Genel bakış
Varis, deri altında görülebilen, genişlemiş, şişkin ve kıvrımlı toplardamarlardır (venler). En sık bacaklarda görülür; mavi ya da mor renkte, yer yer kabarık ve düğümlü bir görünüm alabilir. Toplardamar genişlemesi vücudun başka bölgelerinde de ortaya çıkabilir; örneğin makat bölgesindeki hemoroidler de bir tür toplardamar genişlemesi olarak kabul edilir.
Toplardamarlar kanı kalbe geri taşır. İçlerindeki tek yönlü kapakçıklar, kanın yalnızca kalbe doğru ilerlemesini sağlar. Damar duvarı ya da kapakçıklar zayıfladığında veya hasar gördüğünde kan geriye doğru kaçar (reflü) ve damarın içinde birikir. Biriken kan zamanla damarın genişlemesine ve kıvrımlı bir hal almasına yol açar.
Varis gelişme olasılığını artıran etkenler arasında şunlar sayılır:
- İlerleyen yaş
- Kadın olmak
- Gebelik
- Fazla kilo ya da obezite
- Uzun süre ayakta durmayı ya da oturmayı gerektiren işler, hareketsiz yaşam
- Ailede varis öyküsü
- Daha önce derin ven trombozu (derin toplardamarda pıhtı) geçirmiş olmak
Varis bazı kişilerde yalnızca görünümle ilgili bir kaygı yaratırken, bazı kişilerde ağrı, şişlik ve cilt değişiklikleri gibi yakınmalara yol açabilir.
Belirtiler
Varisin en belirgin işareti, deri altında kabarık, mavi ya da mor renkte, kıvrımlı damarların görülmesidir. Bazı kişilerde başka bir yakınma olmazken bazılarında aşağıdaki belirtiler ortaya çıkabilir:
- Bacaklarda ağrı, sızı ya da ağırlık hissi
- Ayak bileklerinde ve bacaklarda şişlik
- Damarların çevresinde kaşıntı ya da yanma hissi
- Ciltte renk değişikliği, kuruluk ya da pullanma
- Özellikle gece ortaya çıkan bacak krampları
Bu yakınmalar genellikle uzun süre ayakta kaldıktan ya da oturduktan sonra artar; uzanınca veya bacaklar yükseğe kaldırılınca hafifler. Bazı kişilerde varisler günlük etkinlikleri kısıtlayabilir. Tedavi edilmeyen varisler zamanla kötüleşebilir; ancak bu genellikle yıllar içinde ve çok yavaş gerçekleşir.
Varis ilerledikçe bazı kişilerde sorunlar gelişebilir. Uzun süre iyileşmeyen açık yaralar (bacak ülserleri) ve bu yaralarda enfeksiyon gelişmesi bunlar arasındadır. Deriye yakın genişlemiş bir damar kanayabilir; bu durum ciddiye alınması gereken bir sorundur. Yakınmalarınızın varise mi yoksa başka bir nedene mi bağlı olduğunu hekiminiz değerlendirir.
Ne zaman doktora başvurulmalı?
Varisler her zaman tedavi gerektirmez. Ancak aşağıdaki durumlarda aile hekiminize ya da kalp ve damar cerrahisi uzmanına başvurmanız önerilir:
- Varisleriniz ağrı, kaşıntı ya da şişliğe neden oluyorsa
- Varislerin bulunduğu bölgedeki ciltte renk değişikliği, kuruluk ya da pullanma başladıysa
- Bacağınızda kendiliğinden iyileşmeyen bir yara varsa
- Yakınmalarınız giderek artıyorsa ya da varisleriniz kısa sürede belirgin biçimde kötüleştiyse
Varise bağlı sorunlar zamanla ilerleyebileceğinden, yakınmalarınızı ertelemeden paylaşmanız ülser gibi sorunların gelişmeden ele alınmasına yardımcı olabilir.
Acil durum: Bir varis damarından kanama olursa bu durum acil değerlendirme gerektirir. Varisten kanama olduğunda 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Tanı yöntemleri
Varis çoğu zaman muayeneyle tanınabilir. Hekim yakınmalarınızı, ailenizde varis olup olmadığını, gün içindeki hareket düzeyinizi ve yaşam alışkanlıklarınızı (örneğin uzun süre ayakta durmayı ya da oturmayı gerektiren bir işte çalışıp çalışmadığınızı) sorar ve bacaklarınızı muayene eder.
