Elektronik sigara zararlı mı?

Elektronik sigara nedir?

Elektronik sigaralar; "vape", "e-sigara", "vape kalem" ya da elektronik nikotin iletim sistemleri gibi farklı adlarla bilinir. Pille çalışan bu cihazlar, içindeki sıvıyı ısıtarak kullanıcının soluduğu bir aerosol oluşturur. DSÖ'ye göre bu sıvılar nikotin içerebilir ve genellikle sağlığa zararlı olabilen katkı maddeleri, aromalar ve kimyasallar barındırır.

Cihazlar farklı şekil ve boyutlarda olabilir: Sigaraya benzeyenler, kalem ya da USB belleğe benzeyenler ve tek kullanımlık renkli modeller bunlara örnektir. CDC, çoğu e-sigaranın nikotin içerdiğini belirtir. Isıtılmış tütün ürünleri ve nikotin poşetleri gibi diğer yeni ürünler de DSÖ'nün tütün ve nikotin ürünleri kapsamında değerlendirilir.

Buharında neler var?

E-sigaranın oluşturduğu bulut sıklıkla "zararsız su buharı" olarak düşünülür, ancak bu doğru değildir. CDC'ye göre e-sigara aerosolünde şunlar bulunabilir:

• Nikotin: Bağımlılık yapan bir madde.
• Kansere yol açan kimyasallar.
• Ağır metaller: Nikel, kalay ve kurşun gibi.
• Çok küçük parçacıklar: Akciğerlerin derinlerine kadar ulaşabilir.
• Uçucu organik bileşikler.
• Aroma maddeleri: Bazıları, örneğin diasetil, ciddi akciğer hastalığıyla ilişkilendirilmiştir.

DSÖ de e-sigara emisyonlarının, bazıları kansere yol açtığı bilinen toksik maddeler ürettiğini ve kalp ile akciğer hastalıkları riskini artırdığını belirtir. Uzun vadeli etkileri hakkındaki bilgiler hâlâ birikmektedir; CDC, kısa ve uzun vadeli sağlık etkilerinin anlaşılması için daha fazla araştırmaya ihtiyaç olduğunu vurgular. Ancak "uzun vadeli etkinin tam bilinmemesi", güvenli olduğu anlamına gelmez.

Nikotin bağımlılığı ve genç beyin

DSÖ, nikotinin bağımlılık yapıcı ve zararlı olduğunu, özellikle beyni gelişimini sürdüren çocuklar, ergenler ve genç yetişkinler için risk taşıdığını vurgular. CDC'ye göre beyin gelişimi yaklaşık 25 yaşına kadar sürer ve nikotin bu dönemde dikkat, öğrenme, ruh hâli ve dürtü kontrolüyle ilgili beyin bölgelerine zarar verebilir.

CDC'nin dikkat çektiği diğer noktalar:

• Gençlerde bağımlılık belirtileri, düzenli ya da günlük kullanım başlamadan önce bile ortaya çıkabilir.
• Gençlikte nikotin kullanımı, ileride başka maddelere bağımlılık riskini artırabilir.
• E-sigara kullanan gençlerin ileride sigara içmeye başlama olasılığı daha yüksektir.

DSÖ de e-sigaranın, özellikle sigara içmeyen gençlerde geleneksel sigaraya başlamayı yaklaşık 3 kat artırdığına dair kanıtlar bulunduğunu belirtir. Ayrıca e-sigaraların sosyal medya ve fenomenler aracılığıyla, en az 16.000 çekici aroma ve dikkat çekici tasarımlarla gençleri hedef aldığına dikkat çeker. Birçok ülkede çocuk ve gençlerdeki kullanım oranları yetişkinlerinkini aşmıştır.

Akciğer hasarı, yanıklar ve zehirlenmeler

E-sigaralar yalnızca uzun vadeli risklerle değil, bazı ani sağlık sorunlarıyla da ilişkilendirilmiştir:

• Akciğer hasarı (EVALI): DSÖ'nün aktardığına göre ABD'de e-sigara ya da vape ürünü kullanımıyla ilişkili akciğer hasarı nedeniyle tüm eyaletlerden bildirilen vaka sayısı 2.807'ye ulaşmış, bunların 68'i ölümle sonuçlanmıştır.
• Yanıklar ve patlamalar: CDC ve DSÖ, kusurlu pillerin özellikle şarj sırasında yangın ve patlamalara yol açarak ciddi yaralanmalara neden olabildiğini belirtir.
• Zehirlenmeler: CDC'ye göre ABD'de zehir danışma merkezlerine e-sigara nedeniyle yapılan başvuruların %80'inden fazlası 5 yaşından küçük çocuklarla ilgilidir. Nikotinli sıvıların yutulması ya da cilde dökülmesi çocuklar için tehlikelidir.
• Nöbetler: CDC, özellikle gençlerde ve genç yetişkinlerde nöbet bildirimleri olduğunu belirtir.

