Genel bakış
Glokom, gözü beyne bağlayan görme sinirinin (optik sinir) hasar gördüğü bir grup göz hastalığına verilen addır. Halk arasında "göz tansiyonu" olarak da bilinir. Görme sinirindeki hasar ilerledikçe görme alanında kayıp gelişebilir; erken fark edilip tedavi edilmediğinde görme kaybına, ileri durumlarda körlüğe yol açabilir. Bir ya da iki gözü birden etkileyebilir.
Gözün içinde bir sıvı bulunur ve bu sıvının normal şekilde gözden boşalması gerekir. Sıvı olması gerektiği gibi boşalamadığında göz içi basıncı yükselebilir ve bu basınç görme sinirine zarar verebilir. Glokom çoğunlukla bu basınç artışıyla ilişkilidir; ancak göz içi basıncı yüksek olan herkeste glokom gelişmez ve basıncın normal sınırlarda olduğu kişilerde de görme siniri zarar görebilir. Görme sinirinin dayanabildiği basınç düzeyi kişiden kişiye değişir.
Başlıca türler:
- Açık açılı glokom: En sık görülen türdür; yıllar içinde yavaş ve sinsi biçimde ilerler.
- Kapalı açılı glokom: Daha az görülür; aniden ortaya çıkabilen ve acil tedavi gerektiren bir biçimi vardır.
- İkincil glokom: Başka bir göz hastalığına ya da göz yaralanmasına bağlı olarak gelişir.
- Doğumsal ve çocukluk çağı glokomu: Bebeklerde ve küçük çocuklarda görülen nadir türlerdir.
Glokom en sık 50 yaş ve üzerindeki erişkinlerde görülür. Ailede (anne, baba ya da kardeşlerde) glokom bulunması, diyabet ve yüksek tansiyon, miyopi ya da hipermetropi de riski artıran etkenler arasında sayılır. Kaynaklarda bazı etnik kökenlerde (Afrika, Karayip, Asya ve Latin Amerika kökenli kişiler) riskin daha yüksek olduğu belirtilmektedir.
Belirtiler
Glokomun en sık görülen türü olan açık açılı glokom, erken dönemde genellikle hiçbir belirti vermez. Görme kaybı o kadar yavaş gelişir ki çoğu kişi bunu uzun süre fark etmez. Hastalık sıklıkla rutin bir göz muayenesi sırasında saptanır.
Hastalık ilerledikçe şu değişiklikler ortaya çıkabilir:
- Yan (çevresel) görmenin yavaş yavaş azalması; kayıp sıklıkla burna yakın taraftan başlar
- Görme alanının daralması ve "tünel görüşü" denen durum
- İleri dönemde görme alanında kör noktalar ve görme kaybı
Kapalı açılı glokomun ani başlayan biçiminde ise belirtiler hızla gelişir:
- Gözde şiddetli ağrı
- Gözde kızarıklık
- Göz çevresinde hassasiyet
- Parlak ışıkların çevresinde gökkuşağı renginde halkalar görme
- Bulanık görme
- Baş ağrısı
- Bulantı ve kusma
Bu belirtilerin bir kısmı başka göz sorunlarında da görülebilir; ancak aniden başladıklarında acil değerlendirme gerekir. Belirtilerin olmaması glokom olmadığı anlamına gelmez; bu nedenle risk etkenleri olan kişilerde düzenli göz muayenesi önem taşır.
Ne zaman doktora başvurulmalı?
Glokom erken dönemde belirti vermediği için belirti beklemeden düzenli göz muayenesi yaptırmak önemlidir. Özellikle şu durumlarda bir göz hastalıkları uzmanına başvurarak sizin için uygun muayene sıklığını sorun:
- Yaşınız ilerlediyse
- Anne, baba ya da kardeşlerinizden birinde glokom varsa
- Diyabet ya da yüksek tansiyonunuz varsa
- Miyopi ya da hipermetropiniz varsa
Yan görmenizde azalma, görme alanınızda daralma ya da kör noktalar fark ederseniz gecikmeden bir göz hekimine başvurun.
