Genel bakış
Hemoroid (halk arasında basur), makat (anüs) çevresinde ve kalın bağırsağın son bölümü olan rektumun alt kısmında bulunan damarların şişmesi ve genişlemesidir. İki ana türü vardır:
- İç hemoroid: Anüsün ve rektumun alt bölümünün iç yüzeyinde gelişir. Genellikle ağrısızdır ama kanamaya yol açabilir; bazen anüsten dışarı sarkabilir (prolapsus).
- Dış hemoroid: Anüs çevresindeki derinin altında gelişir; kaşıntıya ve hassas şişliklere neden olabilir.
Hemoroidin kesin nedeni tam olarak bilinmese de anüs bölgesindeki damarlarda basıncı artıran durumlarla ilişkilidir. Başlıca etkenler şunlardır:
- Dışkılama sırasında ıkınmak
- Tuvalette uzun süre oturmak
- Uzun süren kabızlık ya da ishal
- Lifi az olan beslenme
- Gebelik
- İlerleyen yaşla birlikte destek dokuların zayıflaması
- Sık sık ağır yük kaldırmak
- Fazla kilo
Hemoroid yakınmaları birçok kişide birkaç gün içinde kendiliğinden ya da basit önlemlerle hafifler. Ancak makat bölgesindeki her yakınma hemoroide bağlı değildir; bu nedenle süren ya da tekrarlayan yakınmaların bir hekim tarafından değerlendirilmesi önemlidir.
Belirtiler
Hemoroidin belirtileri türüne göre değişebilir; bazı kişilerde hiç yakınma olmaz. Sık görülen belirtiler:
- Dışkılamadan sonra parlak kırmızı renkte kanama: kan dışkının üzerinde, tuvalet kâğıdında ya da klozette görülebilir
- Anüs çevresinde kaşıntı
- Anüs çevresinde ele gelen şişlikler; dış hemoroidde bu şişlikler sert ve hassas olabilir
- Özellikle otururken artan ağrı ya da sızı
- Dışkılamadan sonra bağırsağın tam boşalmadığı hissi
- İç çamaşırında ya da tuvalet kâğıdında sümüksü akıntı (mukus)
İç hemoroidler dışarı sarkmadıkça genellikle ağrı yapmaz; dışarı sarktıklarında ağrı ve rahatsızlığa neden olabilir. Dış hemoroide bağlı yakınmalar ise birçok kişide birkaç gün içinde azalır.
Önemli: Makattan kanama yalnızca hemoroide bağlı değildir. Benzer belirtiler Crohn hastalığı ve ülseratif kolit gibi iltihabi bağırsak hastalıklarında ya da kalın bağırsak kanseri gibi başka durumlarda da görülebilir. Bu nedenle kanamanın nedeninin bir hekim tarafından değerlendirilmesi önemlidir; yakınmalarınızı yalnızca hemoroide bağlayıp ertelememeniz önerilir.
Ne zaman doktora başvurulmalı?
Hemoroid çoğu zaman evde alınan önlemlerle hafifler. Yine de aşağıdaki durumlarda aile hekiminize ya da genel cerrahi uzmanına başvurun:
- Evde uyguladığınız önlemlere rağmen yakınmalarınız düzelmiyor ya da artıyorsa
- Hemoroid sık sık tekrarlıyorsa
- Makattan kanamanız varsa (kanama ağrısız olsa bile)
- Makat çevresinde nedenini bilmediğiniz bir değişiklik fark ettiyseniz
- Yüksek ateş, titreme ya da genel olarak kendinizi kötü hissediyorsanız
- Makattan irinli akıntı geliyorsa
Aşağıdaki durumlar acil değerlendirme gerektirir:
- Kanamanın durmaması
- Çok miktarda kanama ya da büyük kan pıhtıları
- Şiddetli ağrı
- Makattan kanama ve şiddetli ağrıya karın ağrısı, ishal ya da ateşin eşlik etmesi
Bu belirtilerden biri varsa 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Tanı yöntemleri
Hemoroid tanısı genellikle öykü ve muayeneyle konur. Hekim yakınmalarınızın yanı sıra beslenme ve tuvalet alışkanlıklarınızı, kabızlık ya da ishal yaşayıp yaşamadığınızı, müshil (laksatif) veya lavman kullanıp kullanmadığınızı ve diğer sağlık sorunlarınızı sorabilir.
