Genel bakış
Göz merceği, gözün içinde ışığı odaklayarak net görmemizi sağlayan saydam bir yapıdır. Katarakt, bu merceğin saydamlığını yitirip bulanıklaşmasıdır. Mercek bulanıklaştıkça görme de bulanıklaşır ve zamanla azalabilir.
Kataraktların büyük bölümü yaşlanmaya bağlı olarak gelişir. Yaş ilerledikçe mercekteki proteinler bozulup bir araya kümelenir; bu da merceğin bulanıklaşmasına neden olur ve bulanıklık zaman içinde artar. Katarakt genellikle yavaş ve ağrısız gelişir; çoğu zaman iki gözü de etkiler, ancak bir göz diğerinden daha fazla etkilenmiş olabilir.
Yaşın yanı sıra katarakt gelişme olasılığını artırabilen etkenler:
- Diyabet ve yüksek tansiyon gibi uzun süreli hastalıklar
- Sigara içmek ve fazla alkol tüketmek
- Korunmasız biçimde uzun süre güneş ışığına (morötesi ışınlara) maruz kalmak
- Göz yaralanması, üveit gibi göz iltihapları ya da daha önce geçirilmiş göz ameliyatı
- Steroid ilaçların uzun süre kullanılması
- Üst vücuda uygulanan ışın (radyasyon) tedavisi
- Ailede katarakt öyküsü
- İleri derecede miyopi ve şiddetli egzama (dermatit) gibi bazı durumlar
- Kadın olmak
Katarakt çoğunlukla yaşlı erişkinleri etkiler, ancak çocuklarda da görülebilir. Çocuklarda görmenin düzgün gelişebilmesi için tedavinin zamanlaması farklı önem taşıdığından bu rehber erişkinlerde görülen kataraktı ele alır.
Belirtiler
Kataraktın başlangıcında çoğu zaman hiçbir belirti olmaz. Mercekteki bulanıklık arttıkça yakınmalar yavaş yavaş belirginleşir. Sık görülen belirtiler:
- Bulanık, puslu ya da sisli görme
- Renklerin soluk görünmesi; renk tonlarını ve şekilleri ayırt etmekte güçlük
- Gece ya da loş ışıkta görmenin azalması
- Işığa karşı hassasiyet ve parlamadan rahatsız olma
- Işıkların çevresinde parlak halkalar (hale) görme
- Çift görme
- Gözlük ya da kontakt lens numarasının sık sık değişmesi
- Okumak, televizyon izlemek ya da araç kullanmak gibi günlük işlerde zorlanma
Belirtiler iki gözde farklı olabilir ve kişiden kişiye değişir. Benzer görme yakınmaları başka göz hastalıklarından da kaynaklanabileceğinden nedenin bir göz hekimi tarafından değerlendirilmesi gerekir.
Katarakt çok ileri bir evreye ulaştığında, seyrek de olsa merceğin içeriği gözün diğer bölümlerine sızarak göz içinde iltihaba ve ağrılı bir göz tansiyonu (glokom) tablosuna yol açabilir.
Ne zaman doktora başvurulmalı?
Görmenizde bulanıklık, gece görmede zorlanma, parlamadan rahatsız olma ya da gözlük numaranızda sık değişiklik gibi yakınmalar fark ederseniz bir göz hastalıkları uzmanına başvurun. Görme kaybı yaşıyorsanız değerlendirmeyi ertelemeyin. Kataraktın yanı sıra başka göz hastalıkları da benzer yakınmalara yol açabileceğinden erken değerlendirme doğru nedenin bulunmasına yardımcı olur. Yaşınız ilerledikçe belirti olmasa bile düzenli göz muayenesi, kataraktın ve diğer göz hastalıklarının erken fark edilmesine katkı sağlar.
Katarakt ameliyatı olduysanız aşağıdaki belirtiler, retinanın yerinden ayrılması (retina dekolmanı) gibi hemen tedavi gerektiren bir soruna işaret edebilir:
- Görüş alanınızda aniden noktalar ve çizgiler (uçuşan cisimler) belirmesi ya da bunların sayısının birden artması
- Gözünüzde ışık çakmaları görmeniz
- Görüş alanınızda karanlık bir perde ya da gölgenin ilerlemesi
- Görmenizin aniden bulanıklaşması
Bu belirtilerden biri olursa beklemeden sizi ameliyat eden göz hekimine ya da bir göz acil birimine ulaşın; acil durumlarda 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.