Tanıyı doğrulamak ve tedaviyi planlamak için sık başvurulan tetkik dupleks ultrasonografidir (halk arasında renkli Doppler olarak da bilinir). Ses dalgalarıyla yapılan ve girişimsel olmayan bu inceleme, bacak damarlarındaki kan akışını değerlendirir ve damarların ne kadar iyi çalıştığını göstermeye yardımcı olur. Bazı girişimsel tedaviler sırasında da işlemi yönlendirmek için ultrasondan yararlanılır.
Bazı durumlarda ek tetkikler de gerekebilir. Hangi tetkiklerin gerekli olduğuna, yakınmalarınız ve muayene bulgularınız göz önüne alınarak hekiminiz karar verir. Görüşmeye giderken kullandığınız ilaçların listesini ve varsa önceki tetkik sonuçlarınızı yanınızda bulundurmanız değerlendirmeyi kolaylaştırır.
Bu konuda
Bu konuyu bir hekimle konuşmak isterseniz
İlgili branşlardaki doktor profillerini şehir ve ilçeye göre inceleyebilir, çalışma yerlerini ve randevu seçeneklerini görebilirsiniz.
Tedavi yaklaşımları
Varis tedavisinin amacı yakınmaları hafifletmek, ülser gibi sorunların gelişmesini önlemeye yardımcı olmak ve gerektiğinde sorunlu damarı kapatmak ya da çıkarmaktır. Yakınma yaratmayan varisler için yaşam tarzı önlemleri yeterli olabilir. Hangi yöntemin uygun olduğu; damarların yeri ve büyüklüğü, ultrasonografi bulguları, yakınmalarınız ve genel sağlık durumunuz göz önüne alınarak hekiminizle birlikte belirlenir.
Başlıca seçenek grupları:
- Yaşam tarzı önlemleri: Sağlıklı kiloya ulaşmak, düzenli yürümek, uzun süre hareketsiz kalmamak ve dinlenirken bacakları yükseğe kaldırmak.
- Kompresyon (basınçlı) çorapları: Bacağa basınç uygulayarak kan dolaşımını destekler; şişlik ve ağrıyı azaltabilir. Yalnızca yakınmaları hafifletir; genişlemiş damarı düzeltmez. Girişimsel tedavi uygun olmadığında tek başına, girişimsel tedavilerden sonra ise bir süre kullanılabilir. Atardamarlarında dolaşım sorunu olan kişiler için uygun olmayabilir; bunu hekiminiz değerlendirir.
- Endovenöz termal ablasyon: Damarın içine yerleştirilen ince bir kateter aracılığıyla radyofrekans ya da lazer enerjisi uygulanarak sorunlu damar içeriden kapatılır.
- Skleroterapi (köpük skleroterapi dahil): Damarın içine özel bir sıvı ya da köpük enjekte edilerek damar kapatılır.
- Cerrahi yöntemler: Yüzeydeki küçük varislerin küçük kesilerle çıkarılması (flebektomi) ya da daha büyük damarların bağlanarak çıkarılması (ligasyon ve stripping).
Girişimsel yöntemlerin çoğunda işlem sonrasında bir süre kompresyon çorabı kullanılması önerilir. Her yöntemin kendine özgü olası yararları, riskleri ve iyileşme süreci vardır; bunları işlem öncesinde hekiminizle ayrıntılı olarak konuşun.