Muayene şu adımları içerebilir:
- Makat bölgesinin incelenmesi: Şişlikler, dışarı sarkmış iç hemoroidler, dış hemoroid içinde pıhtı, dışkı ya da mukus sızıntısı, deri çıkıntıları ve anal çatlak (fissür) gibi bulgular aranır.
- Parmakla makat muayenesi (dijital rektal muayene): Anüs kaslarının durumu, hassasiyet, kan, iç hemoroidler ya da başka şişlik ve kitleler değerlendirilir.
- Anoskopi veya rijit rektosigmoidoskopi: Özel bir aletle anüsün, rektumun ve kalın bağırsağın alt bölümünün iç yüzeyinin incelenmesi; bu sırada alt sindirim sistemine ait başka sorunların belirtileri de aranır. Muayenehanede ya da ayaktan tedavi biriminde yapılabilir ve çoğu kişide anestezi gerekmez.
Makattan kanamanın başka nedenleri de olabileceğinden hekim, yakınmalarınızın başka bir hastalıktan kaynaklanmadığını da değerlendirir ve gerekirse ek tetkikler isteyebilir. İç hemoroidler bazen başka sindirim sistemi sorunları için ya da rutin inceleme amacıyla yapılan kolonoskopi veya esnek sigmoidoskopi sırasında da saptanır. Hangi incelemelerin gerekli olduğuna hekiminiz karar verir.
Bu konuda
Bu konuyu bir hekimle konuşmak isterseniz
İlgili branşlardaki doktor profillerini şehir ve ilçeye göre inceleyebilir, çalışma yerlerini ve randevu seçeneklerini görebilirsiniz.
Tedavi yaklaşımları
Hemoroid tedavisinin ilk adımı genellikle beslenme ve tuvalet alışkanlıklarının düzenlenmesidir. Hangi seçeneğin uygun olduğuna; hemoroidin türüne, büyüklüğüne, yakınmalarınıza ve evde alınan önlemlere yanıta göre hekiminizle birlikte karar verilir.
- Evde alınabilecek önlemler: Liften zengin beslenmek, yeterli sıvı almak, ıkınmamak ve tuvalette uzun süre oturmamak. Ilık su banyosu ya da oturma banyosu ve havluya sarılmış soğuk kompres rahatlama sağlayabilir.
- Reçetesiz ürünler: Ağrı, kaşıntı ve şişliği hafifletmeye yönelik kremler, merhemler ve fitiller; kabızlığı gidermeye yönelik lif destekleri ve dışkı yumuşatıcılar. Bazı ağrı kesiciler kabızlığa yol açabilir, bazıları ise hemoroid kanıyorsa önerilmez; hangi ağrı kesicinin size uygun olduğunu eczacınıza veya hekiminize danışın. Reçetesiz ürünler önerilen kullanım süresi içinde yakınmalarınızı hafifletmiyorsa ya da makat çevresinde kuruluk veya döküntü gibi yan etkilere yol açıyorsa hekiminize başvurun.
- Muayenehanede yapılan işlemler: Hemoroidin kökünün lastik bantla bağlanarak kan akışının kesildiği band ligasyonu; iç hemoroide bir sıvı enjekte edilerek küçülmesinin sağlandığı skleroterapi; kızılötesi ışık (infrared koagülasyon) ya da elektrik akımı (elektrokoagülasyon) ile hemoroidin küçültülmesi.
- Cerrahi yöntemler: Diğer yöntemlere yanıt vermeyen büyük dış hemoroidler ya da dışarı sarkan iç hemoroidler için hemoroidin cerrahi olarak çıkarılması (hemoroidektomi), stapler yöntemi ya da hemoroide giden atardamarın bağlanması gibi seçenekler. Bu ameliyatlar anestezi altında yapılır.
Tüm işlemlerin olası yararları, riskleri ve iyileşme süreci kişiye göre değişir; bunları işlem öncesinde hekiminizle konuşun.
Yaşam ve takip
Hemoroidin önlenmesinde ve tekrarlamasının azaltılmasında günlük alışkanlıklar önemli rol oynar:
- Liften zengin beslenme: Liften zengin beslenmek ve bol sıvı almak dışkıyı yumuşak tutmaya yardımcı olur; gerekirse lif desteklerinden ya da dışkı yumuşatıcılardan yararlanılabilir.
- Tuvalet alışkanlıkları: Dışkılama ihtiyacınızı ertelemeyin; tuvalette ıkınmaktan ve gereğinden uzun süre oturmaktan kaçının.
- İçecekler: Yeterli su için; alkol ve kafeinli içecekleri sınırlayın.