Ameliyattan sonra görmeniz bulanıklaşırsa, odaklanmakta zorlanırsanız, gözünüz kızarır ya da ağrırsa, görüş alanınızda aydınlık veya karanlık alanlar fark ederseniz ya da parlak ışığa bakmak rahatsız edici hale gelirse de göz hekiminize bilgi verin.
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Tanı yöntemleri
Katarakt tanısı göz hekiminin yaptığı muayeneyle konur. Görüşmede görme yakınmalarınız ve bunların okuma, televizyon izleme ya da araç kullanma gibi günlük işlerinizi nasıl etkilediği konuşulur; bu bilgi ileride tedavi kararının verilmesinde de önem taşır.
Muayenede kullanılabilecek başlıca yöntemler:
- Standart göz muayenesi: Görme düzeyiniz ve görme yakınmalarınızın derecesi değerlendirilir.
- Yarık lamba (biyomikroskop) muayenesi: Kataraktın tanısında standart göz muayenesiyle birlikte kullanılan, gözün özel bir muayene cihazıyla incelendiği yöntemdir.
- Göz bebeğini büyüten damlalarla muayene: Damlalar göz bebeğini genişletir; böylece hekim gözünüzü katarakt ve diğer göz sorunları açısından inceleyebilir. Bu muayene basit ve ağrısızdır.
Başka bir göz sorunundan şüphelenilmediği sürece ek tetkiklere genellikle gerek duyulmaz. Ameliyat planlanırsa, ameliyattan önce bir uzman gözünüzü yeniden muayene eder ve gözünüzle ilgili ölçümler yapar. Kontakt lens kullanıyorsanız ameliyattan önceki birkaç gün lenslerinize ara vermeniz gerekebilir; bunu hekiminize sorun.
Bu konuda
Bu konuyu bir hekimle konuşmak isterseniz
İlgili branşlardaki doktor profillerini şehir ve ilçeye göre inceleyebilir, çalışma yerlerini ve randevu seçeneklerini görebilirsiniz.
Tedavi yaklaşımları
Erken dönemde, katarakt günlük yaşamı belirgin biçimde etkilemiyorsa bazı düzenlemeler görmeyi kolaylaştırabilir:
- Gözlük ya da kontakt lens numarasının güncellenmesi
- Evde ve çalışma ortamında daha güçlü aydınlatma kullanılması
- Parlamayı azaltan güneş gözlükleri
- Okurken büyüteç kullanılması
Bu düzenlemeler yakınmaları hafifletebilir ancak kataraktı ortadan kaldırmaz. Bulanıklaşmış merceği gidermenin tek yolu ameliyattır. Katarakt ameliyatında bulanık mercek çıkarılır ve yerine yapay bir mercek (göz içi lens) yerleştirilir. İşlem çoğunlukla gözün damla ve/veya iğneyle uyuşturulmasıyla (lokal anestezi) yapılır ve kişi genellikle aynı gün evine dönebilir. İki gözde katarakt varsa ameliyatlar farklı günlerde yapılır.
Ameliyat genellikle katarakt okuma, araç kullanma gibi günlük işleri zorlaştırmaya başladığında gündeme gelir. Çoğu durumda ameliyatı beklemek göze zarar vermez; bu nedenle zamanlama, yakınmalarınız ve beklentileriniz göz önüne alınarak hekiminizle birlikte kararlaştırılır.
Her ameliyatta olduğu gibi katarakt ameliyatının da olası riskleri vardır: enfeksiyon, kanama, iltihaplanma, yapay merceğin yerinden oynaması, retina dekolmanı ve ameliyattan aylar ya da yıllar sonra merceği taşıyan zarın bulanıklaşması (arka kapsül kesifleşmesi) bunlar arasında sayılır. Ciddi sorunlar seyrek görülür. Başka göz hastalıklarınız varsa ameliyattan sonra görme beklenen düzeye ulaşmayabilir; bu konuyu ameliyat öncesinde hekiminizle konuşun.
Yaşam ve takip
Kataraktların çoğu yaşla birlikte gözde oluşan olağan değişikliklere bağlıdır; yine de bazı adımlar gözlerinizi kataraktı hızlandırabilen etkenlerden korumaya yardımcı olabilir:
- Güneşli havalarda morötesi ışınlara karşı koruyan güneş gözlüğü ve geniş kenarlı şapka kullanmak
- Gözünüzü yaralanma riski taşıyan işlerde ve etkinliklerde koruyucu gözlük takmak
- Sigarayı bırakmak ve alkolü sınırlamak
- Sebze, meyve, koyu yeşil yapraklı sebzeler, kuruyemiş ve tam tahıllar gibi besleyici gıdalardan zengin beslenmek
- Diyabet gibi katarakt riskini artıran hastalıkların kontrolünü sürdürmek
Günlük yaşamda daha parlak aydınlatma kullanmak işinizi kolaylaştırabilir. Görmeniz azaldıysa araç kullanmaya uygun olup olmadığınızı göz hekiminizle konuşun.