Acil belirtiler: Gözde aniden başlayan şiddetli ağrı, kızarıklık, bulanık görme, ışıkların çevresinde renkli halkalar, baş ağrısı, bulantı ya da kusma glokomun acil tedavi gerektiren bir biçimine işaret edebilir. Bu belirtiler aniden ortaya çıkarsa 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun. Acil servise kendiniz araç kullanarak gitmeyin; sizi birinin götürmesini isteyin ya da ambulans çağırın.
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Tanı yöntemleri
Glokomu fark etmenin güvenilir yolu, göz bebeğinin damlayla büyütüldüğü kapsamlı bir göz muayenesidir. Glokom çoğu zaman belirti vermeden önce, rutin göz muayenesi sırasında fark edilir. Göz hekimi ailenizde glokom olup olmadığı ve diyabet, yüksek tansiyon gibi risk etkenleriniz hakkında da bilgi isteyebilir.
Muayenede kullanılabilecek başlıca yöntemler şunlardır:
- Göz içi basıncı ölçümü (tonometri): Göz içindeki basıncın ölçülmesi.
- Göz bebeğini büyüten damlalarla muayene: Damlalar göz bebeğini genişletir; böylece hekim özel bir büyüteç mercekle gözün arka bölümündeki dokuları ve görme sinirini inceleyebilir. Muayeneden sonra birkaç saat görmeniz bulanık ve ışığa duyarlı olabileceğinden eve dönerken size eşlik edecek birini ayarlamanız önerilir.
- Görme alanı testi: Gözünüzü hareket ettirmeden yanlardaki nesneleri ne kadar iyi gördüğünüzün, yani yan (çevresel) görmenizin ölçülmesi.
Kapsamlı göz muayenesi bu incelemeleri birlikte içerir. Gerekli görülürse hekim ek tetkikler isteyebilir. Glokom tanısı konduktan sonra hastalığın ilerleyip ilerlemediğini ve tedavinin etkisini izlemek için benzer muayeneler düzenli aralıklarla tekrarlanır.
Risk etkenleri olan kişilerde, diyabet ya da yüksek tansiyonu olanlarda göz muayenelerinin daha sık yapılması önerilebilir. Size uygun muayene sıklığını göz hekiminiz belirler.
Bu konuda
Bu konuyu bir hekimle konuşmak isterseniz
İlgili branşlardaki doktor profillerini şehir ve ilçeye göre inceleyebilir, çalışma yerlerini ve randevu seçeneklerini görebilirsiniz.
Tedavi yaklaşımları
Glokomda kaybedilen görme geri getirilemez; ancak tedavi, hastalığın ilerlemesini yavaşlatarak görmenin daha fazla kaybedilmesini önlemeye yardımcı olabilir. Tedavinin temel amacı göz içi basıncını düşürmektir. Hangi yöntemin uygun olduğu; glokomun türüne ve görmenizin ne ölçüde etkilendiğine göre hekiminizle birlikte belirlenir. Bazen bu yöntemler birlikte kullanılabilir.
Başlıca seçenek grupları:
- Göz damlaları: En sık kullanılan tedavidir. Göz içindeki sıvının üretimini azaltarak ya da boşalmasını kolaylaştırarak basıncı düşürmeyi amaçlar. Çoğu zaman her gün ve uzun süre kullanılması gerekir.
- Ağızdan alınan ilaçlar: Bazı durumlarda damlalara ek olarak kullanılabilir.
- Lazer tedavisi: Göz içindeki sıvının boşalmasını kolaylaştırmaya ya da sıvı birikimini azaltmaya yönelik işlemlerdir.
- Cerrahi: İlaçlar ve lazer tedavisi yeterli olmadığında farklı ameliyat seçenekleri değerlendirilebilir.
Glokomun ani başlayan kapalı açılı biçimi tıbbi bir acil durumdur ve hızla tedavi edilmesi gerekir.
Kullandığınız damlaların ve diğer ilaçların olası yan etkilerini, damlanın nasıl uygulanacağını ve tedavinizde değişiklik gerekip gerekmediğini hekiminizle konuşun. Tedavinizi hekiminize danışmadan bırakmayın ya da değiştirmeyin.
