Sedef hastalığı (psoriazis): genel bilgilendirme

Genel bakış

Sedef hastalığı (psoriazis), deride kuru, kaşıntılı, kalınlaşmış ve pullu yamalarla (plaklarla) seyreden süregen (uzun süreli) bir hastalıktır. Bu durumda bağışıklık sistemi aşırı çalışır ve deri hücreleri olağandan çok daha hızlı çoğalır. Normalde deri hücrelerinin alt katmanlardan yüzeye çıkması uzun bir süreç iken sedef hastalığında bu süre belirgin biçimde kısalır; hücreler yüzeyde birikerek kalın, pullu plaklar oluşturur.

Sedef hastalığı bulaşıcı değildir; temasla başkasına geçmez. Günümüzde hastalığı ortadan kaldıran bir tedavi bulunmamaktadır; ancak tedavilerle belirtiler kontrol altına alınabilir ve günlük yaşam kolaylaştırılabilir.

Nasıl ortaya çıkar?

Hastalığın ortaya çıkmasında kalıtsal yatkınlık ve çevresel etkenlerin birlikte rol oynadığı düşünülmektedir. Ailesinde sedef hastalığı olan kişilerde görülme olasılığı artar. Bazı etkenler hastalığı başlatabilir ya da alevlendirebilir:

• Stres
• Alkol kullanımı ve sigara
• Fazla kilo
• Gebelik
• Bazı ilaçlar
• Boğaz enfeksiyonları gibi bazı enfeksiyonlar
• Deri yaralanmaları
• Kuru cilt ve soğuk hava
• Bazı kişilerde güneş ışığı

Kimlerde görülür?

Sedef hastalığı herkeste görülebilir; çocuklara göre yetişkinlerde daha sıktır. Kadınlarda ve erkeklerde benzer sıklıkta görülür. Hastalık bazı ailelerde daha sık görülür.

Belirtiler

Sedef hastalığının belirtileri kişiden kişiye ve hastalığın türüne göre değişir. Sık görülen belirtiler şunlardır:

• Kuru, kaşıntılı, bazen ağrılı ya da yanan, pullanan, oval ya da düzensiz biçimli plaklar. Pullar gümüşi beyaz görünebilir.
• Açık tende plaklar pembe ya da kırmızıdır; koyu tende gri görünebilir ve iyileştikten sonra koyu lekeler bırakabilir.
• Kuru, çatlayan, kaşınan ya da kanayabilen deri.
• Tırnaklarda çukurcuklar, kalınlaşma ya da çizgilenme.
• Uyku kalitesinde bozulma.

Plaklar en sık saçlı deri ve kulak arkası, göğüs, karın ve sırt, kalça, ön kollar ve dirsekler, alt bacaklar ve dizlerde görülür. Avuç içi ve ayak tabanı ile kasık, genital bölge ve meme altı gibi deri kıvrımları da etkilenebilir.

Başlıca türleri

• Plak tipi: En sık görülen türdür; kabarık, kırmızı ve gümüşi pullu plaklarla seyreder.
• Guttat (damla) tipi: Küçük, kırmızı noktalar şeklindedir; çoğunlukla çocuk ve genç yetişkinlerde, sıklıkla bir boğaz enfeksiyonundan sonra ortaya çıkar.
• Püstüler tip: Kızarık deri üzerinde içi iltihaplı kabarcıklarla seyreder; el ve ayaklarda ya da vücudun geniş bir bölümünde görülebilir.
• Ters (inverse) tip: Deri kıvrımlarında düz ve kırmızı alanlar şeklinde görülür.
• Eritrodermik tip: Vücudun büyük bölümünü kaplayan, nadir ve ağır bir türdür.

Hastalık genellikle alevlenme ve sakin dönemlerle seyreder. Bazı kişilerde yalnızca birkaç plak bulunurken bazılarında geniş alanlar etkilenebilir. Sedef hastalığı olan bazı kişilerde eklemlerde ağrı, şişlik ve tutuklukla seyreden psoriatik artrit gelişebilir.

Tanı yöntemleri

Sedef hastalığı tanısı çoğunlukla öykü ve muayeneyle konur. Hekim deriyi, saçlı deriyi ve tırnakları inceler. Görüşmede şu konular sorulabilir:

• Deride kaşıntı ya da yanma gibi yakınmalarınızın olup olmadığı
• Yakın zamanda geçirilen hastalıklar, örneğin boğaz enfeksiyonu
• Son dönemde yaşanan stres
• Kullandığınız ilaçlar
• Ailenizde sedef hastalığı bulunup bulunmadığı
• Eklemlerde ağrı, hassasiyet ya da şişlik olup olmadığı

Sedef hastalığı başka deri hastalıklarına benzeyebildiği için tanı her zaman kolay olmayabilir. Gerektiğinde, benzer görünen durumları ayırt etmek amacıyla deriden küçük bir örnek alınıp mikroskopla incelenebilir (deri biyopsisi).