Ameliyat sonrasında hekiminizin önerdiği göz damlalarını belirtilen süre boyunca kullanın ve gözünüzü ovuşturmayın. İyileşme döneminde ağır kaldırmaktan, spordan, göz makyajından, gözünüze su kaçmasından ve yüzmekten kaçının; dışarıda gözünüzü koruyun. Görmeniz yeterli düzeye gelip hekiminiz uygun görene kadar araç kullanmayın ve kontrol muayenelerine düzenli gidin.
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
Katarakt kendiliğinden geçer mi?
Hayır. Katarakt genellikle zamanla yavaş yavaş ilerler. Erken dönemde gözlük güncellemesi ve daha iyi aydınlatma gibi düzenlemeler yakınmaları hafifletebilir; ancak bulanık merceği gidermenin tek yolu ameliyattır.
Katarakt ameliyatı ne zaman yapılır?
Ameliyat genellikle katarakt okuma, araç kullanma ya da televizyon izleme gibi günlük işleri zorlaştırdığında gündeme gelir. Çoğu durumda beklemek göze zarar vermez. Zamanlamaya, yakınmalarınız ve muayene bulgularınız birlikte değerlendirilerek hekiminizle karar verilir.
İki gözdeki katarakt aynı anda mı ameliyat edilir?
İki gözde katarakt varsa ameliyatlar aynı gün değil, farklı günlerde yapılır. İkinci ameliyatın zamanlamasını hekiminiz belirler; bu konudaki sorularınızı ameliyat öncesinde konuşabilirsiniz.
Katarakt ameliyatından sonra nelere dikkat edilmelidir?
Hekiminizin önerdiği göz damlalarını düzenli kullanmak, gözü ovuşturmamak ve bir süre ağır kaldırma, spor, yüzme ve göz makyajından kaçınmak genellikle önerilir. Ani uçuşan cisimler, ışık çakmaları, görüş alanında perde ya da gölge veya ani bulanıklık gibi belirtiler olursa beklemeden hekime başvurmak gerekir.
Katarakt ile glokom aynı hastalık mıdır?
Hayır. Katarakt göz merceğinin bulanıklaşmasıdır; glokom ise görme sinirinin hasar gördüğü bir hastalık grubudur. Her ikisi de görmeyi etkileyebilir ve göz muayenesiyle değerlendirilir. Çok ilerlemiş kataraktlar seyrek olarak glokoma yol açabilir.
Katarakt yalnızca yaşlılarda mı görülür?
Katarakt çoğunlukla yaş ilerledikçe gelişir. Bununla birlikte göz yaralanması, daha önceki göz ameliyatları ya da ışın tedavisi gibi etkenlere bağlı olarak da gelişebilir; çocuklarda da ortaya çıkabilir.
Kaynaklar
- Cataracts in adults — NHS, erişim: 03.10.2026
- Cataracts — National Eye Institute (NEI), erişim: 03.10.2026
- Cataract - adult — MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine), erişim: 03.10.2026
- Cataract surgery — NHS, erişim: 03.10.2026
Sınırlılıklar
Bu yazı erişkinlerde yaşa bağlı kataraktı kapsar; çocukluk çağı kataraktı, yapay mercek tipleri, ameliyat tekniğinin ayrıntıları ve ameliyat sonrası damla tedavisinin ayrıntıları ele alınmamıştır. Ameliyat sonrası retina dekolmanı uyarı belirtileri NHS sayfasında acil (aynı gün) başvuru olarak verilmiştir. Kaynaklardaki ameliyat sonrası görme düzelmesine ilişkin oran, ameliyat süresi, damla kullanım süresi ve yaşa bağlı sıklık oranları bilinçli olarak kullanılmamıştır; araç kullanma koşulları Türkiye mevzuatına göre hekimce değerlendirilmelidir. Önceki kısa taslakla (seeds/drafts/health_h3.php) tutarlıdır; ek olarak risk etkenlerine NHS sayfasındaki yüksek tansiyon, şiddetli egzama, miyopi ve kadın cinsiyet eklenmiştir.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlişkili uzmanlık dalları
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun.