Yaşam ve takip
Glokomu önlemenin bilinen bir yolu yoktur; ancak erken tanı ve düzenli tedavi, görme kaybının ilerlemesini sınırlamaya yardımcı olabilir. Glokomla yaşarken şunlara dikkat etmek önemlidir:
- Düzenli kontroller: Hekiminizin belirlediği aralıklarla kontrol muayenelerine gidin; hastalığın seyri ve tedavinin etkisi bu muayenelerle izlenir.
- Damlaları düzenli kullanma: Damlalarınızı önerildiği şekilde ve aksatmadan kullanın; uygulamada güçlük yaşıyorsanız bunu hekiminizle paylaşın.
- Aile bireyleri: Glokom ailesel olabildiğinden anne, baba ve kardeşlerinizi de göz muayenesi yaptırmaları konusunda bilgilendirin.
- Destek: Görme kaybı yaşıyorsanız günlük yaşamı kolaylaştıran destekler ve psikolojik danışmanlık gibi olanaklar hakkında bilgi alabilirsiniz.
Görmenizde yeni bir değişiklik fark ederseniz bir sonraki kontrolü beklemeden göz hekiminize başvurun. Gözde ani ağrı, kızarıklık, bulanık görme, bulantı ya da kusma gibi belirtiler olursa acil yardım alın.
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
Göz tansiyonu ile kan basıncı (tansiyon) aynı şey midir?
Hayır. Göz tansiyonu ifadesi gözün içindeki sıvının oluşturduğu basıncı anlatır ve kan basıncından farklıdır. Bununla birlikte yüksek tansiyon, glokom riskiyle ilişkilendirilen durumlar arasında sayılır. Her iki durumun izlemini ilgili hekimlerinizle sürdürmeniz önemlidir.
Glokom belirti vermeden ilerleyebilir mi?
Evet. En sık görülen tür olan açık açılı glokom, erken dönemde genellikle belirti vermez ve fark edilir bir görme değişikliğine yol açmaz. Görme kaybı yavaş ve yan görmeden başladığı için uzun süre fark edilmeyebilir. Bu nedenle belirti beklemeden düzenli göz muayenesi önemlidir.
Glokoma bağlı görme kaybı geri döner mi?
Glokom nedeniyle kaybedilen görme geri kazanılamaz. Tedavinin amacı mevcut görmeyi korumak ve hastalığın ilerlemesini yavaşlatmaktır. Bu yüzden erken tanı ve tedaviye düzenli devam etmek büyük önem taşır.
Glokom tedavisi uzun süreli midir?
Glokom bugün için tedaviyle ortadan kaldırılamasa da hasarın ilerlemesini yavaşlatmak mümkündür. Bu nedenle damla tedavisi ve kontrol muayeneleri çoğu zaman uzun süreli bir izlem gerektirir. Tedavinizin süresi ve sıklığı hakkında en doğru bilgiyi göz hekiminiz verir.
Glokom çocuklarda görülür mü?
Evet, nadir de olsa bebeklerde ve küçük çocuklarda görülen doğumsal ve çocukluk çağı glokom türleri vardır. Çocuğunuzun gözlerinde ya da görmesinde dikkatinizi çeken bir değişiklik olursa bir göz hekimine danışın.
Sınırlılıklar
Bu yazı glokom türlerini, belirtilerini ve tedavi kategorilerini genel hatlarıyla kapsar; normal basınçlı glokomun ayrıntıları, gonyoskopi ve optik koherens tomografi gibi ayrıntılı tetkikler, ilaç gruplarının yan etkileri, lazer ve cerrahi yöntemlerin türleri ve araç kullanma koşulları ele alınmamıştır. Muayene sıklığı kaynaklarda ülkeye ve risk grubuna göre farklı sayılarla verildiğinden taslakta sayı yazılmamıştır; Türkiye uygulamasındaki tarama önerisi hekimce eklenmelidir.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlişkili uzmanlık dalları
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun.