Eklem yakınmaları psoriatik artriti düşündürüyorsa hekiminiz sizi romatoloji uzmanına yönlendirebilir. Hastalığın ruh sağlığınızı etkilediği durumlarda ruh sağlığı uzmanlarından destek alınması da önerilebilir.

Tedavi yaklaşımları

Sedef hastalığında tedavinin amacı belirtileri kontrol altına almak ve günlük yaşamınızı kolaylaştırmaktır. Hangi tedavinin uygun olduğu; hastalığın türüne, yaygınlığına, tuttuğu bölgelere, genel sağlık durumunuza ve tercihlerinize göre hekiminizle birlikte belirlenir. Başlıca seçenek kategorileri şunlardır:

• Deriye sürülen tedaviler: Hafif ve orta şiddetli durumlarda sık kullanılır. Nemlendiriciler (emoliyentler), kortikosteroid içeren krem ve merhemler, D vitamini benzeri ilaçlar, retinoid grubu ilaçlar ve katran içeren preparatlar bu grupta yer alır.
• Işık tedavisi (fototerapi): Derinin hekimin belirlediği şekilde morötesi ışıkla tedavi edilmesidir. Genellikle derinin geniş alanlarının etkilendiği durumlarda kullanılır.
• Sistemik tedaviler: Orta ve ağır durumlarda tüm vücuda etki eden, ağızdan ya da enjeksiyonla alınan ilaçlar gündeme gelebilir. Bu grupta bağışıklık sistemini düzenleyen ya da baskılayan ilaçlar ve ağızdan alınan retinoidler bulunur.
• Biyolojik ilaçlar: Bağışıklık sistemindeki belirli molekülleri hedefleyen, enjeksiyonla uygulanan ilaçlardır.

Sistemik ve biyolojik tedavilerin kendine özgü yan etkileri ve kullanım koşulları vardır; bunları hekiminizle ayrıntılı olarak konuşmanız önemlidir. Eklem tutulumu varsa tedavi romatoloji uzmanıyla birlikte planlanabilir.

Bazı ilaçlar gebelikte kullanılmadığından gebelik planınızı hekiminizle paylaşın. İlaçlarınızı hekiminize danışmadan bırakmayın ya da değiştirmeyin.

Yaşam ve takip

Tedaviye ek olarak günlük yaşamda yapılabilecek bazı düzenlemeler belirtilerin yönetimine katkı sağlayabilir:

• Sizde alevlenmeyi tetikleyen durumları (stres, soğuk hava, enfeksiyonlar, bazı ilaçlar gibi) tanımaya ve mümkünse bunlardan kaçınmaya çalışın.
• Dengeli beslenin, düzenli egzersiz yapın ve sağlıklı bir kiloyu korumaya çalışın. Kaynaklarda Akdeniz tipi beslenme örnek olarak gösterilmektedir.
• Alkolü sınırlayın; sigara kullanıyorsanız bırakmak için destek alın.
• Stresi azaltmaya yönelik yöntemler deneyin.
• Cildinizi nemli tutun; ılık suyla banyo yapın ve yoğun kıvamlı nemlendiriciler kullanın.
• Deriyi yaralanmalardan korumaya özen gösterin.
• Güneş ışığı bazı kişilerde tetikleyici olabilir; güneşe ne ölçüde çıkmanız gerektiğini hekiminizle konuşun.

Nemlendirici kullanırken: Nemlendiricilerinizi başkalarıyla paylaşmayın; kavanozdaki ürünü parmakla değil temiz bir kaşık ya da spatula ile alın. Nemlendiricinin bulaştığı giysi ve yatak takımları kolay alev alabileceğinden ateşten ve sigaradan uzak durun.

Takip: Sedef hastalığı psoriatik artrit, metabolik sendrom, şeker hastalığı, kalp-damar hastalıkları, Crohn hastalığı, depresyon ve kaygı gibi bazı durumlarla birlikte görülebilir. Düzenli kontrollerinizi aksatmayın ve yeni ortaya çıkan eklem, sindirim ya da ruh sağlığı yakınmalarınızı hekiminize bildirin.

Kaynaklar

• Psoriasis — NHS, erişim: 03.10.2026
• Psoriasis — National Institute of Arthritis and Musculoskeletal and Skin Diseases (NIAMS), erişim: 03.10.2026
• Psoriasis: Diagnosis, Treatment, and Steps to Take — National Institute of Arthritis and Musculoskeletal and Skin Diseases (NIAMS), erişim: 03.10.2026
• Psoriasis — MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine), erişim: 03.10.2026