Yaşam ve takip
Bazı alışkanlıklar mevcut yakınmaları hafifletmeye ve varislerin kötüleşmesini önlemeye yardımcı olabilir:
- Sağlıklı bir kiloya ulaşmak ve bunu korumak
- Yürüyüş gibi düzenli fiziksel etkinlikler yapmak; hareket, kanın bacaklardan kalbe dönüşünü destekler. Ağır yük kaldırmayı içeren zorlayıcı egzersizler varisleri kötüleştirebileceğinden size uygun etkinlik düzeyini hekiminize sorun
- Uzun süre ayakta durmaktan ya da oturmaktan kaçınmak; işiniz bunu gerektiriyorsa sık sık pozisyon değiştirmek
- Dinlenirken bacaklarınızı yükseğe kaldırmak; otururken bacak bacak üstüne atmamak
- Bol giysiler giymek; yüksek topuklu ayakkabılardan ve ayak bileği hareketini kısıtlayan ayakkabılardan kaçınmak
- Sigarayı bırakmak
- Kuruyan cildi nemlendirmek ve bacaklarınızı yaralanmalardan korumak
Kompresyon çorabı önerildiyse hangi tür çorabın, ne zaman ve nasıl giyileceğini hekiminizle netleştirin. Girişimsel bir tedaviden sonra hekiminizin önerdiği kontrollere gidin ve size verilen bakım önerilerine uyun. Tedaviden sonra da yeni varisler oluşabileceğini ve bazı kişilerde tedavinin tekrarlanması gerekebileceğini unutmayın.
Varisli bacakta ciltte renk değişikliği, iyileşmeyen yara ya da belirgin şişlik gibi yeni yakınmalar ortaya çıkarsa bir sonraki kontrolü beklemeden hekiminize bilgi verin. Varisten kanama olursa acil yardım alın.
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
Varis yalnızca estetik bir sorun mudur?
Bazı kişilerde varis yalnızca görünümle ilgili bir kaygı yaratır. Ancak bazı kişilerde ağrı, şişlik, kaşıntı ve cilt değişikliklerine yol açabilir; ilerlemiş durumlarda iyileşmeyen yaralar ya da kanama gibi sorunlar gelişebilir. Yakınmanız varsa bir hekimin değerlendirmesi yararlı olur.
Kompresyon çorabı varisi ortadan kaldırır mı?
Kompresyon çorapları bacaktaki dolaşımı destekleyerek şişlik ve ağrı gibi yakınmaları hafifletmeye yardımcı olabilir. Genişlemiş damarı kapatmaya ya da çıkarmaya yönelik tedaviler ise ablasyon, skleroterapi ve cerrahi gibi girişimlerdir. Hangi yaklaşımın uygun olduğuna hekiminiz karar verir.
Varis yakınmaları neden uzun süre ayakta kalınca artar?
Uzun süre ayakta kalmak ya da oturmak, bacak toplardamarlarının içindeki basıncı artırır ve kanın bu damarlarda birikmesini kolaylaştırır. Bu nedenle ağrı, ağırlık ve şişlik gibi yakınmalar bu durumlardan sonra belirginleşebilir. Uzanmak ve bacakları kalp düzeyinin üzerine kaldırmak damarlardaki basıncı azaltarak genellikle rahatlama sağlar.
Gebelikte varis görülür mü?
Evet. Gebelik, varis gelişme olasılığını artıran etkenler arasında sayılır. Gebelikte ortaya çıkan ya da artan bacak yakınmalarınızı gebeliğinizi izleyen hekiminizle paylaşmanız önerilir.
Varis tedavisi her zaman ameliyat gerektirir mi?
Hayır. Yakınma yaratmayan varislerde yaşam tarzı önlemleri yeterli olabilir; yakınma yaratan varislerde ise kompresyon çorapları, damarın içeriden kapatıldığı ablasyon yöntemleri, skleroterapi ya da cerrahi gibi seçenekler bulunur. Size uygun yaklaşıma muayene ve ultrasonografi bulgularına göre hekiminizle birlikte karar verilir.
Kaynaklar
- Varicose veins — NHS, erişim: 03.10.2026
- Varicose Veins — National Heart, Lung, and Blood Institute (NHLBI), erişim: 03.10.2026
- Varicose Veins — MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine), erişim: 03.10.2026
Sınırlılıklar
Bu yazı bacak varislerini genel hatlarıyla kapsar; derin ven trombozu, yüzeyel ven trombozu (flebit), varis egzaması ve bacak ülserinin ayrıntıları ile gebelikte varis yönetimi ele alınmamıştır (NHS bu konular için ayrı sayfalara yönlendirir; bu sayfalar okunmadı). Varis kanamasında NHS acil randevu/111 önerirken NHLBI acil çağrı (911) önermektedir.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlişkili uzmanlık dalları
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun.