Evde e-sigara ya da sıvısı bulunuyorsa, bunları çocukların ulaşamayacağı yerlerde saklamak önemlidir.

Çevredekiler için ikinci el aerosol

E-sigaranın yalnızca kullanan kişiyi etkilediği düşünülse de DSÖ, e-sigara aerosollerinin kapalı ortamlarda partikül madde yoğunluğunu artırdığını ve nikotin ile potansiyel olarak toksik diğer maddeleri içerdiğini belirtir. Bu nedenle ev, araç ve kapalı alanlarda e-sigara kullanımı, çevredeki çocukları, gebeleri ve kronik hastalığı olanları da etkileyebilir.

Gebelikte e-sigara

CDC, nikotinin gebeler için bir sağlık tehlikesi olduğunu ve gelişmekte olan bebek için toksik olduğunu belirtir. Nikotin, bebeğin beyin ve akciğer gelişimine zarar verebilir; düşük doğum ağırlığı ve erken doğumla ilişkilendirilir. CDC, gebelerin e-sigara kullanmamasını önerir. Gebelikte sigara ya da e-sigarayı bırakmak için destek almak amacıyla hekiminize ya da ALO 171'e başvurabilirsiniz.

Sigarayı bırakmak için e-sigara kullanılabilir mi?

Bu konu sık tartışılır ve kaynakların yaklaşımı temkinlidir:

• DSÖ: E-sigaraların tüketici ürünleri olarak toplum düzeyinde sigarayı bırakmada etkili olduğunun kanıtlanmadığını belirtir. DSÖ'ye göre hem tütün ürünleri hem de e-sigaralar sağlık için risk taşır ve en güvenli yol ikisini de kullanmamaktır.
• CDC: Hiçbir e-sigaranın ABD'de sigara bırakma yardımcısı olarak onaylanmadığını belirtir; e-sigaraların, yalnızca sigarayı tamamen bırakıp onun yerine geçtiği durumlarda yetişkin sigara içicilere potansiyel fayda sağlayabileceğini, ancak gençler, genç yetişkinler, gebeler ve hâlihazırda tütün kullanmayan yetişkinler tarafından kullanılmaması gerektiğini vurgular.

E-sigara sigarayla birlikte kullanıldığında sigaranın zararları sürer ve nikotin bağımlılığı da devam eder. CDC de olası bir faydayı yalnızca sigaranın tamamen bırakılması koşuluna bağlar. Sigarayı bırakmak için kanıtlanmış yöntemler arasında danışmanlık ve hekim değerlendirmesiyle verilen tedaviler yer alır; DSÖ, danışmanlık ve ilaç tedavisinin bırakma şansını iki katından fazla artırabildiğini belirtir.

Bırakmak isteyenler için destek

E-sigara da nikotin bağımlılığı yarattığı için bırakmak zor olabilir. Bırakmayı düşünüyorsanız şu adımlar yardımcı olabilir:

• Bir bırakma günü belirleyin ve cihazı, sıvıları ve kartuşları evden uzaklaştırın.
• Kullanma isteğini tetikleyen durumları (sıkılma, stres, arkadaş ortamı, ders ya da iş araları) not edin ve her biri için bir alternatif planlayın.
• İstek geldiğinde birkaç dakika bekleyin; nikotin isteği dalgalar hâlinde gelir ve geçer.
• Yakınlarınızdan destek isteyin.
• Yoksunluk belirtilerine hazırlıklı olun. CDC'nin nikotin yoksunluğu için sıraladığı sinirlilik, huzursuzluk, konsantrasyon güçlüğü, uyku sorunları ve iştah artışı gibi belirtiler geçicidir; hareket etmek, kafeini azaltmak ve düzenli uyumak bu dönemi kolaylaştırabilir.
• ALO 171 Sigara Bırakma Danışma Hattı'nı arayın ya da aile hekiminize başvurun. ALO 171'in internet sitesinde illere göre sigara bırakma poliklinikleri listelenir.