- Kişisel bakım: Makat bölgesini temiz ve kuru tutun; kurularken ovalamak yerine hafifçe bastırarak kurulayın.
- Kilo ve yük: Sağlıklı kiloyu korumaya çalışın ve ağır yük kaldırmayı mümkün olduğunca azaltın.
Hemoroid yakınmalarınız sık tekrarlıyorsa ya da bir işlem sonrasında iyileşme beklendiği gibi ilerlemiyorsa hekiminize bilgi verin. Gebelik döneminde ortaya çıkan hemoroid yakınmalarını, hangi önlem ve ürünlerin uygun olduğunu konuşmak için gebeliğinizi izleyen hekimle paylaşın.
Makattan kanamanın her zaman hemoroide bağlı olmadığını unutmayın; daha önce hemoroid tanısı almış olsanız bile yeni ortaya çıkan ya da değişen bir kanamayı hekiminize danışın.
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
Hemoroid kendiliğinden geçer mi?
Birçok kişide hemoroid yakınmaları birkaç gün içinde kendiliğinden ya da basit önlemlerle hafifler. Liften zengin beslenme, yeterli sıvı alma ve ıkınmaktan kaçınma bu süreci destekleyebilir. Yakınmalar düzelmiyor, artıyor ya da sık tekrarlıyorsa bir hekime başvurmanız önerilir.
Makattan kanama her zaman hemoroide mi bağlıdır?
Hayır. Hemoroid makattan parlak kırmızı kanamaya yol açabilse de benzer kanama iltihabi bağırsak hastalıkları ya da kalın bağırsak kanseri gibi başka durumlarda da görülebilir. Bu nedenle makattan kanama fark ettiğinizde nedeninin bir hekim tarafından değerlendirilmesi önemlidir.
Gebelik hemoroid riskini artırır mı?
Evet, gebelik hemoroidle ilişkilendirilen etkenler arasında sayılır. Gebelikte yakınmalarınız olursa hangi önlemlerin ve ürünlerin sizin için uygun olduğunu gebeliğinizi izleyen hekiminizle konuşun.
Hemoroid için mutlaka ameliyat gerekir mi?
Hayır. Birçok kişide beslenme ve tuvalet alışkanlıklarında yapılan değişiklikler ile reçetesiz ürünler yakınmaları hafifletebilir. Bu önlemlerle düzelmeyen durumlarda band ligasyonu gibi muayenehane işlemleri, daha büyük ya da dışarı sarkan hemoroidlerde ise cerrahi seçenekler gündeme gelebilir. Karar, muayene bulgularına göre hekiminizle birlikte verilir.
Tuvalette uzun süre oturmak hemoroidi etkiler mi?
Tuvalette uzun süre oturmak ve ıkınmak, makat bölgesindeki damarlarda basıncı artırabilen ve hemoroidle ilişkilendirilen alışkanlıklardır. Dışkılama ihtiyacını ertelememek, ıkınmamak ve tuvalette gereğinden uzun kalmamak önerilir.
Kaynaklar
- Piles (haemorrhoids) — NHS, erişim: 03.10.2026
- Symptoms & Causes of Hemorrhoids — National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK), erişim: 03.10.2026
- Diagnosis of Hemorrhoids — National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK), erişim: 03.10.2026
- Treatment of Hemorrhoids — National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK), erişim: 03.10.2026
- Hemorrhoids — MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine), erişim: 03.10.2026
Sınırlılıklar
Bu yazı erişkinlerde iç ve dış hemoroidi genel hatlarıyla kapsar; pıhtılaşmış (tromboze) hemoroidin yönetimi, hemoroid evrelemesi, işlem sonrası bakım ve gebelikte tedavi ayrıntıları ele alınmamıştır. Kolonoskopi ve sigmoidoskopinin hangi durumlarda (yaş, belirti) önerileceği okunan kaynaklarda belirtilmemiştir; taslakta bu tetkikler yalnız hemoroidin başka amaçlarla yapılan incelemelerde saptanabileceği bağlamında anılmıştır. Makattan kanamada ileri tetkik ölçütleri ve Türkiye tarama uygulaması hekimce eklenmelidir. Kaynaklarda geçen etken madde ve ürün adları bilinçli olarak yazılmamış, ağrı kesici uyarısı ilaç sınıfı düzeyinde tutulmuştur; ev önlemlerinden sonra hekime başvuru süresi (kaynakta bir hafta) sayı verilmeden ifade edilmiştir.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlişkili uzmanlık dalları
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun.
