı, çökkün ruh hâli, dikkat ve hafıza güçlükleri ortaya çıkabilir.

Nedenleri ve ilişkili durumlar

NHS, huzursuz bacak sendromunu iki gruba ayırır.

Birincil (nedeni belirlenemeyen) huzursuz bacak sendromu

Belirgin bir altta yatan hastalık yoktur. NHS'ye göre bu türün beyindeki demir ve dopamin düzenlemesiyle ilişkili olduğu düşünülür ve ailede sık görülebilir.

İkincil huzursuz bacak sendromu

Başka bir durumla ilişkili olarak ortaya çıkar. NHS ve MedlinePlus'ın sıraladığı durumlar şunlardır:

• Demir eksikliği ve kansızlık: Demir depolarının düşük olması belirtileri tetikleyebilir.
• Gebelik: NHS'ye göre gebelikte ortaya çıkan belirtiler genellikle doğumdan sonra geçer.
• Kronik böbrek hastalığı
• Diyabet ve periferik nöropati
• Parkinson hastalığı ve multipl skleroz
• Magnezyum ve folik asit eksikliği
• Bazı ilaçlar: MedlinePlus, bazı tansiyon ilaçlarını, bazı psikiyatrik ilaçları ve sakinleştirici ilaçların bırakılmasını belirtileri tetikleyebilecek etkenler arasında sayar. İlaçlarınızı kendi başınıza bırakmayın; şüpheniz varsa hekiminize danışın.
• Kafein, alkol ve nikotin

Tanı nasıl konur?

MedlinePlus'a göre huzursuz bacak sendromunu doğrulayan özel bir test yoktur. Tanı, büyük ölçüde belirtilerin tarifine dayanır. Hekim şu soruları sorabilir:

• Bacaklarınızı hareket ettirme isteği hissediyor musunuz ve buna rahatsız edici bir his eşlik ediyor mu?
• Bu his dinlenirken mi başlıyor ya da artıyor?
• Hareket edince azalıyor mu?
• Akşam ve gece daha mı kötü?

Muayeneden sonra demir eksikliği, kansızlık, böbrek işlevleri ve diğer olası nedenler için kan testleri istenir. Demir depolarını gösteren testler bu değerlendirmenin önemli bir parçasıdır. MedlinePlus, başka uyku bozukluklarını dışlamak için gerekirse uyku testi yapılabileceğini belirtir.

Muayeneye hazırlık

Muayeneden önce bir iki hafta boyunca kısa bir belirti günlüğü tutmak çok işe yarar. Belirtilerin günün hangi saatinde başladığı, ne kadar sürdüğü, uykunuzu kaç kez böldüğü, o gün ne kadar kahve, çay ya da alkol tükettiğiniz ve hangi ilaçları kullandığınız not edilebilir. Yatak partnerinizin gece fark ettiği bacak hareketlerini de yazmak yararlıdır. Ailede benzer yakınması olan kişiler varsa bunu da belirtin. Bu bilgiler, hekimin tanıyı koymasını ve tedaviyi planlamasını kolaylaştırır.

Bacak krampları, varis, eklem hastalıkları ve uzun süre aynı pozisyonda kalmaya bağlı rahatsızlıklar da benzer şikâyetlere yol açabilir; bu durumları ayırt etmek hekimin görevidir.

Kendi kendine yapılabilecekler

Belirtiler hafifse yaşam tarzı değişiklikleri çoğu zaman belirgin rahatlama sağlar. NHS ve MedlinePlus'ın önerileri şunlardır:

Yapılabilecekler

• Gündüzleri düzenli ve orta yoğunlukta egzersiz yapmak
• Her gün aynı saatte yatıp kalkmak
• Yatak odasını serin, sessiz ve karanlık tutmak
• Yatmadan önce ılık bir banyo yapmak
• Bacakları esnetmek, hafifçe masaj yapmak; bacaklara sıcak ya da soğuk uygulamak
• Belirtiler başladığında kitap okumak, bulmaca çözmek gibi zihni meşgul eden etkinliklerle dikkati dağıtmak
• Yoga, meditasyon gibi gevşeme tekniklerinden yararlanmak
• Sigarayı bırakmak

Kaçınılması gerekenler

• Öğleden sonra kafein tüketmek (kahve, çay, kola, enerji içecekleri, çikolata)
• Yatmadan önce alkol almak
• Yatağa yakın saatlerde ağır yemek yemek
• Akşam saatlerinde yorucu egzersiz yapmak
• Yatmadan önce telefon, tablet ve bilgisayar ekranına bakmak
• Gündüz uykusu

Uzun yolculuklarda ya da toplantılarda koridor tarafında oturmak ve ara ara kalkıp yürümek de işe yarayabilir. Belirtiler başladığında kalkıp birkaç dakika yürümek, baldır kaslarını esnetmek ve ardından yatağa dönmek de pek çok kişide uykuya dalmayı kolaylaştırır.

Tedavi seçenekleri

Altta yatan nedenin tedavisi

NHS'ye göre demir eksikliği gibi bir neden saptanırsa önce bu durum tedavi edilir. MedlinePlus, demir eksikliğine bağlı kansızlığın tedavisinin bazı kişilerde belirtileri azaltabildiğini belirtir. Demir takviyesini kan testleri yapılmadan ve hekime danışılmadan kullanmayın; gereğinden fazla demir de zararlı olabilir.

İlaç tedavisi

Belirtiler uykuyu ve günlük yaşamı belirgin biçimde etkiliyorsa hekim ilaç tedavisi önerebilir. NHS ve MedlinePlus'ın aktardığı ilaç grupları şunlardır: beyindeki dopamin etkisini artıran ilaçlar, sinir ağrısında da kullanılan bazı ilaçlar ve belirli durumlarda uykuya yardımcı ilaçlar. Hangi ilacın uygun olduğuna; belirtilerin sıklığı, eşlik eden hastalıklar ve yan etkiler göz önüne alınarak hekim karar verir. NHS, tedaviye yanıt alınamayan durumlarda bir uzmana yönlendirme yapılabileceğini belirtir.

İlaç tedavisi sırasında belirtilerde değişiklik, günün daha erken saatlerinde başlama ya da kollara yayılma gibi durumlar fark ederseniz hekiminize bildirin; doz ve ilaç seçiminin yeniden değerlendirilmesi gerekebilir.